علی نیکفرجام با حضور در تحریریه ایسنا با بیان اینکه سازمان تجاریسازی فناوری و اشتغال دانشبنیان به عنوان یکی از بازوهای کلیدی جهاد دانشگاهی در تحقق اقتصاد دانشبنیان، نقش مهمی در پیوند میان پژوهش، فناوری و بازار ایفا میکند، اظهار کرد: در همین راستا، مأموریت اصلی ستفا تسهیل فرآیند تبدیل ایدهها و دستاوردهای پژوهشی به محصولات و خدمات قابل عرضه در بازار است؛ بهگونهای که فاصله میان «دانش تولیدشده» و «ثروتآفرینی» به حداقل برسد.
وی با اشاره به نقش این سازمان در فراهمسازی بسترهای تجاریسازی افزود: ستفا میکوشد دستاوردهای پژوهشی را به خروجیهای قابل عرضه در بازار تبدیل کرده و زمینه توسعه محصولات مبتنی بر دانش و فناوری را فراهم کند. در این میان، ظرفیتهای موجود در جهاددانشگاهی خراسان رضوی از جمله ۱۳ گروه پژوهشی و سه پژوهشکده، پشتوانهای ارزشمند برای تولید محصولات دانشبنیان بهشمار میروند.
مدیر سازمان تجاریسازی فناوری و اشتغال دانشبنیان جهاددانشگاهی خراسان رضوی با تأکید بر ضرورت کاربردی بودن پژوهشها تصریح کرد: پژوهشها باید مسئلهمحور، کاربردی و پاسخگوی نیازهای جامعه باشند. ستفا نیز در همین مسیر، با هدف تسهیل و تسریع ورود این دستاوردها به بازار، از گروههای پژوهشی حمایت میکند. این حمایتها میتواند در قالب فروش دانش فنی، تولید محصول، تولید مشارکتی و سایر روشهای تجاریسازی ارائه شود.
وی ادامه داد: در این حوزه تلاش میکنیم با ایجاد شبکهای از ارتباطات مؤثر و انعقاد تفاهمنامه با نهادهای حاکمیتی و بخش خصوصی، زمینههای لازم برای فروش، تولید و تأمین مالی محصولات را فراهم کنیم. در واقع، اگر زنجیره تبدیل ایده به محصول و عرضه به بازار را در نظر بگیریم، ساختار ستفا میتواند در تمامی مراحل این زنجیره نقش تسهیلگر ایفا کند.
مأموریتهای مهم ستفا، ورود به فرآیند شکلگیری و توسعه هستههای فناور و دانشبنیان است
نیکفرجام با اشاره به سایر رسالتهای این سازمان اظهار کرد: یکی از مأموریتهای مهم ستفا، ورود به فرآیند شکلگیری و توسعه هستههای فناور و دانشبنیان است. در همین راستا، مراکز رشد و پارک ها و پردیسهای فناوری در جهاددانشگاهی ایجاد شدهاند تا از ایدههای نوآورانه حمایت کرده و مسیر تبدیل آنها به محصول دانش بنیان را هموار سازند.
وی افزود: ستفای خراسان رضوی با بهرهگیری از ظرفیت مرکز رشد سلامت و پردیس صنایع خلاق، از طریق برگزاری رویدادهای تخصصی، به شناسایی افراد صاحب ایده و هستههای فناور میپردازد. ایدههای دارای قابلیت توسعه، جذب و در این مراکز مستقر شده و از حمایتهای مختلفی از جمله پشتیبانی لجستیکی، مشاوره علمی و منتورینگ برخوردار میشوند تا بتوانند مسیر توسعه فناوری را طی کرده و به محصول قابل عرضه در بازار تبدیل شوند.
مدیر سازمان تجاریسازی فناوری و اشتغال دانشبنیان جهاددانشگاهی خراسان رضوی در جمعبندی ساختار این سازمان خاطرنشان کرد: فعالیتهای ستفا را میتوان در دو حوزه اصلی «تجاریسازی فناوری» و «اشتغال دانشبنیان» تقسیمبندی کرد. در بخش نخست، تمرکز بر تجاریسازی محصولات آماده از طریق روشهایی نظیر فروش دانش فنی و تولید مشارکتی است و در بخش دوم، هدف ایجاد اشتغال مبتنی بر فناوری از طریق شناسایی ایدهها، جذب افراد مستعد، برگزاری رویدادها و استقرار آنها در مراکز نوآوری و پردیسهای فناوری برای تبدیل ایده به محصول دانش بنیان و ورود به بازار است.
