نزدیک شدن به آغاز سال تحصیلی، دغدغه بسیاری از والدین، به‌ویژه خانواده‌هایی که فرزندشان برای نخستین بار راهی مدرسه می‌شود، چگونگی آماده کردن کودک برای این تجربه جدید است؛ تجربه‌ای که می‌تواند با هیجان، اشتیاق و در عین حال اضطراب همراه باشد. متخصصان حوزه تعلیم و تربیت تأکید دارند که قرار نیست کودک در روز اول مدرسه هیچ اضطرابی نداشته باشد، بلکه باید به‌تدریج یاد بگیرد با وجود نگرانی‌های طبیعی، از عهده موقعیت جدید برآید.

ایجاد حس امنیت در زمان باقی مانده اولویت دارد

یک متخصص روان‌شناسی تربیتی در گفت‌وگو با ایسنا، با بیان اینکه اضطراب شروع مدرسه برای دانش‌آموزان کلاس اولی تا حدی طبیعی است، اظهار کرد: رفتار والدین می‌تواند این اضطراب را کمتر یا بیشتر کند و مهم‌ترین نکته این است که کودک احساس کند قرار نیست روز اول مدرسه امتحان پس بدهد، بلکه قرار است یک تجربه جدید را کشف کند. اگر دو هفته تا شروع کلاس اول باقی مانده است، این دو هفته بهترین زمان برای آماده‌سازی کودک است؛ البته نه با درس خواندن، بلکه با ایجاد احساس امنیت و آشنایی با شرایط جدید.

شبنم مشحونی با تأکید بر اینکه مدرسه نباید با تهدید و ترس به کودک معرفی شود، گفت: جملاتی مانند «اگر شیطنت کنی معلم دعوایت می‌کند» یا «باید خیلی مواظب باشی» می‌تواند اضطراب کودک را افزایش دهد؛ در مقابل، بهتر است والدین مدرسه را جای یادگیری و دوست پیدا کردن معرفی کنند و به کودک بگویند ممکن است روزهای اول برایش جدید باشد اما خانواده در کنار اوست.

وی ادامه داد: والدین نباید درباره مدرسه بیش از حد هیجان‌زده یا نگران باشند و مدام از کودک بپرسند «می‌ترسی؟» یا «نگران نیستی؟» چراکه همین سؤال‌ها گاهی این پیام را به کودک منتقل می‌کند که مدرسه جای ترسناکی است.

وی تنظیم روتین روزانه را یکی دیگر از اقدامات ضروری پیش از آغاز مدرسه دانست و گفت: صبحانه، لباس پوشیدن و آماده شدن باید چند روز پیش از شروع مدرسه تمرین شود تا روز اول برای کودک سرشار از اتفاق‌های جدید نباشد. وسایل مدرسه را نیز بهتر است همراه با کودک آماده کنید و اجازه دهید خودش کیف، مداد و دفترش را بچیند تا احساس مالکیت و اشتیاق بیشتری پیدا کند.

این متخصص روان‌شناسی تربیتی با اشاره به اهمیت توجه به نگرانی‌های کودک، بیان کرد: اگر کودک می‌گوید «می‌ترسم مامانم نیاید دنبالم»، نباید نگرانی او را با جملاتی مانند «این چه حرفی است؟ نترس!» نادیده گرفت، بلکه بهتر است به او گفته شود «می‌فهمم که نگران شدی، بیا با هم فکر کنیم اگر دلت برای من تنگ شد، چه کارهایی می‌توانی انجام دهی.»

وی همچنین بر اهمیت خداحافظی کوتاه، آرام و مطمئن تأکید کرد و گفت: کش دادن زمان خداحافظی، گریه کردن والد یا چند بار برگشتن، می‌تواند برای کودک پیام اضطراب‌آمیزی داشته باشد و یک خداحافظی گرم و کوتاه بهتر است. بعد از مدرسه نیز نباید کودک را بازجویی کرد و پشت سر هم پرسید «معلم چه گفت؟»، «چند دوست پیدا کردی؟» یا «کسی اذیتت کرد؟»؛ بهتر است پرسش‌هایی مانند «امروز کدام قسمت مدرسه برایت جالب‌تر بود؟» یا «امروز چیزی بود که دوست داشته باشی برایم تعریف کنی؟» مطرح شود.

