علیرضا کفشکنان در گفتوگو با ایسنا، با اشاره به چالشهای ساختاری در مدیریت منابع انرژی، اظهار کرد: در اکثر کشورهای برخوردار از منابع فسیلی و انرژیهای خدادادی، مصرف انرژی به دلیل سهلالوصول بودن و عدم نیاز به پرداخت هزینههای سنگین برای تأمین، بهینه نیست. این وضعیت تنها مختص به ایران نیست و در تقریبا تمام کشورهای نفتخیز مشاهده میشود، مگر در موارد استثنایی مانند کشور نروژ که به دلیل اعمال قیمتهای واقعی برای انرژی، سیاستهای مصرف بهینه و صرفهجویی را در اولویت قرار داده است.
وی با بیان اینکه وضعیت مصرف انرژی در ایران به دلایل مختلف، حتی از سایر کشورهای نفتی نیز بدتر است، گفت: با وجود توجه به توسعه زیرساختهای انرژی، متأسفانه به بحث بهینهسازی توجه کافی نشده است. در حال حاضر ایران در چهار حوزه اصلی برق، گاز، سوخت و آب که بخشی از حوزه انرژی محسوب میشود، حدود دو تا ۲.۵ برابر میانگین جهانی انرژی مصرف میکند و وضعیت مصرف در این چهار منبع، فاجعهبار است.
بازدهی ۷ برابری بهینهسازی نسبت به توسعه
این کارشناس انرژی با تأکید بر ضرورت تغییر رویکرد، اظهار کرد: توجه به امر بهینهسازی و اصلاح الگوی مصرف، به مراتب اولویت بیشتری نسبت به توسعه نیروگاهها و زیرساختهای انرژی دارد. اگر بخواهیم یک واحد هزینه در بخش توسعه صرف کنیم، در مقابل، اگر همین یک واحد هزینه را در بخش بهینهسازی و اصلاح مصرف هزینه کنیم، میتوانیم تا هفت برابر نتیجه بهتری نسبت به احداث زیرساختهای جدید بگیریم.
وی افزود: اگر بتوانیم الگوی مصرف را رعایت کنیم، از تجهیزات پربازده و کممصرف استفاده نماییم و رفتار مصرفکننده را تغییر دهیم، این اقدام بسیار ارزشمندتر از تولید انرژی در مبدأ است.
این کارشناس انرژی با تشریح فرآیند تولید و انتقال انرژی، به میزان بالای هدررفت انرژی در مراحل مختلف اشاره و اظهار کرد: وقتی انرژی از میدانهای نفتی و گازی استخراج میشود، در مسیر رسیدن به پالایشگاه مقداری تلفات داریم. در پالایشگاه نیز چند درصد انرژی هدر میرود. سپس در مسیر انتقال از پالایشگاه به نیروگاه نیز مقداری تلفات وجود دارد.
وی با اشاره به راندمان پایین نیروگاهها گفت: در نیروگاهها، برای تبدیل سوخت یا گاز به برق، راندمان دقیقا حدود ۴۰ درصد است؛ این یعنی در همین مرحله، ۶۰ درصد انرژی تلف میشود. علاوه بر این، در شبکه انتقال و توزیع برق نیز حداقل ۱۲ درصد تلفات خواهیم داشت. در نهایت، زمانی که انرژی به داخل منزل میرسد، باز هم در مرحله مصرف، تلفاتی وجود دارد. لذا اگر به جای تمرکز بر سمت تولید، توجه و تمرکز بیشتری بر سمت مصرف داشته باشیم، نتایج بسیار بهتری در مدیریت منابع انرژی خواهیم گرفت.
ایجاد ساختار سیاستگذاری و صندوق بهینهسازی
این کارشناس حوزه انرژی با اشاره به گامهای مثبت برداشته شده در سالهای اخیر، اظهار کرد: به دلیل بروز ناترازیهای انرژی و تصویب قوانینی نظیر آنچه در برنامه هفتم توسعه آمده است، توجه به بحث بهینهسازی و اصلاح الگوی مصرف افزایش یافته است که این روند باعث ترغیب سرمایهگذاران به اجرای طرحهای بهینهسازی شده است.
