اصحاب رسانه، کنشگرانی متعهد هستند که با وجود چالشهای فراوان معیشتی، بیثباتی شغلی، فشارهای روانی شبانهروزی و عبور از بحرانهای سخت، ماندگاری در این مسیر پرپیچوخم را به بهای چشیدن شیرینی حل مشکلات مردم به جان میخرند. آنها با واقعبینی، به دیدن نیمه خالی لیوان روی میآورند تا روزنهای برای بهبود و توسعه جامعه بگشایند؛ حرفهای که بازنشستگی و تعطیلی نمیشناسد و تا زمان جریان داشتن مطالبات مردمی، مسئولیت آن بر دوش قلمبهدستان سنگینی میکند.
در همین راستا و به مناسبت روز خبرنگار در گفتوگو با چهار تن از فعالان باسابقه و دغدغهمند عرصه رسانه، به بررسی ابعاد، چالشها، خاطرات و چشمانداز آینده این حرفه پرداختهایم:
ورود به دنیای خبر نیازمند تابآوری بالا و مسئولیتپذیری است
فائزه سلطانی -خبرنگار صدا و سیما- با تأکید بر اینکه خبرنگاری شغلی نیست که با انگیزه صرف مالی انتخاب شود، اظهار کرد: این حرفه نیازمند تابآوری بالا و مسئولیتپذیری است و کسانی که وارد این عرصه میشوند باید از رویکرد هیجانی دوری کنند؛ چراکه قلم خبرنگار حرمت دارد و رسالت آن حلوفصل مطالبات مردم و ایفای نقش بهعنوان یک کنشگر مؤثر است.
وی با بیان اینکه از سال ۱۳۹۱ فعالیت حرفهای خود را در حوزههای مختلف رسانهای ازجمله باشگاه خبرنگاران جوان، ایکنا، ایسنا، رادیو زیارت و صداوسیما آغاز کرده است، درباره چالشهای این مسیر گفت: ورود به دنیای خبر نباید بر پایه هیجانزدگی باشد، این شغل با بحرانها و فشارهای جسمی و روحی بسیاری همراه است؛ از بیخوابیها و استرسهای شبانهروزی تا دشواریهایی که در زمان حوادثی مانند دوران شیوع کرونا برای خبرنگاران پیش آمد.
این خبرنگار با اشاره به ضرورت درک عمیق از این حرفه افزود: بسیاری از مخاطبان تنها خبر نهایی را میبینند و از فرآیند سخت صحتسنجی، تماسهای مکرر و تلاشهای پشتصحنه بیخبر هستند، اگرچه دشواریهای مالی و نبود ثبات شغلی در سالهای گذشته از چالشهای اصلی این حرفه بوده، اما آن چیزی که باعث ماندگاری در این مسیر میشود، لذت حل مشکلات مردم و تأثیرگذاری در حوزههای مختلف سلامت، فناوری و اجتماعی است.
سلطانی درباره تأثیر هوش مصنوعی بر آینده خبرنگاری اظهار کرد: هوش مصنوعی میتواند ابزار کمکی بسیار مفیدی باشد، اما هرگز نمیتواند جایگزین تحلیل انسانی و نگاه ویژه یک خبرنگار شود. قدرت تحلیل، تفکر نقادانه و تجربیاتی که یک خبرنگار در سالهای زیست حرفهای خود به دست میآورد، چیزی نیست که بتوان به ماشین سپرد؛ زیرا جذابیت و انحصار یک خبر در همان چکیده و نگاهی است که از تفکر یک انسان برآمده است.
وی با اشاره به تأثیر این حرفه بر شخصیت فردیاش تصریح کرد: خبرنگاری در وهله اول مسئولیتپذیری و برنامهریزی دقیق را به من آموخت. این حرفه، علیرغم تمام سختیها، نگاه مرا به زندگی تغییر داد و باعث شد قدر لحظات را بیشتر بدانم و با صبوری و تلاشی مضاعف، در پی رقم زدن اتفاقات مثبت برای جامعه باشم. من همچنان با ایدههای جدید و نگاهی حرفهایتر، این مسیر را ادامه خواهم داد، زیرا روحیه من با پویایی و تنوع دنیای خبر گره خورده است.
روزنامهنگاری؛ عشقی که با سیاستزدگی رسانهها به چالش کشیده شده است
در ادامه مرتضی اخوان -خبرنگار روزنامه شهرآرا- که خبرنگاری را از سن ۱۵ سالگی و با فعالیت در خبرگزاری دانشآموزی آغاز کرده است، گفت: خبرنگاری و روزنامهنگاری فراتر از یک شغل مبتنی بر درآمد و ساعت کاری بوده و اگر دوباره به گذشته بازگردم، باز نیز همین مسیر را انتخاب میکنم؛ چراکه کار با قلم یک پیوند عاشقانه است که با تکنیکهای صرف دانشگاهی متفاوت است.
