در دنیای رقابتی امروز که پیشرفت جوامع با رشد تکنولوژیک و نوآوری گره خورده است، ایجاد پیوندی پایدار و کارآمد میان دانشگاه و صنعت، ضرورتی اجتنابناپذیر برای تحقق توسعه پایدار به شمار میرود.
کشورهای پیشرفته با بهرهگیری از تعامل میان دانش علمی و نیازهای تولیدی، مسیر تعالی اقتصادی را هموار کردهاند. اما در ایران، فقدان زیرساختهای لازم، عدم تناسب میان یافتههای دانشگاهی با نیازهای واقعی صنعت و نبود سازوکارهای تسهیلگر دولتی، این چرخه را با چالشهای جدی روبهرو کرده است.
از این رو، بازنگری در ساختار این تعامل و فراهمسازی بستری مناسب، گامی حیاتی برای ارتقای توان رقابتی کشور در عرصههای بینالمللی است.
استان یزد با تکیه بر جایگاه برجسته صنعتی و معدنی و نیز ظرفیتهای علمی خود، توانسته است نام خود را به عنوان یکی از قطبهای صاحبنظر در این حوزه مطرح کند و میتواند در این زمینه نقش پیشرو ایفا کند.
سید علیاکبر کلانتر، رئیس خانه صنعت، معدن و تجارت استان یزد در گفتوگو با ایسنا ضمن اشاره به این که مدیران صنعتی جدا از دانشگاهها نیستند و در واقع در همین مراکز دانشگاهی آموزش دیدهاند، اظهار کرد: به عنوان رییس تشکل فراگیر صنعتی و معدنی استان یزد، عضو هیات مدیره خانه صمت ایران و فردی برخاسته از بدنه دانشگاه، موظف هستم که ضمن ایفای نقش به عنوان صدای صنعت، بر جایگاه دانشگاه به عنوان شریک راهبردی توسعه کشور تاکید کنم.
وی با بیان این که دانشگاه صرفاً وظیفه آموزش را بر عهده ندارد چرا که صنعت بدون علم مسیر پایداری را طی نخواهد کرد، در این باره تصریح کرد: خاستگاه واقعی صنعت و فناوری به دانشگاه بازمیگردد لذا هرچند شاهد حداقل ارتباط میان دانشگاه و صنعت به واسطه ورود فارغالتحصیلان دانشگاهی به واحدهای صنعتی هستیم ولی این سطح از ارتباط به هیچ وجه کافی نیست.
این فعال صنعتی با بیان این که ایران با کمبود دانشگاه و فارغالتحصیلان دانشگاهی مواجه نیست به طوری که تعداد مهندسان ایرانی در برخی رشتهها از کشورهای پیشرفتهای همچون آلمان و آمریکا نیز بیشتر است، متذکر شد: مشکل اصلی کشورمان، نداشتن خروجی مطلوب و همخوانی بین کیفیت و کمیت است که نمود عینی آن را در صنعت خودروسازی شاهدیم.
صنعت جایی در شاخصهای ارزیابی دانشگاهها ندارد
کلانتر ارتباط بین صنعت و دانشگاه را لازمهی توسعه کشور دانست و گفت: صنایع کشور برای رقابتپذیری در دنیا نیازمند تجهیزات دارای تکنولوژی روز هستند ولی از یک سو تحریمهای بینالمللی و از طرف دیگر محدودیت دانش فنی، آنها را با چالش در این باره روبهرو کرده و در چنین شرایطی ارتقای ارتباط بین صنعت و دانشگاه از ملزومات پیشرفت است.
وی با بیان این که در حالی دانشگاه بخش مهمی از زنجیره ارزش اقتصاد در دنیاست ولی دانشگاه و صنعت در کشور ایران به صورت دو جزیره جدا از هم عمل میکنند، خاطرنشان کرد: در حالی صنعت ایران به دنبال حل مسائل، کاهش هزینهها، افزایش بهرهوری خود است که ارزیابی دانشگاهها عمدتاً براساس شاخصهایی مانند مقاله، پایاننامه و ارتقای علمی انجام میشود.