وی موفقیت کودک در کلاس اول را نیز نباید تنها با نمره و عملکرد تحصیلی سنجید و اظهار کرد: کلاس اول زمان سازگار شدن کودک با محیط، قوانین، ارتباط با همسالان و استقلال است و باید تلاش کودک را دید، نه فقط نتیجه را. جملاتی مانند «ببین دخترخاله‌ات اصلاً گریه نکرد» یا «دوستت از تو جلوتر است» می‌تواند احساس ناکافی بودن را در کودک ایجاد کند.

مشحونی تمرین استقلال‌های کوچک را نیز در کاهش اضطراب مؤثر دانست و گفت: بستن کیف، مرتب کردن وسایل، باز و بسته کردن ظرف غذا و درخواست کمک از معلم، از جمله مهارت‌هایی است که می‌توان در خانه تمرین کرد؛ استقلال بیشتر، احساس کنترل بیشتر و در نتیجه اضطراب کمتر را به همراه دارد.

وی ادامه داد: والدین باید اضطراب خود را نیز مدیریت کنند، چراکه گاهی کودک بیشتر از حرف‌های والد، اضطراب او را از چهره و رفتارش دریافت می‌کند. اگر والد دائماً نگران باشد که کودک نتواند، معلم خوب نباشد یا کودک گریه کند، این احساس ناامنی می‌تواند به کودک منتقل شود. قرار است کودک یاد بگیرد حتی وقتی کمی مضطرب است، می‌تواند از پس موقعیت جدید بربیاید.

وی همچنین تأکید کرد: اگر اضطراب کودک شدید و مداوم باشد، برای مثال هر روز با دل‌درد و سردرد، گریه شدید، امتناع از رفتن به مدرسه یا اختلال جدی در خواب و عملکرد همراه شود، بهتر است موضوع با روان‌شناس کودک بررسی شود.

این متخصص روان‌شناسی تربیتی افزود: هر روز ساعت خواب کودک را کمی به برنامه مدرسه نزدیک کنید تا روز اول با خستگی همراه نباشد. همچنین بهتر است والدین یک بار مسیر مدرسه را با کودک طی کنند و ساختمان مدرسه، حیاط و در ورودی را از بیرون به او نشان دهند تا محیط برای کودک غریبه نباشد.

وی بازی نقش «مدرسه» را نیز یکی از روش‌های آماده‌سازی کودک دانست و گفت: یک روز والد می‌تواند نقش معلم و روز دیگر کودک نقش معلم را بازی کند و ورود به کلاس، اجازه گرفتن و زنگ تفریح را تمرین کنند؛ این تمرین‌ها می‌تواند به کاهش اضطراب کمک کند. باز کردن ظرف غذا، پوشیدن لباس، رفتن به سرویس و درخواست کمک از یک بزرگسال از جمله مهارت‌هایی است که کودک بهتر است پیش از شروع مدرسه آن‌ها را تمرین کند.

وی گفت: والدین باید درباره احساسات کودک نیز با او صحبت کنند و می‌توانند بگویند «ممکن است هم خوشحال باشی و هم کمی نگران؛ هر دو احساس طبیعی هستند». هدف، حذف اضطراب نیست، بلکه عادی‌سازی آن است.

این متخصص روان‌شناسی تربیتی در پایان، جمله‌ای را به عنوان پیام روزانه والدین به کودک پیشنهاد کرد و گفت: والدین می‌توانند به کودک بگویند: «مدرسه یک جای جدید است؛ لازم نیست از همان روز اول همه چیز را بلد باشی. معلم برای یاد دادن است و من هم همیشه بعد از مدرسه منتظرت هستم.»

روند آموزش قابل تغیر است اما حذف شدنی نیست

در همین راستا، یک آموزگار پایه اول دبستان با بیش از ۱۵ سال سابقه، با اشاره به تغییرات ایجادشده در فرایند آموزش طی سال‌های اخیر، اظهار کرد: برای این تغییرات باید معلم، والدین، مسئولان مدرسه و خود دانش‌آموز آماده باشند تا بتوانند روند یادگیری و تدریس را با شرایط جدید تغییر دهند، نه اینکه آن را حذف کنند.