وی با تأکید بر نقش ستفا در زنجیره توسعه محصولات فناورانه اظهار کرد: جایگاه این سازمان در فرآیند تولید یک محصول علمی، هم در مراحل ابتدایی و هم در مراحل نهایی تعریف میشود. در آغاز مسیر، ستفا با شناسایی نیازهای واقعی بازار، به هدایت پژوهشها به سمت رویکردی مسئلهمحور و نیازمحور کمک میکند. در ادامه و پس از انجام پژوهش، این سازمان در مرحله ورود محصول به بازار نیز نقشآفرینی کرده و از طریق شناسایی بازار هدف، یافتن مشتریان بالقوه و بهرهگیری از مدلهای متنوع تجاریسازی و تأمین مالی، فرآیند عرضه محصول را تسهیل میکند.
نیکفرجام درباره بهرهمندی محصولات خارج از جهاددانشگاهی از خدمات ستفا تصریح کرد: محصولات و طرحهایی که خارج از مجموعه جهاد دانشگاهی توسعه یافتهاند نیز میتوانند از ظرفیتهای تجاریسازی ستفا استفاده کنند. این محصولات میتوانند با استقرار در مراکز رشد یا پردیسهای فناوری و یا حتی بدون استقرار فیزیکی، بهعنوان عضو این زیستبوم از خدماتی نظیر شناخت و تحلیل بازار، ارزشگذاری، تحلیل رقبا و سایر حمایتهای تخصصی در حوزه تجاریسازی بهرهمند شوند. البته اولویت اصلی ستفا، حمایت از ظرفیتهای داخلی جهاد دانشگاهی است، اما دامنه خدمات این سازمان به این مجموعه محدود نمیشود.
لزوم استفاده از هوش مصنوعی و تحلیل داده در ستفا
وی درباره چالشهای پیشروی سازمان تجاریسازی فناوری و اشتغال دانشبنیان جهاددانشگاهی اظهار کرد: یکی از مهمترین موانع در مسیر تجاریسازی، عدم انطباق کافی میان دستاوردهای پژوهشی و نیازهای واقعی بازار است. بسیاری از خروجیهای پژوهشی از منظر علمی دارای ارزش بالایی هستند، اما این ارزش علمی لزوماً بهسادگی به ارزش اقتصادی تبدیل نمیشود؛ چراکه ممکن است محصول یا خدمت ارائهشده، پاسخگوی نیاز بازار نبوده، در اولویت تقاضا قرار نگیرد یا فاقد مشتری مؤثر باشد.
مدیر سازمان تجاریسازی فناوری و اشتغال دانشبنیان جهاددانشگاهی خراسان رضوی در ادامه با اشاره به ظرفیتهای نوین در این حوزه تصریح کرد: بهرهگیری از فناوریهایی نظیر هوش مصنوعی و تحلیل داده، از جمله فرصتهای مهمی است که ستفا میتواند برای بهبود فرآیندهای تصمیمگیری و تجاریسازی از آن استفاده کند. امروزه در عصر دادهها، حجم گستردهای از اطلاعات در دسترس است و در صورت جمعآوری، پالایش و تحلیل صحیح این دادهها، میتوان ابزارهای تحلیلی و داشبوردهای مؤثری در اختیار حوزههای پژوهشی قرار داد تا نیازهای واقعی بازار بهدرستی شناسایی شود.
وی افزود: در بسیاری از موارد، انتخاب موضوعات پژوهشی همچنان بر پایه تجربه، شهود یا نظرات فردی انجام میشود و کمتر مبتنی بر دادههای واقعی و تحلیلهای نظاممند است؛ مسئلهای که میتواند احتمال خطا در تصمیمگیری را افزایش دهد. در مقابل، هرچه میزان انطباق میان پژوهش و نیازهای بازار بیشتر شود، مسیر تجاریسازی نیز هموارتر و دستیابی به نتایج اقتصادی موفق، تسهیل خواهد شد.
وی یکی دیگر از چالشهای مهم ستفا را محدودیتهای مالی و دشواری در تأمین منابع مالی پایدار عنوان کرد و گفت: در بسیاری از موارد، دانش فنی و حتی محصول اولیه وجود دارد، اما جذب سرمایه یا سرمایهگذار برای ورود به فرآیند تجاریسازی با موانعی همراه است که مهمترین آن، ریسکهای موجود بهویژه در حوزه بازگشت سرمایه است.
