حسین اعتمادفرد در گفتوگو با ایسنا درباره وضعیت فیلم تجربی در ایران و چالشهایی که فیلمسازان این حوزه با آن مواجه هستند، اظهار کرد: نخستین و مهمترین چالش یک فیلمساز تجربی، پیدا کردن فضایی برای نمایش تجربهای است که انجام داده و میخواهد آن را به عنوان یک فضای جدید با مخاطب در میان بگذارد.
وی ادامه داد: اساساً وقتی از فیلم تجربی صحبت میکنیم، یعنی قرار است در قواعد و ساختارهای معمول سینما تغییراتی ایجاد شود. وقتی فیلمساز این تغییرات را در اثر خود به وجود میآورد، طبیعی است که بخواهد فضای لازم برای تجربه کردن این تغییر را در اختیار مخاطب نیز قرار دهد، اما در حال حاضر چنین ویترینی به اندازه کافی وجود ندارد.
این فیلمساز تجربی با بیان اینکه ممکن است یک فیلمساز بتواند مسئله تأمین سرمایه را با استفاده از سرمایه شخصی یا تولید پروژههای کمهزینه حل کند، افزود: حتی اگر فیلمساز بتواند مسئله سرمایه را خودش مدیریت کند، چالش اصلی همچنان این است که ویترینی برای نمایش محصولش وجود داشته باشد. به اعتقاد من، این موضوع یکی از مهمترین مسائل فیلم تجربی در ایران است.
فیلم تجربی نیازمند مخاطبی صبور است
اعتمادفرد درباره نسبت فیلم تجربی و مخاطب بیان کرد: مخاطب فیلم تجربی باید با این رویکرد به سراغ آن برود که احتمالاً لازم است فیلم را بیش از یک بار ببیند و به خودش اجازه دهد در مرتبه دوم و سوم، لایههای دیگری را که در اثر وجود دارد تجربه کند.
وی افزود: ممکن است مخاطب در نخستین مواجهه با یک فیلم تجربی به طور کامل متوجه آن نشود یا حتی ارتباط اولیهای با اثر برقرار نکند، اما در دفعات دوم و سوم ممکن است عمق رابطه میان مخاطب و اثر به تدریج شکل بگیرد.
این فیلمساز تجربی این فرایند را به تجربه مخاطب در مواجهه با برخی کتابها تشبیه کرد و گفت: گاهی با اثری مواجه میشویم که نیازمند چند بار خواندن است و ممکن است جزئیات و لایههای آن در نخستین خوانش دیده نشود. فیلم تجربی نیز میتواند چنین وضعیتی داشته باشد. ابزارها متفاوت هستند، اما فرایندی که میان مخاطب و تولیدکننده اثر شکل میگیرد، میتواند مشابه تجربه مواجهه با کتابهایی باشد که نیازمند چند بار خواندن هستند.
اعتمادفرد ادامه داد: کاملاً طبیعی است که ارتباط میان اثر تجربی و مخاطب در نخستین مواجهه به صورت کامل شکل نگیرد. بعضی آثار لایههای عمیقتری دارند که مخاطب برای درک آنها نیازمند فاصله گرفتن از اثر و سپس بازگشت دوباره به آن است. حتی ممکن است فرد پیش از تماشای دوباره اثر، یک مصاحبه، نقد یا مطلبی درباره آن بخواند و با نگاه دیگری به فیلم بازگردد. این نیز بخشی از تجربهای است که فیلم تجربی میتواند برای مخاطب ایجاد کند.
جشنوارههای داخلی فرصت بیشتری به فیلم تجربی میدهند
وی در پاسخ به پرسشی درباره میزان حمایت جشنوارهها از فیلمهای تجربی و اینکه آیا این حمایتها برای رشد این نوع سینما کافی است، بیان کرد: اگر جشنوارههای داخلی را یکی از مسیرهای عرضه فیلم تجربی در نظر بگیریم، معمولاً فرصتهایی برای این آثار وجود دارد و جشنوارهها بخشهایی را با محور فیلم تجربی یا «هنر و تجربه» در نظر میگیرند.
این فیلمساز تجربی خاطرنشان کرد: در جشنوارههای داخلی به اندازه قابل قبولی فضای ارائه و دیده شدن فیلمهای تجربی وجود دارد، اما در جشنوارههای خارجی این فرصت معمولاً کمتر است، چراکه بسیاری از جشنوارههای شناختهشده لزوماً محور مشخصی برای فیلم تجربی ندارند. البته جشنوارههای تخصصی در جهان وجود دارند که اساساً بر نوگرایی، تجربه و «اکسپریمنتال» بودن فیلم تمرکز میکنند و برای فیلم تجربی نیز مسیر مهمی برای عرضه اثر محسوب میشوند.