رویا نوری‌جمالی با بیان اینکه یکی از مهم‌ترین مسائل سال‌های اخیر افزایش استرس است، افزود: اتفاقاتی مانند کرونا می‌تواند پیامدهایی همچون افزایش استرس داشته باشد و این استرس برای کودکان دوره ابتدایی بیشتر است، چراکه آن‌ها درک و فهم کاملی از مفاهیم انتزاعی ندارند.

وی ادامه داد: بهتر است کودکان در دو هفته باقی‌مانده به‌تدریج برای شروع مدرسه آماده شوند و والدین ابهام‌های خود را به کودک منتقل نکنند؛ عباراتی مانند «نمی‌دانم مدرسه چطور شروع می‌شود» یا «معلوم نیست چه اتفاقی می‌افتد»، برای کودک قابل تجزیه و تحلیل نیست و می‌تواند به افزایش اضطراب او منجر شود.

وی با تأکید بر اهمیت آمادگی برای اضطراب جدایی مادر، گفت: این فرایند باید مرحله به مرحله انجام شود و زمان‌های کوتاه جدایی را می‌توان از محیط‌های آشنا آغاز کرد؛ برای مثال والد به کودک توضیح دهد که برای مدت ۲۰ دقیقه او را پیش مادربزرگ می‌گذارد و خودش در خانه می‌ماند و این کار به عنوان یک تمرین برای جدایی انجام می‌شود. پس از آن می‌توان این زمان را به ۳۰ دقیقه و سپس یک ساعت افزایش داد تا کودک به تدریج با فرایند جدایی آشنا شود.

این آموزگار پایه اول همچنین درباره آمادگی کودکان برای تغییر شیوه آموزش غیرحضوری در مواقع آلودگی هوا، برودت هوا و...، اظهار کرد: والدین به هیچ عنوان نباید از تعطیلی صحبت کنند، بلکه باید برای کودک توضیح دهند که فقط موقعیت یادگیری و یاددهی تغییر می‌کند و کلاس حضوری به لپ‌تاپ، کامپیوتر یا آموزش آنلاین تبدیل می‌شود.

وی ادامه داد: کودک باید بداند اگر به هر دلیلی کلاس حضوری برگزار نشد، آن روز همچنان روز کاری و روز یادگیری است؛ بنابراین باید همان برنامه را داشته باشد، در همان ساعت بیدار شود و فعالیت‌های خود را انجام دهد. همچنین والدین می‌توانند آموخته‌های قبلی کودک را در این مدت در قالب بازی با کودک مرور کنند.

آمادگی انگشت‌ها برای نخستین گام‌های نوشتن

وی یکی دیگر از آمادگی‌های مهم به‌ویژه برای کلاس اولی‌ها را تقویت و هماهنگی انگشتان دانست و اظهار کرد: با ورود کودک به کلاس اول، نخستین گام‌های نوشتن آغاز می‌شود و ابزار نوشتن، مداد و اعضای مورد استفاده برای نوشتن، انگشتان هستند؛ بنابراین این اعضا باید تقویت و هماهنگ شوند تا کودک بتواند این روند جدید را به خوبی پیش ببرد.

این آموزگار پایه اول با تأکید بر اینکه والدین نباید یادگیری را با استرس همراه کنند، گفت: در هر شرایطی درس خوانده می‌شود، اما اگر این فرایند با استرس والدین همراه باشد، این استرس ناخودآگاه به دانش‌آموز منتقل می‌شود و روند یادگیری و درس خواندن را دشوار می‌کند.

وی در پایان خطاب به والدین خاطرنشان کرد: یاددهی و یادگیری فرایندی است که طی این هشت ماه انجام خواهد شد و توقفی ندارد، بنابراین بهتر است والدین و دانش‌آموزان از این مسیر لذت ببرند.

به گزارش ایسنا، آمادگی برای اول مهر بیش از آنکه به آموزش زودهنگام دروس وابسته باشد، به ایجاد احساس امنیت، آشنایی تدریجی با محیط مدرسه، تقویت استقلال و مدیریت اضطراب کودک و والدین بستگی دارد؛ مسیری که می‌تواند نخستین تجربه مدرسه را برای کلاس اولی‌ها آرام‌تر و قابل پیش‌بینی‌تر کند.

انتهای پیام