به گزارش ایسنا، حجتالاسلام سیدمحمدکاظم موسویمتقی روز دوشنبه، ۹ شهریورماه در همایش یاوران وقف البرز که در اداره کل اوقاف و امور خیریه البرز برگزار شد، اظهار کرد: وقف پیش از اسلام و در میان ادیان و ملتهای مختلف نیز وجود داشته و ریشههای آن را میتوان در برخی ویژگیهای فطری و انسانی جستوجو کرد. انسان از همان آغاز خلقت، دو میل اساسی را در وجود خود داشته است؛ میل به ماندگاری و جاودانگی و میل به نوعدوستی و خدمت به دیگران.
وی با اشاره به نمونههایی از وقف پیش از اسلام در ایران گفت: وقتی سابقه وقف را بررسی میکنیم، نمونههایی از این سنت را در میان زرتشتیان نیز مشاهده میکنیم. در شهر یزد آثاری از موقوفات پیش از اسلام وجود دارد که برای معابد زرتشتی، امور خیر و کمک به نیازمندان اختصاص یافته است. بنابراین، اصل کمک ماندگار به جامعه و اختصاص بخشی از دارایی برای منفعت عمومی، ریشهای فراتر از یک دوره تاریخی دارد.
این مسئول با بیان اینکه اسلام به سنت وقف عمق و جایگاه ویژهای بخشید، اظهار کرد: آنچه پس از اسلام اهمیت وقف را دوچندان کرد، توصیه و سیره عملی پیامبر اکرم(ص)، حضرت زهرا(س)، امیرالمؤمنین(ع) و ائمه هدی(ع) بود. پیشوایان دینی تنها مردم را به وقف توصیه نکردند، بلکه خود نیز در عمل به این سنت اهتمام داشتند و همین سیره عملی موجب شد وقف به یکی از سنتهای ماندگار جامعه اسلامی تبدیل شود.
موسویمتقی با بیان اینکه وقف همزمان ابعاد اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و عبادی دارد و شاید یکی از قدیمیترین و ماندگارترین سنتهایی باشد که در فرهنگ و تمدن ایران استمرار پیدا کرده است، گفت: امروز وقفنامههایی با قدمت حدود ۸۰۰ سال در کشور وجود دارد، اما سابقه این سنت به مراتب قدیمیتر از این است.
این مسئول توضیح داد: وقتی وقفنامههای دورههای مختلف را مطالعه میکنیم، درواقع با بخشی از تاریخ اجتماعی ایران مواجه میشویم؛ زیرا واقفان در هر دوره آنچه را که نیاز جامعه میدانستند، موضوع وقف قرار دادهاند. از این منظر، وقفنامهها میتوانند به ما نشان دهند که مردم در هر دوره با چه مسائل و نیازهایی مواجه بودهاند و برای حل آنها چه راهی را انتخاب کردهاند.
وی با اشاره به کارکرد اقتصادی وقف اظهار کرد: یکی از آثار مهم وقف، کمک به کاهش شکاف و فاصله طبقاتی است. وقتی فردی که از امکانات بیشتری برخوردار است، بخشی از دارایی خود را برای رفع نیاز عمومی اختصاص میدهد، ثروت از حالت تمرکز در یک بخش محدود خارج میشود و بخشی از آن در مسیر خدمت به جامعه قرار میگیرد.
این مسئول با یادآوری نام برخی واقفان بزرگ کشور افزود: در تاریخ معاصر ایران نیز واقفانی داریم که آثار آنها از مرز یک اقدام خیر فردی عبور کرده و به سرمایهای ماندگار برای جامعه تبدیل شده است؛ افرادی مانند مرحوم ملک، مرحوم حسینعلی البرز و مرحوم نمازی، هر یک در حوزهای منشأ خدمات ماندگار بودهاند.
مدیرکل امور اجتماعی سازمان اوقاف و امور خیریه همچنین در ادامه با اشاره به نقش موقوفات در حمایت از علم و دانش گفت: در طول تاریخ، وقف توانسته است پشتوانهای برای تحصیل و رشد علمی افراد باشد. چه بسیار دانشجویانی که بهدلیل نبود پشتوانه مالی در معرض ترک تحصیل قرار داشتند، اما با استفاده از حمایتهای مالی و وامهای تحصیلی توانستند مسیر خود را ادامه دهند.
وی افزود: امروز بخشی از افرادی که از چنین حمایتهایی بهره بردهاند، در شمار مسئولان عالیرتبه و چهرههای شناختهشده قرار دارند. بنابراین، گاهی یک کمک مالی که در زمان خودش شاید کوچک به نظر برسد، میتواند آینده یک انسان را تغییر دهد و آن انسان بعدها منشأ خدمات فراوانی برای جامعه شود.
موسویمتقی وقف را در عین حال یک عمل فرهنگی و عبادی دانست و اظهار کرد: وقف با مفاهیمی همچون گذشت، ایثار، نوعدوستی، مودت و کمک به دیگران پیوند خورده است. کسی که بخشی از مال خود را وقف میکند، درواقع از بخشی از دارایی خود میگذرد تا دیگران از آن بهرهمند شوند و همین مسئله، وقف را به یک رفتار فرهنگی تبدیل میکند.
