هوش مصنوعی در سالهای اخیر از یک فناوری تخصصی فاصله گرفته و به بخشی از زندگی روزمره بسیاری از افراد تبدیل شده است. استفاده از این فناوری در آموزش، تولید محتوا، جستوجوی اطلاعات و حتی دریافت مشاوره، ظرفیتهای تازهای ایجاد کرده، اما همزمان پرسشهایی درباره پیامدهای اجتماعی و روانی استفاده نادرست از آن به وجود آورده است.
در همین راستا، مجید زارعی، روانشناس و مسئول اورژانس اجتماعی بهزیستی شهرستان قروه، در گفتوگو با ایسنا با اشاره به ظرفیتهای هوش مصنوعی در حوزه آسیبهای اجتماعی اظهار کرد: اگر هوش مصنوعی بهدرستی مدیریت شود، میتواند فرصت مهمی برای پیشگیری و مداخله بهموقع در آسیبهای اجتماعی باشد.
وی افزود: تحلیل دادهها، شناسایی زودهنگام الگوهای پرخطر، آموزش عمومی، مشاوره اولیه و تسهیل دسترسی مردم به خدمات حمایتی، از جمله ظرفیتهایی است که میتوان برای هوش مصنوعی در این حوزه در نظر گرفت.
زارعی، در عین حال نسبت به استفاده بدون ضابطه از این فناوری هشدار داد و گفت: نگرانی اصلی زمانی شکل میگیرد که هوش مصنوعی بدون سواد رسانهای، نظارت اخلاقی و قوانین حمایتی مورد استفاده قرار گیرد؛ چراکه در چنین شرایطی میتواند به انتشار اطلاعات نادرست، نقض حریم خصوصی، سوءاستفاده از افراد آسیبپذیر و تشدید برخی آسیبهای اجتماعی منجر شود. از کلاهبرداری هوشمند تا جعل صدا و تصویر این روانشناس درباره احتمال شکلگیری آسیبهای جدید در پی استفاده نادرست از هوش مصنوعی نیز گفت: هر فناوری قدرتمندی در صورت استفاده نادرست میتواند شکلهای جدیدی از آسیب ایجاد کند.
وی با اشاره به برخی از این آسیبها افزود: کلاهبرداریهای هوشمند، جعل صدا و تصویر، تولید محتوای فریبنده، اخاذی اینترنتی، تخریب اعتبار افراد، نقض حریم خصوصی و وابستگی روانی به ابزارهای دیجیتال از جمله نگرانیهایی است که در این زمینه وجود دارد.
زارعی ادامه داد: ممکن است برخی افراد به جای دریافت کمک تخصصی، به پاسخهای غیرتخصصی و گاه نادرست هوش مصنوعی اعتماد کنند که در مسائل روانشناختی و خانوادگی میتواند خطرناک باشد. کودکان و نوجوانان در معرض آسیبهای بیشتری هستند در این میان، کودکان و نوجوانان به دلیل سن، تجربه کمتر و تأثیرپذیری بیشتر، یکی از گروههایی هستند که توجه بیشتری را میطلبند.
مسئول اورژانس اجتماعی بهزیستی شهرستان قروه، با اشاره به این موضوع اظهار کرد: کودکان و نوجوانان در برابر فناوریهای جدید آسیبپذیرترند و مواجهه با محتوای نامناسب، وابستگی افراطی، کاهش مهارتهای اجتماعی، افت تمرکز، دریافت اطلاعات نادرست، فریب توسط افراد سودجو و حتی سوءاستفاده در فضای مجازی از جمله نگرانیهای جدی در این زمینه است.
وی در ادامه افزود: اگر کودک یا نوجوان بدون راهنمایی والدین از هوش مصنوعی استفاده کند، ممکن است این فناوری به جای تقویت یادگیری، موجب تنبلی ذهنی، کپیکاری و کاهش خلاقیت شود. هوش مصنوعی جایگزین نیروی انسانی در اورژانس اجتماعی نیست گسترش فناوریهای جدید، علاوه بر کاربران، نهادهای ارائهدهنده خدمات اجتماعی را نیز با ضرورتهای تازهای مواجه کرده است.
زارعی در اینباره بر اهمیت آموزش کارکنان خدمات اجتماعی تأکید کرد و گفت: کارکنان حوزه خدمات اجتماعی باید با فناوریهای جدید، از جمله هوش مصنوعی، آشنایی کافی داشته باشند؛ نه به این معنا که هوش مصنوعی جایگزین نیروی انسانی شود، بلکه برای اینکه بتوانند فرصتها و تهدیدهای این فناوری را بشناسند.
وی ادامه داد: در اورژانس اجتماعی، تصمیمگیری انسانی، تجربه میدانی، اخلاق حرفهای و شناخت بافت فرهنگی اهمیت بسیار زیادی دارد، اما آشنایی با ابزارهای نوین میتواند در آموزش، تحلیل روندها، مستندسازی، اطلاعرسانی و طراحی برنامههای پیشگیرانه کمککننده باشد.
زارعی، آموزش تخصصی و کاربردی کارکنان در این زمینه را ضروری دانست. خانوادهها؛ نخستین حلقه پیشگیری در کنار نقش نهادهای حمایتی، خانوادهها نیز در مدیریت پیامدهای احتمالی استفاده از هوش مصنوعی نقش مهمی دارند؛ بهویژه در مورد کودکان و نوجوانان که ممکن است بدون شناخت کافی از پیامدهای استفاده از فناوری، در معرض محتوای نامناسب یا اطلاعات نادرست قرار گیرند.
مسئول اورژانس اجتماعی بهزیستی شهرستان قروه، با تأکید بر اینکه نباید هوش مصنوعی را نه کاملاً خطرناک و نه کاملاً قابل اعتماد دانست، گفت: این فناوری یک ابزار است و کیفیت استفاده از آن به آگاهی، نظارت و مسئولیتپذیری ما بستگی دارد.
وی افزود: والدین لازم است با فرزندان خود گفتوگو کنند، نحوه استفاده آنها از فضای مجازی و ابزارهای هوش مصنوعی را بشناسند، محدودیت سنی و زمانی در نظر بگیرند و به کودکان بیاموزند که هر پاسخ یا محتوایی در اینترنت لزوماً درست نیست.
این روانشناس، افزایش سواد رسانهای و دیجیتال خانوادهها را از مهمترین راهکارهای پیشگیری دانست و تأکید کرد: پیشگیری از آسیب، همیشه مؤثرتر و کمهزینهتر از مداخله پس از وقوع آسیب است.
انتهای پیام