رئیس خانه صمت استان، انتظار همکاری گسترده با وجود تفاوت در شاخصهای موفقیت این دو بخش را واقعبینانه ندانست و با انتقاد از نحوه سیاستگذاریهای ۵۰ ساله برای شکلدهی این ارتباط، گفت: عدم طراحی سازوکار مناسب برای برقراری ارتباط عامل وضعیت کنونی است و نمیتوان نه بخش صنعت و نه دانشگاه را در این باره مقصر دانست.
دیگر کشورها برای ارتباط صنعت و دانشگاه چیکار کردهاند؟
کلانتر ضمن اشاره به ناکامی دولتها در این باره تاکنون، تجربیات موفق کشورهای صاحب سبک در این باره را یادآور شد و عنوان کرد: اسپانیا موفق شده با ترکیب مثلث اتاق بازرگانی، دانشگاه و صنعت و راهاندازی مرکز توسعه و فناوری ذیل دانشگاه، علاوه بر پاسخگویی به نیازهای روز صنعت، زمینه اخذ طرحهای پژوهشی از خارج کشور خود را نیز فراهم کرده و از این طریق درآمدزایی داشته باشد.
وی از آلمان به عنوان یکی دیگر از کشورهای موفق در این زمینه نام برد که در ابتدا ارتباط را ایجاد کرده و سپس انتظار نوآوری داشته است.
وی افزود: در این کشور بسیاری از دانشجویان رشتههای مهندسی از همان ابتدای تحصیل در داخل کارخانهها حضور دارند و با این اقدام ضمن آن که اساتید و مدیران صنعتی هر دو در این محیط هستند، زمینه آشنایی کامل فارغالتحصیلان با مسائل واقعی صنعتی و انجام پایاننامههای کاربردی واقعی فراهم و به تجربهاندوزی صنعتی دانشجو منجر میشود.
کلانتر با بیان این که در دانشگاههای سطح اول آمریکا نیز فقط آموزش صورت نمیگیرد، به ایجاد شرکتهای دانشبنیان در این مراکز اشاره کرد و افزود: در این دانشگاهها با مدیریت کردن مالکیت فکری نسبت به تجاریسازی فناوری و جذب سرمایهگذار و درآمدزایی از قبال فروش فناوری میشود.
رییس خانه صمت در ادامه مصداق بارز ارتباط تنگاتنگ ین دانشگاه و صنعت را رقابت برندهای کره جنوبی با محصولات سطح اول اروپایی و آمریکایی ذکر کرد و گفت: این کشور که زمانی در حال توسعه بود، توانست با اتصال بین دولت، دانشگاه و صنعت و تعریف طرحهایی مشترک به این موفقیت دست یابد.
کلانتر با بیان این که حتی در کشور توسعه یافتهای مانند چین، پژوهشها براساس نیاز صنعت تعریف میشوند نه علاقه پژوهشگر، ابراز کرد: در این کشور، دولت نیازها را از بخش صنعتی جویا شده و سپس دانشگاه را موظف به تحقیق روی همان مسائل میکند.
به گفته وی، در مالزی نیز بخش مهمی از بودجههای پژوهشی دانشگاهها به قراردادهای صنعتی ارتباط مستقیم دارد و استاد دانشگاه ناگزیر به برقراری ارتباط و هماهنگی با صنعت است.
کلانتر با بیان این که نتایج مطالعات گوناگون بیانگر پایینتر بودن سطح همکاری بین دانشگاه و صنعت در ایران نسبت به سایر کشورهاست، تصریح کرد: تفاوت انتظارات، ساختارهای اداری، مشوقهای ناکافی و ضعف سازوکارهای انتقال فناوری از عوامل موثر در عدم شکلدهی این ارتباط بوده است.