نیکفرجام با اشاره به کمبود زیرساختهای تولیدی مناسب تصریح کرد: در برخی موارد، دستیابی به یک دانش فنی ارزشمند محقق میشود، اما فراهمسازی زیرساختهای لازم برای تبدیل آن به محصول نهایی، نیازمند سرمایهگذاری قابل توجهی است. از اینرو، پژوهشگران باید نگاه جامعی به کل زنجیره تجاریسازی داشته باشند؛ بهگونهای که صرف ارزشمندی علمی یک دستاورد، شرط لازم محسوب میشود اما برای موفقیت در بازار کافی نیست. لازم است امکانسنجی دقیقی در خصوص وجود زیرساختهای تولید و قابلیت ورود محصول به بازار نیز انجام شود.
وی با تأکید بر اهمیت بررسی پیشینه پژوهشها افزود: در ساختارهای پژوهشی، توجه به پیشینه و ادبیات موضوع از الزامات اساسی است. پیش از آغاز هر پژوهش، باید مشخص شود چه اقداماتی پیشتر در آن حوزه انجام شده، سطح پیشرفت آنها تا چه میزان بوده و مزیت رقابتی پژوهش جدید چیست. شناخت دقیق محصولات مشابه و پرهیز از ورود بدون آگاهی کافی به یک حوزه، از نکات کلیدی در این مسیر به شمار میرود.
مدیر سازمان تجاریسازی فناوری و اشتغال دانشبنیان جهاددانشگاهی خراسان رضوی ادامه داد: این بررسیها باید از جامعیت لازم برخوردار باشند؛ چراکه هرگونه ضعف یا نقص در این مرحله میتواند در ادامه مسیر چالشزا شود. در این میان، نقش فناوریهایی نظیر هوش مصنوعی و تحلیل داده بسیار حائز اهمیت است؛ ظرفیتی که هنوز بهطور کامل از آن بهرهبرداری نشده است. پرسش اساسی این است که تا چه اندازه نیازسنجیهای ما مبتنی بر دادههای تحلیلشده انجام میشود؟ اگرچه از ابزارهایی مانند دادهکاوی در فرآیند پژوهش استفاده میکنیم، اما لازم است انتخاب موضوعات پژوهشی نیز بیش از پیش بر پایه تحلیل دادهها و نیازهای واقعی بازار صورت گیرد.
ارتباط ستفا جهاددانشگاهی خراسان رضوی با سایر نهادهای علمی و حاکمیتی
وی درباره ارتباط جهاددانشگاهی خراسان رضوی با سایر مراکز علمی، تصریح کرد: جهاددانشگاهی خراسان رضوی تعاملات علمی و اجرایی متعددی با دانشگاه فردوسی، دانشگاه علوم پزشکی و دیگر نهادهای علمی و حاکمیتی دارد؛ با این حال، به نظر میرسد این ارتباطات عمدتاً در حد بهرهگیری از منابع، تجهیزات و زیرساختها باقی مانده است. در حالی که تعریف پروژههای مشترک و شکلگیری فعالیتهای تیمی میان این مجموعهها کمتر مشاهده میشود، چنین همکاریهایی بهویژه در شرایط بحرانی و جنگ، ضرورتی دوچندان دارد.
نیکفرجام با تأکید بر اینکه شرایط بحران و جنگ، قواعد پژوهش و تجاریسازی را دستخوش تغییر میکند، اظهار کرد: یکی از مهمترین این تغییرات، افزایش اهمیت ریسکپذیری و جابهجایی اولویتها است. در چنین شرایطی، «زمان» بر «کمال» ارجحیت پیدا میکند؛ به این معنا که دستیابی سریع به محصولی که پاسخگوی یک نیاز فوری باشد، اهمیت بیشتری نسبت به دستاوردی دارد که اگرچه از نظر علمی ارزشمند است، اما در بلندمدت به نتیجه میرسد.
مدیر سازمان تجاریسازی فناوری و اشتغال دانشبنیان جهاددانشگاهی خراسان رضوی با تأکید بر ضرورت همافزایی، افزود: یکی از راهکارهای مؤثر در شرایط بحران، تقویت همافزایی میان نهادهای حاکمیتی، دانشگاهها، مجموعههایی مانند جهاددانشگاهی، استارتاپها و شرکتهای خصوصی است. این همکاریها میتواند بخش قابلتوجهی از چالشهای دوره بحران را مدیریت کند، هرچند هنوز این سطح از همافزایی به حد مطلوب نرسیده است.