وی با اشاره به مهمترین چالشهای سالهای اخیر اهالی رسانه، اظهار کرد: بزرگترین بحران امروز، نوع انعکاس اخبار است. خبرنگاران مدام در مظان اتهام قرار دارند و ریشه این مشکل در سیاستزدگی فضای رسانهای و مسئولزدگی مدیریتها است. در بسیاری از موارد، مدیران رسانهها بهدلیل فشارهای بیرونی، از خبرنگاران میخواهند که از طرح مطالبات صریح یا مصاحبههای انتقادی پرهیز کنند، چراکه اولویت آنها حفظ جایگاه مسئولان است.
اخوان با تأکید بر اینکه خبرنگاری جهانبینی فرد را دگرگون میکند، افزود: این حرفه یک دفترچه ارتباطات گسترده از چهرههای سیاسی، ورزشی، هنری و فرهنگی در اختیار خبرنگار میگذارد که منجر به شناخت عمیقتر از جامعه میشود. خاطرات شیرین این سالها، ازجمله گفتوگوی مفصل و ماندگار با زندهیاد اکبر عبدی که به دلیل تواضع و انسانیت آن هنرمند در ذهنم باقی مانده است، بخشی از همین دستاوردهای معنوی است که با هیچ جایگاه شغلی دیگری قابل قیاس نیست.
این روزنامهنگار درباره نفوذ هوش مصنوعی به دنیای رسانه تصریح کرد: هوش مصنوعی ممکن است در لایههای فنی، ساختاری و تعدیل نیروها جایگزین شود و این یک واقعیت غیرقابل انکار است، اما هیچگاه نمیتواند جایگزین عواطف و احساسات انسانی در قلم شود. تفاوت میان یک گزارش ماشینی و نوشتهای که از سر دغدغه و احساس یک انسان برآمده باشد در همین روح حاکم بر کلمات است که هوش ماشینی قادر به درک و تولید آن نیست.
اخوان ضمن تأکید بر اهمیت استمرار در یادگیری و داشتن نگاه نقادانه، ابراز امیدواری کرد تا با وجود تمام محدودیتها، خبرنگاران با اتکا به دانش و قلم خود، همچنان بهعنوان صدای جامعه نقشآفرینی کنند.
خبرنگاری؛ پیوند میان مطالبهگری و حل مشکلات مردم
همچنین مرتضی محمدپور که فعالیت رسانهای خود را از سال ۱۳۹۲ و دوران دانشجویی در دانشگاه فردوسی مشهد آغاز کرده، اظهار کرد: ورود من به این عرصه با همکاری در خبرگزاری رسا آغاز شد و پس از آن در رسانههای مختلفی ازجمله فارس، تسنیم، قدس و همچنین در حوزه روابطعمومی تجربیات متعددی کسب کردم. این مسیر علیرغم یک وقفه کوتاه برای گذراندن دوران خدمت سربازی، همواره با دغدغهمندی همراه بوده و اکنون نیز با تمرکز بر حوزه رسانههای محلی، تلاش میکنم تا نقشی موثر در اطلاعرسانی داشته باشم.
وی درباره انگیزههای ماندگاری خود در این حرفه با وجود دشواریها گفت: جوهر اصلی کار خبرنگاری، بحث تأثیرگذاری است. وقتی یک خبرنگار با پیگیریهای مستمر باعث میشود مشکل کوچکی در سطح یک محله (مانند بهسازی یک معبر) یا پروژهای بزرگ در سطح ملی به سرانجام برسد، آن حس لذت فردی و اجتماعی، پاداش تمام خستگیها است. خبرنگاری ماهیتی ۲۴ ساعته داشته و شباهت زیادی به نیروهای مسلح از نظر آمادهباش بودن دارد؛ چراکه در مواقع بحران، زمان و زندگی شخصی خبرنگار کاملاً تحتالشعاع رسالت کاری او قرار میگیرد.
محمدپور با اشاره به یکی از چالشهای اساسی اهالی رسانه افزود: یکی از دردهای مشترک خبرنگاران، تضاد میان روز خبرنگار و روزهای مطالبهگری است. متأسفانه در مقاطعی شاهد هستیم که مدیران تنها در مناسبتهای خاص از رسانهها تجلیل میکنند، اما به محض آنکه خبرنگار پیگیر وعدهها یا مشکلات میشود، با برخوردهای سلبی یا متهمسازی مواجه میشود. در مقابل، مدیرانی که از بلوغ رسانهای برخوردار هستند، خبرنگار را بازوی همراه خود میدانند. تجربه مصاحبه با مدیرانی که صادقانه مشکلات مسیر اجرای یک قانون را برای خبرنگار شفاف میکنند، نشان میدهد که درک متقابل میان مسئول و رسانه، بهترین راه برای حل مشکلات مردم است.
