حمیدرضا گلمحمدی تواندشتی، پژوهشگر آیینها و فرهنگ مذهبی مازندران، در گفتوگو با ایسنا، اظهار کرد: کشتی لوچو؛ بررسی مردمشناختی و فرهنگی یکی از کهنترین ورزشهای بومی مازندران» است این ورزش پهلوانی یکی از اصیلترین و کهنترین ورزشهای سنتی ایران و از مهمترین جلوههای فرهنگ عامه مازندران به شمار میرود که افزون بر سویه های ورزشی، حامل ارزشهای اجتماعی، فرهنگی و آیینی این سرزمین است.
وی با بیان اینکه این پژوهش با رویکردی توصیفی ـ تحلیلی و بر پایه مطالعات کتابخانهای انجام شده است، افزود: بررسی خاستگاه، پیشینه تاریخی، آیینهای برگزاری، قوانین مسابقات، ریشهشناسی واژه «لوچو» و کارکردهای فرهنگی و اجتماعی این ورزش، نشان میدهد که لوچو تنها یک رقابت جسمانی نیست، بلکه آیینی ریشهدار برای ترویج جوانمردی، تقویت همبستگی اجتماعی، احترام به پیشکسوتان و انتقال فرهنگ بومی به نسلهای آینده است.
گلمحمدی بیان کرد: ورزشهای سنتی بخشی از میراث فرهنگی ناملموس هر جامعه هستند و تاریخ، باورها، شیوه زندگی و نظام ارزشی مردم را بازتاب میدهند. در مازندران نیز بازیها و ورزشهای بومی علاوه بر ایجاد نشاط، در تحکیم روابط اجتماعی، انتقال ارزشهای فرهنگی و حفظ هویت قومی نقشآفرین بودهاند و در این میان، کشتی لوچو جایگاهی ممتاز دارد.
وی با اشاره به پیشینه این ورزش پهلوانی گفت: پژوهشها نشان میدهد کشتی لوچو از دیرباز در مناطق مختلف مازندران رواج داشته و همواره با آیینهای کشاورزی، جشنهای محلی، اعیاد مذهبی و مراسم اجتماعی همراه بوده است. از همین رو، بسیاری از پژوهشگران آن را نماد فرهنگ پهلوانی و همبستگی اجتماعی مردم مازندران میدانند.
این پژوهشگر فرهنگ آیینی مازندران با تأکید بر اینکه بازیهای محلی بستر شکلگیری کشتی لوچو بودهاند، تصریح کرد: بازیهای بومی، بازتاب زندگی روزمره مردم این سرزمین هستند. پیران، جوانان، زنان، کودکان، چوپانان، گالشها و کشاورزان در اوقات فراغت با استفاده از امکانات طبیعی، این بازیها را اجرا میکردند و از این رهگذر، ارزشهایی همچون همکاری، مسئولیتپذیری، احترام به بزرگترها و مشارکت اجتماعی را به نسلهای بعد منتقل میساختند.
وی ادامه داد: بازیهای محلی مازندران در چهار گروه کودکانه، تفریحی، نمایشی و ورزشی طبقهبندی میشوند که کشتی لوچو برجستهترین ورزش سنتی این منطقه محسوب میشود. این مسابقات معمولاً پس از پایان فصل نشاکاری و برداشت برنج، در ایام فراغت کشاورزان و همچنین در عروسیها، جشنهای محلی، اعیاد مذهبی و بازارهای سنتی برگزار میشود و علاوه بر ایجاد شور و نشاط، موجب تقویت همبستگی میان روستاها و مردم منطقه میشود.
گلمحمدی درباره شیوه برگزاری این مسابقات نیز گفت: زمان و مکان برگزاری رقابتها توسط ریشسفیدان و پیشکسوتان تعیین میشود و پهلوانان روستاهای مختلف برای حضور در میدان دعوت میشوند. مسابقات در سه رده سبکوزن، میانوزن و سنگینوزن برگزار شده و سرپهلوان از میان برترین کشتیگیران انتخاب میشود. بر اساس قوانین لوچو، هر کشتیگیری که بتواند دستکم دو عضو بدن حریف را به زمین برساند، پیروز میدان خواهد بود.
وی افزود: قضاوت این رقابتها برعهده یک سرداور و دو داور باتجربه است و جوایز مسابقات که معمولاً شامل دام، پارچه یا دیگر هدایای سنتی است، پس از پایان رقابت به قهرمان اهدا میشود.
پژوهشگر آیینها و فرهنگ مذهبی مازندران، موسیقی محلی را از ارکان جداییناپذیر کشتی لوچو دانست و خاطرنشان کرد: نوای سرنا و نقاره، شور و هیجان خاصی به میدان مسابقه میبخشد و کشتیگیران نیز با اجرای حرکات آیینی، راه رفتن دور میدان و کف زدن، آمادگی جسمی و روحی خود را برای ورود به رقابت به نمایش میگذارند.