وی ادامه داد: انجام مطالعات و تحلیلهای دقیق پیش از آغاز پژوهش، در کنار فراهم بودن تجهیزات و زیرساختهای مورد نیاز، نقش تعیینکنندهای در افزایش سرعت و کیفیت دستیابی به نتایج دارد. در مقابل، نبود یا محدودیت در دسترسی به زیرساختهای مناسب، نهتنها مسیر رسیدن به اهداف را دشوارتر میکند، بلکه زمان تحقق آنها را نیز افزایش داده و بهعنوان یکی از موانع اصلی توسعه پژوهش مطرح است.
نیکفرجام با اشاره به کاهش نسبی انگیزه در میان پژوهشگران اظهار کرد: با در نظر گرفتن میانگین وضعیت انگیزشی پژوهشگران و صرفنظر از موارد استثنا، به نظر میرسد در مقایسه با گذشته، تا حدودی از میزان انسجام، انگیزه و علاقه در این حوزه کاسته شده است. این مسئله ناشی از عوامل متعددی است که میتوان آنها را در سطوح فردی، سازمانی، اجتماعی و شرایط محیطی مورد بررسی قرار داد. بهطور طبیعی، دغدغهها و چالشهایی که افراد در حوزههای مختلف با آن مواجه هستند، بر عملکرد و خروجیهای پژوهشی آنان نیز تأثیرگذار است.
وی در ادامه با اشاره به ساختار ارزشیابی پژوهشی در جهاد دانشگاهی تصریح کرد: در نظام ارزیابی عملکرد پژوهشگران در جهاد دانشگاهی، شاخصهایی نظیر اجرای طرحهای پژوهشی، انتشار مقالات علمی و سطح کیفی محل انتشار آنها، انجام طرحهای کارفرمایی و همچنین میزان موفقیت در تبدیل دستاوردهای پژوهشی به محصولات قابل عرضه در بازار مورد توجه قرار میگیرد. بر این اساس، میتوان گفت ساختار ارزشیابی و ارزشگذاری پژوهشی در جهاد دانشگاهی از چارچوب مناسبی برخوردار بوده و در این بخش چالش جدی مشاهده نمیشود.
ریسکپذیری، شرط اصلی ورود به بازار و موفقیت در آن است
مدیر سازمان تجاریسازی فناوری و اشتغال دانشبنیان جهاددانشگاهی خراسان رضوی با تأکید بر نقش کلیدی ریسکپذیری در فرآیند ورود و موفقیت در بازار اظهار کرد: ریسکپذیری هم شرط ورود به بازار و هم عامل مؤثر در موفقیت در آن است. مسئله اساسی آن است که پژوهشگر چگونه میتواند ریسک محصول یا فناوری خود را برای بازار کاهش دهد و در مقابل، سرمایهگذار نیز چگونه قادر باشد این ریسک را بهدرستی شناسایی و تحلیل کند. این موضوع بهطور مستقیم به سطح تعامل میان حوزه پژوهش و بازار وابسته است. هرچه ارتباط میان صنعت، بازار، پژوهش و فناوری تقویت شود، شناخت متقابل افزایش یافته و در نتیجه، تحلیل ریسک دقیقتر و تصمیمگیریها واقعبینانهتر خواهد شد. در چنین شرایطی، سرمایهگذار با اطمینان بیشتری وارد عرصه میشود و سطح ریسک سرمایهگذاری نیز کاهش مییابد.
وی ادامه داد: تقویت ارتباط میان حوزه پژوهش و بازار این امکان را برای پژوهشگران فراهم میکند تا محصولات و دستاوردهای خود را بهصورت مؤثرتری معرفی کنند. ارائه نمونههای اولیه، بهرهگیری از شبیهسازی و مدلسازی، انجام ارزیابیهای کیفی و نمایش دقیق عملکرد محصول، از جمله اقداماتی است که میتواند به کاهش ریسک کمک کند. این تعامل دوسویه، در نهایت به نفع هر دو بخش پژوهش و بازار خواهد بود.
نیکفرجام با اشاره به ضرورت پذیرش ریسک در مسیر توسعه دانش بومی تصریح کرد: در شرایط عادی، هر فرد صاحب صلاحیتی که درصدد تقویت دانش بومی است، ناگزیر از پذیرش سطحی از ریسک خواهد بود. در این میان، پژوهشگران باید نسبت به انجام تحلیل بازار و ارزیابی رقبا اقدام کنند و سرمایهگذاران نیز تحلیل دقیقی از ریسکهای موجود داشته باشند.
