خشک شدن چشمهها، رودخانههای فصلی و آبگیرهای طبیعی، جانوران را از اعماق مناطق حفاظت شده به حاشیه روستاها، مزارع و حتی مناطق مسکونی کشانده است. این جابجایی اجباری، نه تنها تعادل اکوسیستم را بر هم میزند، بلکه حیوانات را در معرض خطراتی چون تصادفهای جادهای، تعارض با دامداران و مهمتر از همه، شکار غیرقانونی قرار میدهد. در چنین شرایطی، ادارات حفاظت محیطزیست شهرستانهای مختلف استان وارد عمل شدهاند تا با آبرسانی به زیستگاهها، از تلفات گونههای جانوری جلوگیری کنند و مانع خروج آنها از مناطق امن شوند.
رئیس اداره حفاظت محیطزیست شهرستان کاشمر گفت: با هدف مقابله با آثار مخرب خشکسالی و جلوگیری از تلفات گونههای جانوری، اقداماتی گسترده برای آبرسانی به زیستگاههای طبیعی و مناطق حفاظت شده این منطقه به اجرا در آمده است.
سعید شفیعیان، در گفت و گو با ایسنا اعلام کرد: طی سه ماه اخیر برای جبران بخشی از آثار خشکسالیهای شدید و تأمین نیاز حیاتی گونههای جانوری، بیش از ۳۵ هزار لیتر آب به مخازن ثابت در منطقه حفاظت شده سیدمرتضی و سایر زیستگاههای طبیعی منطقه منتقل شده است.
رئیس اداره حفاظت محیطزیست شهرستان کاشمر افزود: با توجه به پراکندگی زیستگاهها و صعبالعبور بودن بسیاری از نقاط، تیمهای عملیاتی ما در سه ماه گذشته بیش از ۴۰۰۰ کیلومتر مسافت را پیمودهاند تا آب مورد نیاز حیاتوحش را به مخازن ثابت منتقل کنند. هدف ما این است که در سختترین شرایط اقلیمی، منابع آبی پایداری را در نقاط مختلف فراهم کنیم تا گونههای جانوری مجبور به ترک زیستگاههای امن خود نشوند.
شفیعیان با اشاره به بحران خشکسالی و کاهش شدید منابع آبی طبیعی در منطقه کاشمر، تأکید کرد: کمآبی تنها یک مسئله محیطزیستی نیست، بلکه منجر به تغییرات رفتاری خطرناک در گونههای جانوری شده است.
وقتی منابع آبی طبیعی مانند چشمهها و رودخانههای کوچک خشک میشوند، حیوانات برای بقا ناچارند از مناطق حفاظت شده خارج شده و به دنبال منابع آب در نزدیکی مناطق مسکونی، مزارع و حاشیه روستاها بگردند.
رئیس اداره حفاظت محیطزیست شهرستان کاشمر خاطرنشان کرد: به توجه به اینکه این جابجایی اجباری، حیاتوحش را در معرض خطرات متعددی قرار میدهد. نزدیک شدن حیوانات به مناطق انسانی، علاوه بر ایجاد تداخلات احتمالی، آنها را در برابر عوامل خارجی بسیار آسیبپذیر میکند.
وی یکی از دغدغههای اصلی اداره محیطزیست در این بازه زمانی را افزایش احتمال شکار غیرقانونی دانست و تصریح کرد: بسیاری از افراد فرصتطلب، از تشنگی و استیصال گونههای جانوری که برای یافتن آب به نزدیکی مناطق مسکونی آمدهاند، سوء استفاده میکنند. متأسفانه گزارشهایی دریافت شده است که نشان میدهد برخی افراد در این شرایط دشوار، اقدام به شکار یا به دام انداختن حیاتوحش میکنند.
شفیعیان با بیان اینکه شکار در مناطق حفاظت شده و سایر مناطق، جرمی است که علاوه بر تخریب تنوع زیستی، تعادل اکوسیستم منطقه را برهم میزند، خاطرنشان کرد: نیروهای محیطزیست نظارتها را افزایش دادهاند و با هرگونه تخلف در این زمینه، طبق قوانین جاری، با شدت برخورد خواهند کرد.