وی درباره ریشه واژه «لوچو» نیز اظهار کرد: درباره منشأ این واژه دیدگاههای مختلفی وجود دارد. برخی پژوهشگران از جمله ملگونف، آن را برگرفته از واژهای مرتبط با میدان مسابقه دانستهاند، اما بسیاری از محققان ایرانی معتقدند «لوچو» از دو جزء «لو» به معنای پشت پا یا لگد و «چو» به معنای چوب تشکیل شده است.
گلمحمدی افزود: بر پایه روایتهای محلی، پیش از آغاز مسابقات، جوانان با اجرای رقصی آیینی و در دست داشتن چوب، آمادگی خود را برای حضور در میدان نشان میدادند و به مرور، نام این آیین بر کشتی سنتی مازندران نیز نهاده شد.
وی با اشاره به کارکردهای فرهنگی و اجتماعی این ورزش تصریح کرد: کشتی لوچو فراتر از یک رقابت ورزشی است و در تقویت روحیه پهلوانی و جوانمردی، افزایش همبستگی اجتماعی، انتقال ارزشهای فرهنگی به نسل جوان، پاسداشت موسیقی و آیینهای بومی، ایجاد نشاط اجتماعی و حفظ هویت تاریخی مردم مازندران نقش بسزایی ایفا میکند.
گلمحمدی تأکید کرد: کشتی لوچو یکی از مهمترین نمادهای هویت فرهنگی مازندران است که طی قرنها توانسته ارزشهای اخلاقی، اجتماعی و فرهنگی این دیار را حفظ و به نسلهای بعد منتقل کند. ثبت، مستندسازی، آموزش و حمایت از این میراث فرهنگی ناملموس، ضرورتی انکارناپذیر برای صیانت از هویت بومی و فرهنگی مازندران است.
سویههای نمایشی کشتی لوچو
پژوهشگر آیینها و فرهنگ مذهبی مازندران، در ادامه با اشاره به سویههای نمایش در کشتی لوچو، اظهار کرد: کشتی لوچو بهعنوان یکی از کهنترین ورزشهای بومی و آیینی مازندران، تنها یک رقابت ورزشی نیست، بلکه مجموعهای از عناصر نمایشی، آیینی و اجتماعی را در خود جای داده است که آن را به یکی از شاخصترین جلوههای فرهنگ عامه این سرزمین تبدیل کرده است.
وی با بیان اینکه مهمترین ویژگی نمایشی کشتی لوچو، حضور گسترده تماشاگران در پیرامون میدان مسابقه است، افزود: آرایش دایرهای میدان، فضایی مشابه صحنه نمایش ایجاد میکند؛ بهگونهای که کشتیگیران در مرکز میدان و تماشاگران در اطراف آن قرار میگیرند و تمامی حرکات و کنشهای آنان در معرض دید مخاطبان است. همین ارتباط مستقیم میان اجراکنندگان و تماشاگران، به همراه تشویقها، فریادهای حماسی و واکنشهای جمعی، بر جذابیت نمایشی این آیین میافزاید.
گلمحمدی با اشاره به نقش «میداندار» در این آیین، تصریح کرد: میداندار با معرفی کشتیگیران، ایجاد نظم، هدایت جریان مسابقه و مدیریت فضای میدان، نقشی تعیینکننده در اجرای آیین دارد و حضور او به انسجام و پویایی مراسم کمک میکند. همچنین «تنگله» بهعنوان محدوده مشخص میدان کشتی، علاوه بر تعیین فضای رقابت، هویت بصری ویژهای به این آیین میبخشد.
این پژوهشگر فرهنگ مازندران ادامه داد: حرکات کشتیگیران پیش از آغاز مسابقه، از جمله رجزخوانی، قدرتنمایی، چرخش در میدان، جهشها و نمایش آمادگی جسمانی، تنها سویه ورزشی ندارند، بلکه دارای کارکردی نمایشی هستند. این حرکات، همراه با زبان بدن و بیان غیرکلامی، مفاهیمی همچون شجاعت، قدرت، اعتمادبهنفس و آمادگی برای مبارزه را به تماشاگران منتقل میکند.
وی با اشاره به آیینهای پیش از برگزاری کشتی لوچو خاطرنشان کرد: اجرای موسیقی محلی، نواختن سازهای بومی و ایجاد فضای شور و نشاط پیش از آغاز رقابت، بخشی جداییناپذیر از این آیین است و نقش مهمی در آمادهسازی فضای نمایشی مراسم دارد.
گلمحمدی گفت: در گذشته که بسیاری از مسابقات لوچو در شب برگزار میشد، استفاده از فانوس، چراغهای گردسوز، لمپا، آتش و حتی قرار دادن آینه در برابر منابع نور برای افزایش روشنایی، علاوه بر تأمین نور میدان، جلوهای زیباشناختی و نمایشی به مراسم میبخشید. از اینرو، کشتی لوچو را باید آیینی دانست که در آن ورزش، نمایش، موسیقی، نظم اجرایی و مشارکت مردم در هم آمیخته و یکی از ارزشمندترین جلوههای میراث فرهنگی ناملموس مازندران را پدید آورده است.
انتهای پیام