اعتمادفرد به جشنواره فیلم کوتاه تهران اشاره کرد و افزود: جشنواره فیلم کوتاه تهران که تقریباً میتوان آن را یکی از بهترین جشنوارههای آسیا دانست و در سطح جهان نیز کیفیت بسیار بالایی دارد، همواره بخشی را برای این حوزه در نظر گرفته است. اهمیت این جشنواره تا حدی است که برخی آثار پذیرفتهشده آن امکان معرفی به اسکار را پیدا میکنند. همچنین جشنوارههایی که انجمن سینمای جوانان ایران برگزار میکند نیز معمولاً محوری را برای حوزه فیلم تجربی در نظر میگیرند.
فناوری میتواند مسیر آینده فیلم تجربی را تغییر دهد
وی درباره آینده فیلم کوتاه تجربی و مسیری که این سینما طی خواهد کرد، بیان کرد: پیشبینی آینده چنین حوزهای به متغیرهای متنوعی وابسته است و به همین دلیل نمیتوان با قطعیت درباره آینده فیلم تجربی صحبت کرد. یکی از متغیرهای مهم در سینما، ابزارهایی هستند که امکان ثبت تصویر و فیلم را فراهم میکنند. این ابزارها دائماً متنوعتر میشوند و کیفیت آنها نیز افزایش پیدا میکند.
این فیلمساز تجربی ادامه داد: برای مثال شاید حدود ۲۰ سال پیش امکان ثبت تصاویر هوایی با گستردگی و کیفیت امروز وجود نداشت، اما پیشرفت ابزارهای تصویربرداری این امکان را به شکل جدی وارد سینما کرد. امروز نیز ابزارهایی وجود دارند که امکان ثبت تصاویر باکیفیت از زیر آب یا حتی تصاویری از درون رگهای انسان را فراهم میکنند.
اعتمادفرد خاطرنشان کرد: اضافه شدن ابزارهای تکنولوژیک جدید میتواند این فرصت را در اختیار فیلمسازان و مخاطبان قرار دهد که سینما را از دریچههای تازهای ببینند؛ دریچههایی که ابزارهای کلاسیک سینما تا امروز امکان ورود به آنها را نداشتهاند.
وی یکی دیگر از عوامل تأثیرگذار بر آینده فیلم تجربی را ابزارهای جدید هوش مصنوعی عنوان کرد و گفت: ابزارهایی که امکان تخیل و تصویر کردن ایدهها را فراهم میکنند، از جمله ابزارهای هوش مصنوعی، میتوانند در آینده تأثیر قابل توجهی بر فیلم تجربی داشته باشند.
این فیلمساز تجربی اضافه کرد: ابزارهای هوش مصنوعی هم در پرداختن به یک موضوع و هم در فضاسازی و تولید تصویر، حتی بدون استفاده از دوربین، امکانات جدیدی در اختیار فیلمساز قرار میدهند. این فناوریها میتوانند به فیلمسازان کمک کنند آنچه را در ذهن دارند راحتتر به تصویر نزدیک کنند و در نتیجه به گسترش تجربهگرایی در سینما و افزایش تولیدات تجربی منجر شوند.
نمایش تخصصی؛ مهمتر از سرمایهگذاری
اعتمادفرد در پاسخ به این پرسش که اگر قرار باشد تنها یک مشکل اساسی فیلم کوتاه تجربی امروز برطرف شود، کدام مسئله را انتخاب خواهد کرد، خاطرنشان کرد: اگر ابزاری در اختیار داشته باشم، انتخاب من ایجاد ابزار نمایشی باکیفیت برای مخاطبان است. ما در این زمینه یک تیم را نیز فعال کردهایم و تلاش میکنیم ابزارهای نمایشی مناسبی در اختیار مخاطبان قرار دهیم.
وی افزود: باید پلتفرمهایی فراهم کنیم که به صورت تخصصی در حوزه فیلم تجربی فعالیت کنند و امکان دیده شدن این محصولات را به وجود آورند. به نظر من ایجاد ابزار نمایش و فراهم کردن امکان دیده شدن آثار، حتی از سرمایهگذاری در مرحله تولید مهمتر است. وقتی نمایش درست انجام شود و مخاطب برای این آثار وجود داشته باشد، ابزارهای سرمایهگذاری نیز به سمت این حوزه خواهند آمد.
این فیلمساز تجربی تصریح کرد: بنابراین اگر قرار باشد یک مشکل اساسی در فیلم کوتاه تجربی برطرف شود، باید پیش از هر چیز به فکر ایجاد یک ویترین مناسب و تخصصی برای نمایش این آثار باشیم، چراکه دیده شدن اثر میتواند زمینهساز شکلگیری سایر حلقههای این زنجیره، ازجمله جذب سرمایه و توسعه تولید، شود.
انتهای پیام
