آیتالله سیداحمد علمالهدی ۱۲ شهریورماه، در همایش ملی «یاران وقف»، اظهار کرد: تحولات ایجادشده در ساختار و مدیریت سازمان اوقاف طی سالهای اخیر، این نهاد را به یکی از مجموعههای توانمند اقتصادی کشور تبدیل کرده است و امروز ظرفیت وقف میتواند در مدیریت اقتصادی و معیشتی مردم نیز نقش قابل توجهی داشته باشد.
وی ادامه داد: تولیدات و فعالیتهایی که با بهرهبرداری از سرمایه وقف و در چارچوب موازین شرعی انجام شده، آثار و برکات ارزشمندی به همراه داشته است و امیدواریم این مسیر با مدیریت و تدبیر موجود با قوت بیشتری ادامه پیدا کند.
نماینده ولیفقیه در خراسان رضوی با اشاره به مفهوم وقف در فقه اسلامی، بیان کرد: در کتابهای فقهی و نظریات فقها تعاریف مختلفی برای وقف مطرح شده، اما در میان این تعاریف، یکی از تعاریف برجسته، همان تعریفی است که در کتاب «مجمع البحرین» آمده و بر حبس اصل مال و آزاد بودن منفعت آن تأکید دارد.
علمالهدی خاطرنشان کرد: بر اساس این تعریف، وقف میتواند به هر مال یا ملکی تعلق بگیرد که قابلیت انتفاع داشته باشد، چه یک بنای مذهبی مانند مسجد و حسینیه که منفعت آن در اختیار مردم قرار میگیرد و چه یک مجموعه مولد مانند زمین کشاورزی، دامداری یا سایر امکاناتی که دارای منفعت مستمر هستند.
وی با بیان اینکه وقف از ابواب فقهی اسلام است، ادامه داد: با این حال، سابقه این فرهنگ در ایران به پیش از اسلام بازمیگردد. روایتی از امام صادق(ع) که مرحوم شیخ صدوق آن را در کتاب «علل الشرایع» نقل کرده، نشان میدهد که در فرهنگ ایرانی پیش از اسلام نیز موضوع وقف وجود داشته است.
امام جمعه مشهد با اشاره به این روایت، ادامه داد: در روایت، امام صادق(ع) به این موضوع اشاره میکنند که مجوس برای آتشکده وقف میکردند. فارغ از اختلاف برداشتهای فقهی از این روایت، همین عبارت نشان میدهد، که اصل فرهنگ وقف در ایران پیش از اسلام نیز وجود داشته و اسلام این سنت را در چارچوب احکام شرعی خود تأیید و تنظیم کرده است.
وقف؛ ابزار انتقال ارزشهای فرهنگی
علمالهدی نخستین خاصیت وقف را فرهنگسازی دانست و گفت: هر نسلی مجموعهای از ارزشهای مثبت در حوزه رفتار، اخلاق و روحیات دارد، که باید به نسلهای آینده منتقل شود. بخش قابل توجهی از ارزشهای مثبت فرهنگی که امروز در جامعه ما وجود دارد، از نسلهای گذشته به ما رسیده است و وقف یکی از ابزارهای مهم این انتقال است.
وی اضافه کرد: زمانی که یک موقوفه برای سالهای طولانی و حتی چندین نسل با همان نیت واقف حفظ میشود، در واقع مجموعهای از خیرات، مبرات، عبادات، علم، فضل و دانش نیز به نسلهای آینده منتقل میشود و همین استمرار میتواند نقش سازندهای در جامعه داشته باشد. هر اندازه بتوانیم موقوفات را توسعه دهیم و فرهنگ وقف را با توجه به نیت واقفان ترویج کنیم، در واقع به توسعه فرهنگی جامعه کمک کردهایم.
نماینده ولیفقیه در خراسان رضوی با بیان اینکه سازمان اوقاف باید به این جنبه وقف توجه ویژه داشته باشد، بیان کرد: یکی از رسالتهای اصلی سازمان اوقاف، فرهنگسازی و توسعه فرهنگ دینی و ارزشهای مثبتی است که از طریق وقف از نسلهای گذشته به نسل آینده منتقل میشود.
وقف؛ پشتوانهای برای ارزشهای اجتماعی
علمالهدی دومین ویژگی وقف را ایجاد بنیه اقتصادی برای خیرات و مبرات در جامعه عنوان کرد و افزود: جوامع در طول زمان همواره با تحولات سیاسی، اجتماعی و فرهنگی روبهرو هستند و اقتضائات هر دوره با دوره دیگر متفاوت است. در طول سالهای پس از پیروزی انقلاب اسلامی نیز شاهد تحولات و جریانهای مختلف اجتماعی بودهایم و طبیعی است، که در چنین شرایطی برخی فعالیتها و ارزشهای مثبت ممکن است تحت تأثیر شرایط جدید قرار بگیرند و به حاشیه رانده شوند.