وی با اشاره به ظرفیت بالای علمی اساتید دانشگاهها و پشتکار دانشجویان استان و تکیه بر جایگاه خاص یزد در صنایعی مانند برق و الکترونیک، کاشی و سرامیک، نساجی، شیمیایی، معدن، فلزی و انرژی خورشیدی، تأکید کرد: با توجه به ظرفیت همکاری گسترده صنایع مذکور با دانشگاه، ترسیم الگویی موفق در استان یزد میتواند قابل تعمیم به کل کشور باشد.
لزوم شکستن دیوار بیاعتمادی میان صنعت و دانشگاه
رئیس خانه صمت استان به تفاوت دیدگاههای دانشگاه و صنعت که باعث عدم شکلگیری ارتباط موثر این دو بخش در کشورمان تاکنون شده است، گفت: بخش صنعتی معتقد است که بسیاری از پایاننامهها و پژوهشها بدون کارایی و کاربرد لازم وارد صنعت میشود و سرعت پاسخگویی دانشگاه به مشکلات صنعت بسیار پایین است.
وی افزود: این موارد زمینه بیاعتمادی صنعت به دانشگاه را فراهم کرده و صنعت را به این باور رسانده که دانشگاه فقط در زمینه تئوریک تبحر دارد، در حالی که بسیاری از دانشگاهها توان و ظرفیت علمی رفع مسائل را دارند.
کلانتر ادامه داد: البته دانشگاه نیز اعتقاد دارد بخش صنعت علاوه بر این که طرح پژوهشی تعریف نکرده، دادههای درستی هم برای حل مسئله در اختیار پژوهشگر نمیگذارد و هزینه لازم را در این باره پرداخت نمیکند.
رییس خانه صمت استان پیشنهاد کرد: موظف شدن هر پایاننامه تحصیلات تکمیلی به داشتن یک کارفرمای صنعتی، ملزم شدن اساتید به گذراندن بخشی از زمان خود در واحدهای صنعتی و ارائه گزارش در بازههای زمانی مشخص از جمله راهکارها برای شکستن این دیوار بی اعتمادی است.
وی مشارکت دادن مدیران و متخصصین صنعتی در طراحی سرفصلهای آموزشی و تدریس آن، از دیگر موارد پیوند دهنده ارتباط بین دو بخش مذکور خواند و تصریح کرد: همچنین صرف شدن بخش قابل توجهی از بودجه پژوهشی کشور به طرحهای مشترک دانشگاهی-صنعتی، ارزیابی نشدن دانشگاهها صرفاً با تعداد مقالات و دخیل کردن تعداد فناوریهای تجاریسازی شده و میزان اثرگذاری اقتصادی آنها از دیگر موارد حائز اهمیت در این زمینه است.
برای ارتباط صنعت و دانشگاه مانند فوتبال هزینه شود
عضو هیئت مدیره خانه صمت ایران ایجاد ارتباط بین دو بخش مذکور را دشوار یا نیازمند ایدهای جدید ندانست و گفت: میتوان با بهرهگیری از تجربه کشورهای موفق این چالش را به سرانجام رساند و همان گونه که برای رشد فوتبال کشور از سرمربی خارجی استفاده و برای آن میلیاردها تومان هزینه میکنیم، برای ایجاد ارتباط بین دو بخش نیز از کشورهای صاحب سبک در این زمینه بهره بگیریم.
وی خاطرنشان کرد: اگر دانشگاه و بخش صنعتی در کنار یکدیگر قرار بگیرند، دانشگاه از فضای تئوریک فاصله گرفته و باعث خودکفایی و عدم وابستگی صنایع به فناوریهای خارجی خواهد شد.
کلانتر در پایان با تاکید بر این که آینده اقتصاد ایران با افزایش تعداد مقاله و توسعه کارخانه ساخته نمیشود بلکه زمانی شکل میگیرد که علم و تولید در کنار یکدیگر قرار گرفته و ارزش اجتماعی و اقتصادی خلق کنند، اعلام کرد: خانه صمت یزد از همکاری با نهادهای دولتی و دانشگاهها برای شکل دهی به این ارتباط استقبال میکند.
انتهای پیام