وی درباره آینده این حرفه و ظهور هوش مصنوعی بیان کرد: اگرچه هوش مصنوعی ابزاری کارآمد برای سرعت بخشیدن به ساختار خبر است، اما هرگز نمیتواند جایگزین روح انسانی در تنظیم مطالب شود. پیوند میان پاراگرافها، لحن روایتگری و درک ظرافتهای انسانی در یک خبر، نیازمند ذوق و تحلیل زنده است؛ چیزی که ماشین از درک و اجرای آن عاجز میباشد؛ بنابراین، معتقد هستم با وجود تمام پیشرفتهای تکنولوژیک، جایگاه خبرنگار بهعنوان تحلیلگر انسانی محفوظ خواهد ماند.
این خبرنگار با مرور خاطرات خود از دوران فعالیت حرفهای، به خاطرهای از مصاحبه با صفار هرندی اشاره کرد که به دلیل اشتیاق در انجام کار خبری، پس از اتمام جلسهای متوجه فقدان کفشهای خود در مسجد شده و با یادآوری مهربانی این چهره سیاسی که کفش خود را به او بخشیده بود، این دست تعاملات انسانی را از شیرینترین بخشهای تجربه زیسته در خبرنگاری دانست که پیوند میان مصاحبهکننده و مصاحبهشونده را فراتر از روابط رسمی قرار میدهد.
خبرنگاری؛ رسالتی مقدس برای پیگیری مطالبات مردم و حقی که نادیده گرفته میشود
در ادامه آرزو جاودانی -خبرنگار ایرنا- با بیان اینکه فعالیت حرفهای خود را از سال ۱۳۸۰ همزمان با آغاز دوران تحصیل در رشته علوم سیاسی آغاز کرده است، درباره ورود به این حرفه گفت: ورود من به ایسنا بهصورت کاملاً اتفاقی و با پیشنهاد یکی از همکلاسیهایم رخ داد. پس از گذراندن دورههای آموزشی نزد اساتید مربوطه، وارد کارهای اجرایی خبر شدم و از آن زمان تاکنون انگیزه اصلی من برای ماندن در این عرصه، احساس وظیفه در قبال مردم و پیگیری مشکلات آنها بوده است.
وی با تأکید بر اینکه خبرنگار باید واقعبین باشد، تصریح کرد: ما ناچار هستیم نیمه خالی لیوان را ببینیم؛ نه برای سیاهنمایی، بلکه برای شناسایی ضعفها و رفع آنها تا خدمت به مردم کاملتر شود، البته این مسیر با استرس و فشارهای روانی زیادی همراه است؛ از لحظه آغاز پیگیری یک سوژه تا زمان انتشار خبر و حتی تبعات پس از آن. با این حال، خبرنگاری برای من بازنشستگی ندارد، زیرا تا زمانی که پیگیر مطالبات جامعه باشم، مسئولیتی که دارم تعطیلشدنی نیست.
این فعال رسانهای به تجربیات خود در لحظات بحرانی اشاره کرد و افزود: خبرنگاری جسارت و شهامت میطلبد، بهعنوان نمونه در یکی از خاطرات تلخ کاری و زمانی که قطار مترو مشهد میان دو ایستگاه متوقف شد، با وجود اعتراض برخی مسافران و مأموران، بر وظیفه خود برای فیلمبرداری و اطلاعرسانی جهت حفظ سلامت مردم پافشاری کردم؛ چراکه در آن لحظه تنها به امنیت جان شهروندان میاندیشیدم.
جاودانی درباره جایگاه فناوریهای نوین در رسانه اظهار کرد: هوش مصنوعی، مانند اینترنت در سالهای گذشته، ابزاری است که میتواند سرعت و سهولت کار را افزایش دهد، اما هرگز نمیتواند روح انسانی، تجربه زیسته، ذوق نگارش و ظرافتهای تحلیلی یک خبرنگار را جایگزین کند. واگذاری کامل تولید محتوا به هوش مصنوعی، خطری است که نباید رخ دهد.
وی با اشاره به مشکلات صنفی خبرنگاران، از شرایط سخت معیشتی گلایه کرد و گفت: خبرنگاران به کوزهگرانی میمانند که از کوزه شکسته آب میخورند، زیرا با اینکه پیگیر مشکلات مردم هستند، اما دغدغههای معیشتی، نبود بیمه و فقدان امنیت شغلی خودشان نادیده گرفته میشود. خبرنگاری عرصهای مقدس است و نباید بهعنوان مأمنی برای بیکاران نگریسته شود؛ بنابراین برای حفظ این قداست و جلوگیری از تهدید استقلال قلم، مسئولان باید حمایت از رسانهها را جدی گرفته و امنیت شغلی و اقتصادی اهالی خبر را تضمین کنند.
حمایت واقعی مسئولان از خبرنگاران نه با تجلیلهای موسمی و سالانه در روز خبرنگار، بلکه با ایجاد تعاملی صادقانه، پذیرش نقدهای سازنده و تضمین امنیت اقتصادی آنها رقم میخورد تا بدین وسیله، قداست قلم و استقلال حرفهای جامعه رسانهای کشور به عنوان چشمان بینا و زبان گویای ملت حفظ شود.
انتهای پیام
