در این منطقه، هر بارندگی هرچند اندک نه فقط تهدیدی برای شهرها و روستاهاست، بلکه سیلی به سرمایههای ملی است؛ آبی که به جای تأمین نیازهای کشاورزی و شرب، همراه با میلیونها مترمکعب خاک حاصلخیز به سمت کشور همسایه ترکمنستان سرازیر میشود.
ماهیت جوان بودن رودخانههای کلات رودخانههایی که با کوچکترین روانآب مسیر خود را تغییر میدهند؛ این بحران را پیچیدهتر میکند. اقدامات پس از بحران مانند لایروبی و احداث دیوار ساحلی، هرچند ضروری، اما در برابر شدت و تکرار سیلابها ناکافی هستند.
آسیبپذیری شدید کلات در برابر سیلابهای مخرب
شهرستان کلات در حالی سالهاست با چالش سیلابهای ویرانگر و خروج بیحاصل منابع آبی از مرزهای کشور دست و پنجه نرم میکند که مدیریت این بحران به یکی از اولویتهای اصلی توسعه زیرساختی در این منطقه تبدیل شده است.
نماینده مردم کلات و مشهد در مجلس شورای اسلامی با اشاره به آسیبپذیری شدید شهرستان کلات در برابر سیلابهای مخرب به دلیل موقعیت جغرافیایی که دارد، گفت: وضعیت شهرستان به گونهای است که هر مرتبه بارندگی منجر به وقوع سیلاب میشود.
احسان عظیمیراد در گفت و گو با ایسنا با اشاره به اینکه عمدتاً سیلابها از مرز ترکمنستان خارج میشود و کنترلی بر روی آن نداریم، اظهار کرد: علاوه بر تخریبها، شاهد هدر رفت منابع آبی ناشی از این سیلابها هستیم.
وی در خصوص حقآبه ایران و قرارداد ۱۰۰ ساله ایران با ترکمنستان که به پایان رسیده است، توضیح داد: قانون ۱۰۰ ساله پیشین که در آن بهرهبرداری ۵۰ درصدی برای ایران لحاظ شده بود، به پایان رسیده است. اگرچه در حال حاضر قرارداد قانونی تمدید شدهای وجود ندارد، اما یک توافق نانوشته به لحاظ دیپلماتیک میان وزرای خارجه دو کشور وجود دارد که همان روند تقسیم ۵۰-۵۰ تا زمان تعیین تکلیف نهایی ادامه یابد.
نماینده مردم کلات و مشهد در مجلس شورای اسلامی مهمتر از این قرارداد را کارهای زیرساختی در شهرستان از جمله ساخت سد برای جلوگیری از خروج سیلابها دانست و تصریح کرد: اکنون شهرستان کلات دارای سه سد است اما اینکه این شهرستان مجدد و مکرراً با بارش باران دچار سیل میشود چون موقعیت سوق الجیشی سدهای کلات که در گذشته ساخته شده نمیتوانند در برابر حجم و شدت سیلابهای اخیر، مدیریت و تجمیع مناسبی داشته باشند و زیرساختهای شهرستان در این بخش دچار نقص است.
وی با تأکید بر اینکه سدهای موجود در کلات پاسخگوی مدیریت سیلابهای اخیر نیستند، افزود: در دو سال اخیر اقدامات خوبی انجام شده است.
عظمیراد گفت: با پیگیریهای مستمر از وزارت نیرو، سازمان برنامه و بودجه و هماهنگی با جانشین قرارگاه محرومیتزدایی امام حسن مجتبی(ع)، طرحی دقیق و علمی با عنوان مدیریت و کنترل سیلابها و رودخانههای شهرستان کلات تدوین شد. این طرح شامل ۱۰ ابَر پروژه است که مهمترین آنها احداث سد کلات که در روستای حمام قلعه جانمایی شده است.
