دکتر ساسان موگهی در گفتوگو با ایسنا اظهار کرد: مالاریا یک بیماری عفونی انگلی است که توسط انگلهای جنس Plasmodium ایجاد میشود. تابستان در ایران، فصل اوج فعالیت پشه آنوفل و افزایش خطر انتقال مالاریا در بسیاری از مناطق کشور است و به همین دلیل، یک هفته با عنوان هفته ملی حذف مالاریا نامگذاری شده است.
وی افزود: هدف از این نامگذاری، افزایش آگاهی عمومی، تقویت بیماریابی، تشخیص و درمان سریع موارد، کنترل ناقلین و حفظ دستاوردهای برنامه حذف مالاریا است.
راههای انتقال مالاریا
موگهی ادامه داد: راه اصلی انتقال مالاریا از طریق نیش پشه ماده آنوفل (Anopheles) آلوده است. این پشه انگل را هنگام خونخواری وارد جریان خون انسان میکند. پس از ورود، انگل ابتدا به کبد میرود و تکثیر میشود و سپس گلبولهای قرمز را آلوده میکند.
این متخصص عفونی اضافه کرد: این بیماری ممکن است از طریق مادر به جنین یعنی به شکل مادرزادی، انتقال خونی توسط تزریق خون آلوده یا استفاده از سوزن مشترک و یا از طریق پیوند اعضا منتقل شود اما انتقال از طریق این موارد نادر است.
علائم مالاریا
وی بیان کرد: مالاریا از نظر بالینی طیفی از عفونت بدون علامت تا بیماری شدید و کشنده و تظاهر آن به گونه انگل، وضعیت ایمنی بیمار و سن بستگی دارد.
وی در ادامه افزود: علائم معمولاً ۱۰ تا ۱۵ روز پس از گزش پشه آلوده ظاهر میشوند. از مهمترین علائم عمومی مالاریا میتوان به تب که بیشتر به صورت متناوب و دورهای است، لرز و تعریق شدید، سردرد، درد عضلانی و مفاصل، ضعف و بیحالی، تهوع، استفراغ و اسهال اشاره کرد.
عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی جندی شاپور اهواز گفت: در معاینه بیمار نیز ممکن است رنگپریدگی، بزرگی طحال، گاهی بزرگی کبد و افزایش ضربان قلب مشاهده شود.
وی افزود: همچنین الگوی کلاسیک حملههای مالاریا معمولاً شامل سه مرحله است؛ ابتدا مرحله لرز، سپس مرحله تب بالا و در نهایت مرحله تعریق و افت تب.
موگهی ادامه داد: در برخی بیماران، به ویژه در صورت ابتلا به مالاریای شدید، عوارض خطرناکی ایجاد میشود. از مهمترین عوارض عصبی میتوان به مالاریای مغزی که با کاهش سطح هوشیاری، تشنج و کما همراه است و همچنین اختلال شناختی پس از بهبود اشاره کرد. از عوارض خونی این بیماری، کمخونی شدید و پایین آمدن پلاکتها از اهمیت ویژهای برخوردار هستند. همچنین درگیری کلیه میتواند به صورت نارسایی حاد کلیه و دفع خون در ادرار بروز کند.
وی بیان کرد: مالاریای شدید ممکن است ریهها را نیز درگیر کند و موجب زجر تنفسی شدید و تجمع مایعات در ریه شود. از نظر متابولیک نیز پایین رفتن شدید قند خون، بهویژه در دوران بارداری یا هنگام مصرف کینین، و همچنین اسیدی شدن خون از عوارض مهم این بیماری هستند.
عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی جندی شاپور اهواز اضافه کرد:از دیگر عوارض مالاریا میتوان به شوک، پارگی طحال که البته نادر است و در نهایت مرگ در صورت عدم درمان سریع اشاره کرد.
چه گروههایی بیشتر در خطر ابتلا به مالاریا هستند؟
وی بیان کرد: برخی افراد بیش از دیگران در معرض ابتلا به نوع شدید بیماری قرار دارند. کودکان زیر ۵ سال، زنان باردار، بیماران دچار نقص ایمنی و همچنین مسافران غیرایمن که به مناطق اندمیک سفر میکنند، از مهمترین گروههای پرخطر محسوب میشوند.
تشخیص مالاریا
موگهی ادامه داد: از نظر بالینی، هر بیمار با تب حاد، با یا بدون لرز، که سابقه سفر به مناطق همهگیر و بومی بیماری یا سکونت در مناطق در معرض خطر را داشته باشد باید تا زمان رد قطعی احتمال، مبتلا به مالاریا تلقی شود.
وی با اشاره به اینکه شایعترین علائم این بیماری شامل تب دورهای یا نامنظم، لرز و تعریق، سردرد، درد عضلانی، تهوع، استفراغ و بزرگی طحال است، بیان کرد: شخیص قطعی مالاریا بر اساس آزمایش انجام میشود. استاندارد طلایی تشخیص، بررسی لام خون محیطی زیر میکروسکوپ و مشاهده مستقیم انگل است.
این متخصص بیماریهای عفونی گفت: همچنین تست سریع آنتیژن (RDT) در مناطقی که امکان استفاده از میکروسکوپ وجود ندارد، روش مناسبی برای تشخیص بیماری محسوب میشود.
درمان مالریا
وی اضافه کرد: انتخاب روش درمان به گونه انگل، شدت بیماری، وضعیت بارداری بیمار و الگوی مقاومت دارویی در منطقه بستگی دارد. برای مثال در مالاریای غیرشدید ناشی از فالسیپاروم، درمان خط اول شامل تجویز دارو است که معمولاً به مدت سه روز ادامه دارد.
آمار شیوع مالاریا
موگهی در ادامه گفت: بر اساس آمار جهانی در سالهای ۲۰۲۲ تا ۲۰۲۳، سالانه حدود ۲۴۹تا ۲۵۰ میلیون مورد مالاریا در جهان گزارش میشود و این بیماری سالانه حدود ۶۰۰ هزار مورد مرگ را به دنبال دارد.
وی بیان کرد: بیش از ۷۵ درصد مرگهای ناشی از مالاریا در کودکان زیر پنج سال رخ میدهد و حدود ۹۵ درصد موارد ابتلا و مرگها مربوط به کشورهای آفریقای زیرصحرا است.
وی افزود: شیوع مالاریا در ایران از وضعیت اندمیک به مرحله حذف رسیده است. در دهههای ۱۳۲۰ تا ۱۳۴۰ سالانه صدها هزار مورد مالاریا در کشور گزارش میشد اما در دهههای اخیر روند بیماری کاهش چشمگیری داشته و از حدود سال ۱۳۹۷ به بعد، انتقال بومی در اغلب مناطق کشور قطع شده است.
این متخصص عفونی اضافه کرد: در حال حاضر، موارد سالانه مالاریا در ایران معمولاً چند صد مورد یا کمتر است و بیشتر این موارد، وارداتی و مربوط به مسافران یا مهاجران از افغانستان و پاکستان هستند. انتقال بومی بیماری نیز در سالهای اخیر بسیار محدود و موردی بوده است.
انتهای پیام