رئیس اداره حفاظت محیطزیست کاشمر با بیان اینکه از شهروندان، دامداران و روستاییان منطقه تقاضا میشود تا در این شرایط بحرانی، نقش ناظر محیطزیست را ایفا کنند، تأکید کرد: مردم باید بدانند که حیاتوحش در این لحظات در سختترین شرایط بقا هستند. تقاضا میشود اگر با گونهای جانوری مواجه شدید که به دلیل تشنگی یا بیماری آسیب دیده است، یا اگر شاهد هرگونه اقدام به شکار و صید غیرقانونی بودید، سریعاً موضوع را به اداره محیطزیست اطلاع دهید.
وی با اشاره به اینکه اطلاعرسانی سریع شهروندان میتواند منجر به نجات بهموقع گونههای آسیب دیده شود و به شناسایی و بازداشت شکارچیان غیرقانونی کمک کند، به چالشهای عملیاتی پیش روی این سازمان اشاره و اظهار کرد: با وجود تلاشهای مستمر، کمبود ظرفیت در برخی از مخازن ثابت و فرسوده شدن مسیرهای دسترسی به این نقاط، از موانع اصلی در مسیر آبرسانی است.
برای اینکه بتوانیم در آینده با سرعت و بهرهوری بیشتری عمل کنیم، ضرورت دارد تا بازسازی و بهسازی مسیرهای دسترسی به مخازن آب صورت گیرد و ظرفیت مخازن در نقاط استراتژیک افزایش یابد. رفع این مشکلات زیرساختی میتواند روند آبرسانی را تسهیل کرده و دسترسی تیمهای محیطزیست به منابع آب مورد نیاز حیاتوحش را در زمانهای بحرانی سریعتر کند.
شفیعیان با بیان اینکه در این مسیر نیازمند همراهی خیرین هستیم، تصریح کرد: این اقدامات گسترده در حالی انجام میشود که تداوم خشکسالی در شرق کشور، لزوم مدیریت بهینه منابع آب و تقویت همکاریهای بینبخشی برای حفظ تنوع زیستی را بیش از پیش نمایان ساخته است.
هدف، تأمین نیاز حیاتی گونههای جانوری
هدف اصلی، تأمین نیاز حیاتی گونههای جانوری و ایجاد منابع آبی پایدار در نقاط مختلف است تا حیاتوحش در سختترین شرایط اقلیمی مجبور به ترک زیستگاههای امن خود نشود. با این حال، کارشناسان محیطزیست تأکید میکنند که کمآبی تنها یک مسئله محیطزیستی نیست؛ بلکه به تغییرات رفتاری خطرناک در حیوانات منجر شده است. وقتی منابع آبی طبیعی خشک میشوند، حیوانات برای بقا ناچارند از مناطق حفاظت شده خارج شده و به نزدیکی مناطق انسانی بروند. همین نزدیکی، آنها را در برابر عوامل خارجی به شدت آسیبپذیر میکند.
یک فعال محیطزیست و حامی حیوانات گفت: در سالهای اخیر، فاصله میان حیاتوحش و جوامع انسانی به حداقل رسیده است. حیواناتی که پیش از این هرگز در حاشیه مناطق مسکونی دیده نمیشدند، اکنون برای یافتن آب و غذا به نزدیکی خانهها میآیند و این مسئله هم برای آنها خطرناک است و هم برای اهالی منطقه.
فهیمه رئیسزاده، در گفتوگو با ایسنا افزود: در تابستان، نیاز آبی حیاتوحش به اوج میرسد. متأسفانه برخی آبشخورهای قدیمی که در دل کوهها و دشتها ساخته شده بودند، در سالهای کمبارش به چشمههای خشک تبدیل شدهاند. اگر این آبشخورها بازسازی و آبرسانی سیار در دستور کار قرار نگیرد، شاهد تلفات گسترده گونههایی مانند قوچ، میش، آهو و حتی پرندگان خواهیم بود.
پژوهشگران محیطزیست بر این باورند که تأمین آب برای حیاتوحش باید به عنوان یک اقدام پیشگیرانه و نه واکنشی دنبال شود. در شرایطی که بارندگیهای سال زراعی جاری نسبت به میانگین بلندمدت در بسیاری از استانهای کشور کاهش قابل توجهی داشته، بسیاری از چشمهها، رودخانههای فصلی و آبگیرهای طبیعی درون مناطق حفاظت شده با افت شدید سطح آب مواجه شدهاند؛ بنابراین، ساخت و بهسازی آبشخورها، لایروبی آبگیرهای کوچک و انتقال آب با تانکر به مناطق بحرانی، از جمله مهمترین اقدامات کوتاهمدت برای کاهش آسیبپذیری گونههای جانوری است.