وی در خصوص روند اداری این طرح بیان کرد: مطالعات، مجوزهای پدافندی و محیطزیستی و... سد کلات اخذ شده و به زودی برای اخذ ماده ۲۳ ملی به تهران ارسال میشود. هدفگذاری ما این است که همانند پروژه جاده مشهد-کلات، طرح این سد نیز در ردیف اعتبارات ملی که برآورد اعتباری آن ۱.۳ همت است قرار گیرد.
این نماینده مجلس با اشاره به جذب اعتبارات بیان کرد: برای شهرستان کلات طی دو سال اخیر ۴.۷ همت اعتبار تخصیص اعتبار داشتهایم که از این میزان ۹۴۱ میلیارد تومان برای شهرستان کلات در دو سال گذشته نقدأ واریز شده است و این با پشتوانه همین پروژهها بوده است.
وی با بیان اینکه ۱.۳ همت توسط وزیر نیرو تائید شده و اکنون در اختیار استان قرار دارد و حالا یک طرح تصویب شده دارند، اظهار کرد: سد کلات اولین پروژه است و ۹ پروژه دیگر این طرح شامل احداث دیوارهای ساحلی، بندهای بتنی و سدهای خاکی و... در نقاط مختلف از جمله ایدلیک، لائین بخش هزار مسجد و سایر نقاط بحرانی در حال پیگیری یا اجراست.
عظیمیراد خاطرنشان کرد: نقاط بحرانی شهرستان را به لحاظ تجمع سیلاب با احداث دیوار ساحلی و بندهای بتنی و ... با این طرح مدیریت میکنیم که یکی از آنها ارتکند است که همین الان پروژه در حال اجراست.
این نماینده مجلس با اشاره به جایگاه پروژههای دهگانه این طرح تصریح کرد: این ۱۰ ابَر پروژه مجموعهای از روستاها و نقاط مختلف شهرستان را پوشش میدهد. نخستین اقدام ما تعریف این پروژه کلان در قالب ۱۰ ابَر پروژه بزرگ و اخذ تصویب آن بود که اقدامی بزرگ محسوب میشود و خوشبختانه در مرحله اجرا نیز پیش میرود و صرفاً در حد مصوبه باقی نمانده است.
وی درباره تأثیرات احداث سد کلات که سه تا چهار سال زمان میبرد، اظهار کرد: مطالعات انجام شده نشان میدهد با بهرهبرداری از این سد، شرایط سیلابهای مخرب در شهرستان عملاً به پایان میرسد؛ زیرا هر سیلابی که رخ دهد، در پشت این سد متوقف و مهار میشود و این آب میتواند مصارف کشاورزی و شرب را تأمین کند و از سویی ظرفیت گردشگری سد نیز فعال شود.
عظیمیراد در ادامه به موضوع خروج آب به سمت ترکمنستان اشاره کرد و گفت: در خصوص میزان آب خروجی از کشور نیز بارها با وزیر نیرو گفتوگو کردهایم. وزیر نیرو نیز موافق است که خروج این حجم آب با توجه به حقوق آبی کشور همسایه، خلاف منافع ایران است، اما متأسفانه در حوزه آب منطقهای همچنان اجازه بهرهبرداری از این آب را در خروجی نمیدهند و این اجحاف به کشاورزان است.
وی تاکید کرد: این موضوع را چندین بار پیگیری کرده و تذکر دادهایم و دنبال آن هستیم تا همزمان با محقق شدن کارهای زیربنایی مانند احداث سد، دیوارهای ساحلی و بندهای خاکی، تکلیف اصل حق ۵۰ درصدی آب خارج شده نیز به صورت شفاف در قوانین، مقررات و آییننامههای داخلی دولت روشن شود و یا آب منطقهای اجازه برداشت آب را بدهند.
نماینده مردم کلات و مشهد در مجلس شورای اسلامی در ادامه به مشکل کشاورزان بخش زاوین اشاره و بیان کرد: کشاورزانی که در این بخش حقآبه پرداخت میکردند، متأسفانه دیوان محاسبات به موضوع ورود کرده و با استناد به ضوابط، مانع از ادامه روند پرداختها شده است. در همین زمینه با مدیرکل دیوان محاسبات استان هماهنگی و گفتوگو انجام شد و قول مساعدت دادند که روند رسیدگی با سرعت بیشتری طی شود تا این مشکل برطرف گردد.
