علیرضا یاوری در گفتوگو با ایسنا اظهار کرد: در میان آثار تاریخی خراسان رضوی، مسجد جامع روستای مرندیز در شهرستان بجستان، به مثابه نمادی از هنر معماری دوره ایلخانی و گواهی بر تداوم تمدنی در شرق خراسان، جایگاه ویژهای در مطالعات باستانشناسی و معماری کشور دارد.
وی در تشریح جایگاه جغرافیایی و پیشینه قانونی این اثر اظهار کرد: مسجد جامع مرندیز در روستای مرندیز، با وسعتی تقریبی در حدود ۶۰۰ متر مربع احداث شده، به دلیل دارا بودن ویژگیهای منحصر به فرد معماری و ارزشهای تاریخی، در سال ۱۳۸۳ با شماره ثبت ۱۱۰۵۶ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسید تا تحت نظارت سازمان میراث فرهنگی و با هدف صیانت برای نسلهای آینده حفظ و پاسداری شود.
این پژوهشگر حوزه آثار تاریخی خاطرنشان کرد: بررسیهای صورت گرفته نشان میدهد که هسته اصلی و شاکله اولیه این مسجد متعلق به دوره ایلخانی است. با این حال، با نگاهی دقیق به جزئیات بنا و تحلیل لایههای مختلف ساختاری، میتوان آثاری مربوط به قرن یازدهم هجری را نیز در آن مشاهده کرد.
وی بیان کرد: این تداخل دورهها و همپوشانیهای معماری، نشان دهنده این است که مسجد جامع مرندیز در طول سدهها پناهگاه معنوی جامعه محلی بوده و در ادوار مختلف، متناسب با نیازهای عبادتی و فرهنگی، مورد مرمت، بازسازی یا توسعه قرار گرفته است.
یاوری در ادامه با ورود به جزئیات تخصصی معماری این اثر، به تحلیل عناصر تشکیل دهنده آن پرداخت و افزود: ساختار کلی این مسجد از الگوی سنتی بناهای مذهبی منطقه پیروی کرده و شامل اجزای اصلی نظیر صحن، ایوان، فضای قبله و شبستان گنبددار است. از منظر تیپبندی معماری، این اثر در رده بناهای تکایوانی قرار میگیرد که در آن، ایوان به عنوان نقطه کانونی و ورودی اصلی، نقش هدایت کننده مخاطب را به فضای داخلی ایفا میکند.
وی درباره یکی از درخشانترین بخشهای این اثر، یعنی ایوان مقصوره توضیح داد: ایوان مقصور