وی افزود: یکی از عرصههایی که ریسک در آن نمود مییابد، حوزه مدیریت و تصمیمگیری است. در برخی موارد، مدیران بهمنظور اجتناب از پذیرش ریسک، به استفاده از محصولات خارجی گرایش پیدا میکنند و از بهکارگیری محصولات بومی پرهیز دارند؛ در حالی که این رویکرد بیش از آنکه ناشی از کیفیت محصولات باشد، به میزان پذیرش ریسک از سوی مدیران بازمیگردد و در بسیاری از موارد، قابل دفاع نیست.
وی با تأکید بر ضرورت تقویت ریسکپذیری در سطوح کلان مدیریتی اظهار کرد: در صورتی که مدیران ارشد و تصمیمگیران کلان، رویکردی فعالتر در پذیرش ریسک بهکارگیری محصولات دانشبنیان اتخاذ کنند، میتوانند نقش تعیینکنندهای در توسعه و تقویت اقتصاد دانشبنیان ایفا نمایند. در حال حاضر، نهتنها با کمبود محصولات دانشبنیان مواجه نیستیم، بلکه سرمایهگذاران مستعدی نیز برای ورود به این حوزه وجود دارند؛ با این حال، آنچه بیش از هر عامل دیگری مورد نیاز است، پذیرش ریسک مدیریتی برای بهکارگیری این محصولات در چرخه مصرف دستگاههای اجرایی، سازمانها و نهادهای مختلف است. شواهد نشان میدهد که سطح ریسکپذیری در این حوزه همچنان پایینتر از حد مطلوب است.
مدیر سازمان تجاریسازی فناوری و اشتغال دانشبنیان جهاددانشگاهی خراسان رضوی در ادامه با اشاره به عملکرد این سازمان بیان کرد: طی دوره اخیر، تلاش شده است تا دستاوردهای پژوهشی در قالب محصولات متنوع و از طریق مدلهای مختلفی از جمله فروش دانش فنی و تولید محصول، به بازار عرضه شود. هرچند این اقدامات منجر به شکلگیری کارنامهای قابل توجه شده است، اما هنوز تا دستیابی به وضعیت مطلوب فاصله وجود دارد. بر همین اساس، برنامهریزی برای ارتقای اثربخشی و بهبود عملکرد در دستور کار قرار دارد.
بیش از ۱۰ محصول در مجموعه ستفا جهاددانشگاهی خراسان رضوی آماده ورد به بازار است
وی افزود: در حال حاضر، بیش از ۱۰ محصول بهعنوان خروجی فعالیتهای پژوهشی در مجموعه ستفا جهاددانشگاهی خراسان رضوی آماده ورد به بازار است. با این وجود، چالشهای اساسی همچنان پابرجاست؛ از جمله میزان انطباق این محصولات با نیازهای واقعی بازار، وجود مشتریان بالقوه و بالفعل، و امکان جذب سرمایهگذاری برای توسعه و تجاریسازی آنها. با این حال، سبد محصولات این مجموعه از تنوع مناسبی برخوردار بوده و حوزههایی همچون بیوتکنولوژی صنعتی، علوم و فناوری مواد غذایی، فنی و مهندسی و نیز حوزه پزشکی را در بر میگیرد.
نیکفرجام با اشاره به چشمانداز ستفا جهاددانشگاهی خراسان رضوی در سال پیشرو تصریح کرد: هدف اصلی این مجموعه، تسهیل و تقویت ارتباط میان دستاوردهای پژوهشی و بازار است. در همین راستا، برنامهریزی شده است تا بهرهگیری از ابزارهای نوین، بهویژه هوش مصنوعی و تحلیل داده، بیش از گذشته در دستور کار قرار گیرد و رویکرد تصمیمگیری مبتنی بر داده بهصورت نظاممند در مجموعه نهادینه شود.
وی افزود: هدفگذاری ما بر این است که از مرحله انتخاب و آغاز پژوهش تا فرآیند تجاریسازی و عرضه محصول به بازار، تمامی مراحل بر پایه دادههای واقعی و تحلیلهای دقیق انجام شود. حرکت به سمت کاهش تصمیمگیریهای مبتنی بر شهود و حدس و گمان و جایگزینی آن با تصمیمسازی مبتنی بر دادههای معتبر و تحلیلشده، از مهمترین برنامهها و اولویتهای ستفا در سال آینده به شمار میرود.
انتهای پیام