وی با اشاره به تغییرات ساختاری تأکید کرد: ایجاد معاونت بهینهسازی در ریاست جمهوری، نقطه عطفی در سیاستگذاریهای این حوزه بوده؛ چراکه این معاونت اکنون سیاستگذار اصلی حوزه بهینهسازی است و تمامی دستگاههای زیرمجموعه وزارت نیرو، وزارت نفت و وزارت راه که با حوزه انرژی مرتبط هستند، ملزم به هماهنگی با سیاستهای کلان این معاونت هستند. خوشبختانه در این معاونت، صندوق بهینهسازی ایجاد شده است. عوارض و جریمههای مرتبط با عدم رعایت الگوی مصرف یا جریمههای ناشی از مصرف غیربهینه، به این صندوق منتقل میشود و از محل این درآمدها، هزینههای سرمایهگذاری برای اجرای طرحهای بهینهسازی تأمین میگردد. این سازوکار باعث شده است که طرحهای بهینهسازی، بهویژه در سطح واحدهای صنعتی که پتانسیل بسیار بالایی دارند، اجرایی شود.
کفشکنان در ادامه با اشاره به حجم بالای تلفات انرژی در صنایع سنگین، نمونههایی از این هدررفت را تشریح کرد و افزود: در واحدهای سیمانی، کورههای تولید کلینکر ماده اصلی سیمان هنگام شروع به کار، حرارت و انرژی بسیار زیادی را هدر میدهند که علاوه بر اتلاف انرژی، باعث آلودگی هوا نیز میشود. در حال حاضر، اجرای واحدهای WHR یا همان بازیافت حرارت در دستور کار قرار دارد تا بتوان از این حرارت هدررفته برای تولید برق استفاده کرد.
وی ادامه داد: بر اساس بررسیها انجام شده، هر واحد سیمانی در صورت بهرهگیری از سیستمهای WHR، میتواند بلافاصله پس از شروع به کار، ۳۰ درصد از برق مصرفی خود را از محل بازیافت حرارت تأمین کند. اگرچه این تکنولوژی در بیشتر کشورهای جهان مرسوم است، اما در ایران به دلیل ارزان بودن انرژی و عدم توجه کافی به ارزش آن، متأسفانه حتی یک واحد سیمانی هم از این سیستم استفاده نمیکنند. وضعیت مشابهی در صنایع فولاد و پتروشیمی نیز وجود دارد که در آنها نیز هدررفت حرارت بسیار بالاست.
این کارشناس حوزه انرژی برای حل معضل ناترازی برق و انرژی، بر ضرورت اجرای دقیق ممیزی انرژی تأکید کرد و گفت: برای رفع ناترازیهای فعلی، حتما باید توجه ویژهای به این موضوعات معطوف شود. از طریق ممیزی انرژی، بهویژه در واحدهای صنعتی، نقاط هدررفت انرژی شناسایی شده و راهکارهای بهبود ارائه میشود تا بتوان میزان مصرف انرژی را بهازای تولید هر واحد کالا، بهشدت کاهش داد. در فرآیند ممیزی انرژی، حتما باید استانداردهای بینالمللی نظیر ISO ۵۰۰۰۱ و ISO ۵۰۰۰۲ مد نظر قرار گیرند. هیچ راه دیگری برای رفع ناترازی انرژی نداریم، مگر اینکه این مسائل و راهکارهای علمی مد نظر قرار بگیرند.
کفشکنان با نگاهی فراتر از بحث ناترازی، بر مسئولیت اخلاقی و زیستمحیطی تأکید و افزود: حتی اگر بحث ناترازی انرژی را کنار بگذاریم، باز هم نباید مسیری را طی کنیم که در آن منابع خدادادی صرفا مصرف شوند؛ چراکه این امر علاوه بر اتلاف منابع، موجب آلودگی کره زمین میشود. در قبال زمین مسئولیم و باید سیاستهایی را اجرا کنیم که مصرف ما در حداقل ممکن و به شکل درست انجام شود.