وی ادامه داد: وقف در چنین شرایطی میتواند از منزوی شدن خیرات و فعالیتهای مثبت جلوگیری کند و مبانی ارزشی، اخلاقی و فرهنگی جامعه را که در نسلهای گذشته شکل گرفته است، برای آینده حفظ کند.
نماینده ولیفقیه در خراسان رضوی با اشاره به گسترش ارتباطات در دنیای امروز، اضافه کرد: یکی از آثار گسترش ارتباطات، از بین رفتن مرزهای فرهنگی است. اگر یک جامعه از فرهنگ اصیل، عمیق و ریشهدار برخوردار نباشد، ارتباطات گسترده میتواند هویت فرهنگی آن جامعه را تحت تأثیر قرار دهد.
علمالهدی بیان کرد: در برخی کشورهای شرقی میتوان مشاهده کرد که ارتباط با غرب موجب تغییر بخشهایی از هویت ملی و فرهنگی آنها شده است. در چنین شرایطی، وقف میتواند به عنوان یکی از عوامل حفظ هویت ملی و فرهنگی جامعه عمل کند و ارزشهای ریشهدار را از آسیبهای ناشی از تحولات اجتماعی مصون نگه دارد.
وقف؛ ذخیرهای برای زندگی ابدی
نماینده ولیفقیه در خراسان رضوی سومین ویژگی مهم وقف را ذخیرهای ارزشمند برای زندگی ابدی انسان دانست و گفت: وقتی فردی ملکی یا یک مجموعه مولد را وقف میکند، اصل مال باقی میماند و منفعت آن در مسیر مشخصی که واقف تعیین کرده، استمرار پیدا میکند.
وی با اشاره به مسجد گوهرشاد، خاطرنشان کرد: مرحوم گوهرشاد سالها پیش این مسجد را بنا کرده است، اما امروز در این مسجد افراد بسیاری نماز میخوانند، قرآن تلاوت میکنند، دعا و مناجات انجام میدهند و عبادت میکنند. واقف از دنیا رفته، اما آثار خیر این موقوفه همچنان ادامه دارد و سهم او از این خیرات نیز باقی است.
علمالهدی با اشاره به آموزههای قرآن کریم درباره پاداش انفاق در راه خدا، ادامه داد: خداوند برای انفاق در راه خود، پاداش چندبرابری قرار داده است و در قرآن کریم از ۷۰۰ برابر شدن پاداش سخن گفته شده است. اگر درآمد یک موقوفه برای کمک به بیماران، نیازمندان، گرسنگان، یتیمان و سایر امور خیر هزینه شود، آثار آن برای واقف باقی خواهد ماند و این موضوع نشان میدهد که وقف یکی از ارزشمندترین ذخایر انسان برای زندگی ابدی است.
امام جمعه مشهد با اشاره به روایتی از امام صادق(ع) درباره بهترین چیزهایی که انسان پس از خود باقی میگذارد، اضافه کرد: فرزند صالح، سنت و روش نیک و صدقه جاریه از جمله اموری هستند، که میتوانند پس از مرگ انسان نیز برای او باقی بمانند. وقف مصداق روشنی از صدقه جاریه است، چراکه انسان از دنیا میرود اما آثار خیری که ایجاد کرده، میتواند سالها و حتی قرنها ادامه پیدا کند و مردم از آن بهرهمند شوند.
ضرورت احیای موقوفات حوزههای علمیه خراسان
علمالهدی با اشاره به وضعیت موقوفات مرتبط با حوزههای علمیه خراسان، خطاب به رئیس سازمان اوقاف و امور خیریه، خاطرنشان کرد: یکی از مشکلات حوزه علمیه خراسان و مدیریت حوزه، مسائل اقتصادی و موقوفاتی است که به حوزههای علمیه تعلق دارد. بر اساس مأموریتی که مقام معظم رهبری به رئیس سازمان اوقاف دادهاند، قرار بوده است موقوفات مدارس علمیه در تأمین هزینههای مربوط به تغذیه و اسکان طلاب مورد استفاده قرار گیرد، اما در خراسان هنوز این ظرفیت به شکل مطلوب فعال نشده است.
وی با بیان اینکه موقوفات مرتبط با حوزههای علمیه در خراسان بسیار گسترده است، اضافه کرد: بخشی از این موقوفات در اختیار متولیان قرار دارد و منابع آنها به شکل مطلوب به حوزه اختصاص پیدا نمیکند و در مواردی نیز مستأجران از منافع موقوفات استفاده میکنند. امیدواریم سازمان اوقاف بتواند این موقوفات را احیا کند و آنها را در اختیار مدیریت حوزه علمیه خراسان قرار دهد که حوزه بیش از این به منابع دیگر وابسته نباشد.