رئیسزاده با اشاره به وضعیت بحرانی مناطق حفاظت شده به لحاظ کمبود آب و خشکسالی در بسیاری از شهرستانها ضمن هشدار درباره تشدید تعارضات میان انسان و حیاتوحش در اثر خشکسالی، بر لزوم خروج از رویکردهای اضطراری و حرکت به سمت مدیریت علمی و بلندمدت منابع آبی و زیستگاهها تأکید کرد.
وی با ابراز نگرانی از افزایش تعارض میان انسان و حیاتوحش در فصل تابستان، خاطرنشان کرد: کمبود آب و علوفه، حیوانات را به سمت سکونتگاههای انسانی سوق میدهد. زمانی که گونههایی نظیر آهو یا قوچ به مزارع کشاورزی وارد میشوند، کشاورزان ناگزیر از واکنش هستند که ممکن است منجر به استفاده از روشهای غیرمجاز شود.
مسئول موسسه زیستمحیطی زاد سرو ترشیز در ادامه افزود: از سوی دیگر، خروج گوشتخوارانی مانند پلنگ، گرگ و ... از زیستگاههای طبیعی و حمله آنها به دام، یکی دیگر از ابعاد جدی این بحران است. این مسائل نشان میدهد که تنها با آبرسانی نمیتوان مشکل را حل کرد؛ بلکه حفاظت از زیستگاههای کناری و کریدورهای حرکتی حیاتوحش نیز ضرورتی انکارناپذیر است.
وی با اشاره به اینکه تشدید خشکسالی، چرخه زیستی جانوران را مختل کرده و با آسیب به پایه زنجیره غذایی، فشار مضاعفی بر گونههای بزرگتر وارد کرده است، تأکید کرد: در چنین سالهایی، تمامی ارگانهای مرتبط با مدیریت بحران و منابع طبیعی و محیطزیست باید پای کار بیایند. تأمین آب و علوفه نباید تنها بر دوش محیطبانان باشد؛ چرا که آنها با امکانات محدود، به تنهایی قادر به پاسخگویی به این بحران گسترده نیستند.
رئیسزاده ضمن اشاره به اینکه آبرسانی سیار با تانکر، با توجه به هزینههای بالا و دشواری تردد، راهکاری پایدار نیست، بر لزوم استفاده از تکنولوژیهای نوین تأکید کرد.
وی همچنین با اشاره به پدیده فرونشست زمین و شور شدن سفرههای آب زیرزمینی در بسیاری از مناطق، خاطرنشان کرد: در این مناطق حتی حفر چاه نیز به دلیل کیفیت پایین آب، کارساز نیست و لذا بهروزرسانی نقشه جامع منابع آب در مناطق تحت مدیریت سازمان حفاظت محیطزیست الزامی است.
با وجود تلاشهای مستمر، عملیات آبرسانی با چالشهایی نیز مواجه است. کمبود ظرفیت در برخی از مخازن ثابت و فرسوده شدن مسیرهای دسترسی به این نقاط، از موانع اصلی در روند انتقال آب به شمار میرود. کارشناسان بر این باورند که برای افزایش سرعت و بهرهوری عملیات، باید بازسازی و بهسازی مسیرهای دسترسی انجام شود و ظرفیت مخازن در نقاط استراتژیک افزایش یابد.
رفع این مشکلات زیرساختی میتواند دسترسی تیمها سریعتر کرده و منابع آب را پایدارتر تأمین کند. همچنین نیاز است که خیران و دستگاههای مسئول در این مسیر همراهی بیشتری داشته باشند. تداوم خشکسالی در شرق کشور، ضرورت مدیریت بهینه منابع آب و تقویت همکاریهای بینبخشی را بیش از پیش نمایان ساخته است. حفاظت از حیاتوحش، نه تنها یک وظیفه قانونی، بلکه یک مسئولیت انسانی و اخلاقی است؛ چرا که این موجودات بیزبان، قربانیان خاموش بحران آب هستند و نجات آنها نیازمند عزم همگانی و اقدام فوری است.
انتهای پیام