وی با اشاره به فناوریهای نوین، از پتانسیل بالای طرحهای کاهش کربن خبر داد و گفت: طرحهایی نظیر جذب کربن در این حوزه بسیار حیاتی هستند. در این فرآیند، کربن تولید شده یا قرار بوده در هوا منتشر شود که جزء گازهای آلاینده و عامل آلودگی است، توسط تکنولوژیهای موجود جذب میشود. نکته مهم اینجاست که این کربن جذبشده میتواند به مادهای بسیار ارزشمند تبدیل شود که ارزش صادراتی بالایی داشته و میتواند درآمد ارزی برای کشور به ارمغان بیاورد.
این کارشناس حوزه انرژی همچنین با اشاره به مفهوم ردپای کربن افزود: واحدهای صنعتی باید خود را با استانداردهای روز دنیا تطبیق دهند. با توجه به اعتبارها و مشوقهای جهانی برای کاهش ردپای کربن، اگر ما بر کاهش تولید کربن تمرکز کنیم، علاوه بر ایفای نقش مسئولانه در قبال محیط زیست، میتوانیم صنعت کشور را از درآمدهای جهانی حاصل از این اقدامات برخوردار سازیم.
گواهیهای صرفهجویی در بورس انرژی؛ محرک اصلی سرمایهگذاری است
کفشکنان به بررسی سازوکارهای تشویقی و بازدارنده در داخل کشور پرداخت و گفت: خوشبختانه طی چند سال اخیر، مشوقها و جریمههایی در نظر گرفته شده است که در بورس انرژی، طرحهای بهینهسازی به گواهیهای صرفهجویی تبدیل میشوند. این گواهیها انگیزه بسیار مؤثری برای سرمایهگذاران ایجاد کردهاند؛ به طوری که در حال حاضر در بخش برق، هر واحد گواهی حدود ۱۰ هزار تومان و در بخش گاز، قیمت آن بین ۱۷ تا ۲۰ هزار تومان و گاهی بالاتر خرید و فروش میشود.
وی با اشاره به اقدامات وزارت نیرو، گفت: جایگزینی موتورهای BLDC در کولرهای پربازده و کممصرف با کولرهای قدیمی، حجم عظیمی از برق مصرفی را در سطح مصرفکننده ذخیره میکند که این امر به گواهی صرفهجویی برق تبدیل میشود. در بخش گاز نیز، جایگزینی بخاریهای پرمصرف با مدلهای کمبازده، میتواند تأثیر شگرفی داشته باشد.
این کارشناس حوزه انرژی با ارائه یک محاسبه آماری دقیق از تأثیر جایگزینی بخاریها افزود: اگر فرض کنیم در زمستان حدود ۲۰ میلیون بخاری پرمصرف داریم که هر کدام روزانه ۱۲ متر مکعب گاز مصرف میکنند، با جایگزینی آنها با بخاریهای بهینه که تنها ۶ متر مکعب مصرف دارند، میتوانیم در هر روز ۶ متر مکعب به ازای هر بخاری صرفهجویی کنیم. این حجم از کاهش مصرف در طول چهار ماه، بسیار چشمگیر خواهد بود که در حال حاضر سرمایهگذاران بهتدریج در حال اجرای این طرحها هستند.
کفشکنان بر ضرورت جدیتر شدن قوانین و مشوقها تأکید و اظهار کرد: با وجود اینکه قیمت برق در پلههای بالاتر به واقعیت نزدیکتر شده و مصرفکنندگان را به سمت بهینهسازی سوق داده است، اما همچنان نیازمند قوانین، مشوقها و جرایم جدیتر هستیم تا انگیزه سرمایهگذاری افزایش یابد. امیدواریم با جدیتر گرفتن این رویکردها، وضعیت مصرف در ایران که هماکنون ۲ تا ۲.۵ برابر میانگین جهانی است، روز به روز بهبود یافته و حداقل به سطح میانگین جهانی نزدیک شود.
انتهای پیام