نماینده ولیفقیه در خراسان رضوی با اشاره به محدودیت بودجه دولتی حوزههای علمیه، بیان کرد: بودجهای که دولت برای حوزه اختصاص میدهد، حتی برای تأمین حقوق ماهیانه استادان و سایر هزینههای جاری حوزه نیز کافی نیست و به همین دلیل احیای موقوفات حوزه میتواند نقش مهمی در تقویت بنیه اقتصادی و استقلال حوزه علمیه داشته باشد.
علمالهدی تصریح کرد: امیدوارم سازمان اوقاف با مدیریت و پیگیری بیشتر، زمینه احیای موقوفات حوزههای علمیه را فراهم کند، که این منابع مطابق نیت واقفان مورد استفاده قرار گیرد و ظرفیت وقف بیش از گذشته در خدمت توسعه علمی، فرهنگی و اجتماعی جامعه قرار گیرد.
اجرای بیش از ۶۴۵ میلیارد تومان نیات واقفان در خراسان رضوی
در ادامه حجتالاسلام والمسلمین محمد احمدزاده، مدیرکل اوقاف و امور خیریه خراسان رضوی اظهار کرد: به فضل الهی توفیق امانتداری ۲۷ هزار و ۶۵۴ موقوفه و خدمتگزاری در ۳۰۵ بقعه متبرکه نصیب خادمان وقف در استان خراسان رضوی شده است. این اعداد برای ما صرفاً یک آمار نیست، هر موقوفه نماد یک نیت خیر و پشت هر نیت خیر، یک انسان خیراندیش و نگاهی بلند به آینده نهفته است. خودمان را موظف میدانیم این امانتها را به نحو شایسته اداره کنیم و علاوه بر حفاظت از موقوفات، بهرهوری آنها را افزایش دهیم، که ثمره این موقوفات در قالب خدمات ملموس به جامعه و مردم ارائه شود.
وی با اشاره به تنوع حوزههای فعالیت موقوفات در خراسان رضوی، اضافه کرد: موقوفات در عرصههای مختلفی همچون آموزش، تربیت، درمان، بهداشت، امور اسلامی، مساجد، حسینیهها، مواسات و دستگیری از نیازمندان فعال هستند و بیش از ۸۰۸ نیت در موقوفات مختلف استان شناسایی شده است. تلاش ما این است که در موعد مقرر، در مکان تعیینشده و مطابق با نیتی که واقف مشخص کرده است، با کمک هیئتهای امنا، نیت واقفان ارجمند را به اجرا برسانیم.
مدیرکل اوقاف و امور خیریه خراسان رضوی با اشاره به برگزاری نمایشگاه فعالیتهای اوقاف و امور خیریه، خاطرنشان کرد: نمایشگاهی در جوار این تالار برپا شد که بخشی از فعالیتهای خدمتگزاران نهاد وقف و امور خیریه در آن ارائه شده است و امیدواریم مردم و مسئولان فرصت بازدید از این نمایشگاه و آشنایی با فعالیتهای انجامشده را پیدا کنند.
احمدزاده با اشاره به تأکید سازمان اوقاف و امور خیریه بر اداره مردمی موقوفات، ادامه داد: بر اساس سیاستهای ابلاغی نماینده ولیفقیه در سازمان اوقاف، بر اداره مردمی موقوفات تأکید شده است. در همین راستا، در کنار استفاده از هیئتهای امنا در بقاع متبرکه و اماکن مذهبی، تلاش شده است که از ظرفیت هیئتهای امنا برای اداره موقوفات نیز استفاده شود.
وی اضافه کرد: در هر شهر، موقوفات به چندین بلوک تقسیم شده و هیئتهای امنا در حوزههای مختلف ازجمله امور مربوط به اداره موقوفات، ارتباط با مردم، تسهیلگری و پیگیری امور فعالیت میکنند. در یک سال گذشته بیش از ۶۴۵ میلیارد تومان اجرای نیت در بخشهای مختلف انجام شده است. البته علاوه بر موقوفاتی که درآمد آنها به صورت ریالی محاسبه میشود، بخش قابل توجهی از موقوفات به صورت انتفاعی فعالیت میکنند و خدمات آنها مستقیماً به مردم ارائه میشود.
مدیرکل اوقاف و امور خیریه خراسان رضوی تصریح کرد: بسیاری از بیمارستانها، مراکز درمانی و مراکز بهداشتی استان خراسان رضوی موقوفه هستند و خدمات آنها هیچگاه صرفاً به صورت ریالی قابل محاسبه نیست، بلکه این مراکز به مردم استان و همچنین زائران و مجاوران خدمات ارائه میکنند.
انتهای پیام