وی با اشاره به نقش وقف در تداوم آیینهای مذهبی گفت: یکی از سنتهای دیرین ایرانیان و شیعیان، عزاداری حضرت سیدالشهدا(ع) است و وقف در طول تاریخ پشتوانهای جدی برای این سنت بوده است. بخش قابل توجهی از نیات واقفان به عزاداری، تعزیهخوانی، اطعام و برنامههای مرتبط با ماه محرم اختصاص دارد.
موسویمتقی ادامه داد: وقتی به شهرها و مناطق مختلف کشور نگاه میکنیم، در بسیاری از نقاط ردپای یک خیر و یک موقوفه را در برگزاری مراسم عزاداری و اطعام میبینیم. این حجم از خدمات فرهنگی و اجتماعی که در ایام محرم انجام میشود، اگر قرار بود از منابع دولتی تأمین شود، امکان چنین گستردگیای وجود نداشت. اینجا مشخص میشود که چگونه سرمایه اجتماعی مردم در قالب وقف میتواند یک سنت فرهنگی را در طول نسلها حفظ کند.
این مسئول همچنین به نقش موقوفات در حوزه مساجد اشاره کرد و گفت: تعداد قابل توجهی موقوفه و رقبات مرتبط با مساجد در کشور وجود دارد و این موقوفات در طول سالیان متمادی به حفظ و استمرار فعالیتهای فرهنگی و مذهبی کمک کردهاند.
وی با اشاره به وضعیت وقف پس از پیروزی انقلاب اسلامی بیان کرد: پس از انقلاب، وقف در حوزههایی مانند علم و دانش، مساجد، خیرات و مبرات گسترش پیدا کرد و در سالهای اخیر نیز توجه به وقف علمی افزایش یافته است، اما امروز باید یک سؤال اساسی را مطرح کنیم؛ اینکه جامعه ما اکنون به چه چیزی نیاز دارد و واقفان چگونه میتوانند با سرمایه خود به حل این نیازها کمک کنند.
موسویمتقی تصریح کرد: اگر واقفان هر دوره متناسب با نیاز زمان خود اقدام کردهاند، امروز نیز نمیتوانیم با نگاه گذشته به نیازهای جدید جامعه پاسخ دهیم. جامعه امروز با مسائل مهمی مانند اشتغال، ازدواج و جمعیت مواجه است و باید ظرفیت وقف را برای کمک به این مسائل فعال کرد.
مدیرکل امور اجتماعی سازمان اوقاف و امور خیریه افزود: در حوزه ازدواج، میتوان وقفهایی با نیت تسهیل ازدواج جوانان ایجاد کرد؛ از تأمین جهیزیه و کمک به هزینههای ازدواج گرفته تا ایجاد مسکن برای زوجهای جوان. همچنین تأمین خانههای متأهلی برای نخبگان و دانشجویان تحصیلات تکمیلی میتواند یکی از موضوعات جدید وقف باشد.
وی با اشاره به ارتباط میان تأخیر در ازدواج و فرزندآوری گفت: وقتی سن ازدواج افزایش پیدا میکند، فرزندآوری نیز به تبع آن به تأخیر میافتد و کاهش پیدا میکند. بنابراین، مسئله جمعیت نیز یکی از نیازهای جدی امروز جامعه است و وقف میتواند در این زمینه نقشآفرین باشد.
موسویمتقی با ارائه نمونهای از ظرفیتهای وقف در حمایت از خانواده اظهار کرد: میتوان موقوفاتی ایجاد کرد که هزینههای مادر و نوزاد را پوشش دهد؛ از آزمایشها و سونوگرافیهای دوران بارداری گرفته تا مراقبتهای پس از تولد و حتی هزینههای کودک تا دو یا سه سالگی. واقفی که چنین اقدامی انجام میدهد، درواقع بخشی از دغدغه اقتصادی خانواده را کاهش داده است.
وی بیان کرد: اگر بخواهیم وقف همچنان یک سنت زنده و اثرگذار باقی بماند، باید آن را با نیازهای واقعی جامعه پیوند بزنیم. وقف متعلق به گذشته نیست؛ سنتی است که در طول تاریخ خود را با نیازهای جامعه تطبیق داده و امروز نیز میتواند در حل مسائل جدید نقشآفرین باشد.
موسویمتقی در پایان گفت: همانطور که واقفان در دورههای مختلف، از علم و دانش گرفته تا آب سالم، بهداشت، درمان، فرهنگ و نیازهای مذهبی را موضوع وقف قرار دادند، امروز نیز باید مسائل جامعه را بهدرستی شناسایی کنیم. اشتغال، ازدواج، مسکن جوانان، حمایت از نخبگان و فرزندآوری، بخشی از نیازهای امروز است و میتوان با جهتدهی صحیح نیات واقفان، این سنت ماندگار را در مسیر پاسخگویی به این نیازها قرار داد.
انتهای پیام