وی تأکید کرد: پیگیری ما در این موضوع چندوجهی است؛ در کوتاه مدت برای رفع مشکل فعلی کشاورزان ورود میکنیم و در بلندمدت نیز اصلاح زیرساختهای آییننامهای و مقرراتی را دنبال میکنیم تا این ابهام برای همیشه برطرف شود.
۸ ماه سال کلات درگیر سیلاب
مدیر امور منابع آب شهرستان کلات با اشاره به توپوگرافی خاص این منطقه و ماهیت رودخانههای آن، از انجام اقدامات پیشگیرانه نظیر لایروبی و احداث دیوار ساحلی در نقاط پرخطر خبر داد و تأکید کرد: وضعیت به گونهای است که با کمترین بارندگی روان آبها و سیلابهای شدیدی اتفاق میافتد.
مرتضی کریمیفرد، در گفت و گو با ایسنا در تشریح وضعیت مدیریت سیلاب در این شهرستان اظهار کرد: شهرستان کلات با توجه به توپوگرافی خاص خود و وجود رودخانههای جوان، با کمترین میزان بارندگی شدید، با احتمال وقوع سیلابهای ویرانگر مواجه است.
وی با تأکید بر شناسایی نقاط پرخطر افزود: کل شهرستان کلات، به ویژه حوزه آبریز هزار مسجد، شهر کلات و منطقه ژرفرود، از نقاط پرخطر محسوب میشوند که در سالیان گذشته، شرکت آب منطقهای خراسان رضوی اقدامات متعددی را در آنها اجرایی کرده است. ایجاد چند سد و دیوارهای ساحلی و کفبندهای رودخانهای و رسوب برداری از جمله اقداماتی است که جهت ایمنسازی این نقاط انجام شده و امسال نیز این روند با جدیت دنبال شد.
کریمیفرد در خصوص اقدامات انجام گرفته طی سال جاری تصریح کرد: در سال جاری نیز با هدف کاهش خسارات سیلاب، پروژههایی از جمله لایروبی و ساخت دیوار ساحلی در حوزه ارتکند شهر کلات و سایر نقاط شناسایی شده، اجرایی شده است.
مدیر امور منابع آب شهرستان کلات در پاسخ به این پرسش که حجم اقدامات صورت گرفته تا چه اندازه در جلوگیری از ورود سیلاب به محدوده شهری مؤثر بوده است، گفت: ابتدا وضعیت توپوگرافی خاص منطقه را باید مدنظر قرار داد؛ چرا که رودخانههای کلات بسیار جوان هستند. این رودخانهها با اندک روانآبی تغییر مسیر داده یا محل بستر خود را تغییر میدهند به همین دلیل، احتمال دارد نقطهای که اکنون ساماندهی شده، سال آینده نیازمند اقدامات مجدد باشد و سیلاب مسیر خود را تغییر دهد.
وی با بیان اینکه ساماندهی، به ویژه در رودخانههای اصلی نظیر رودخانه شهر کلات، رودخانه هزار مسجد و لاین و منطقه گردشگری ارتکند در دستور کار است، بیان کرد: احداث دیوار ساحلی یکی از ضرورتهای مبرم شهرستان است که در حال حاضر توسط وزارت نیرو در حال انجام است.
با وجود تمامی این اقدامات، مهمترین و اصلیترین راهکار برای مقابله با سیلاب، اجرای طرحهای آبخیزداری، احداث بندهای خاکی و آببندها در ارتفاعات و سرشاخههاست. اگرچه منابع طبیعی به عنوان دستگاه متولی این بخش اقداماتی را در این زمینه انجام داده و در حال انجام است، اما بحث اصلی و تأثیرگذار در مدیریت بحران، توسعه همهجانبه طرحهای آبخیزداری در سرشاخهها و ارتفاعات است تا پیش از رسیدن سیلاب به رودخانههای جوان و آسیبپذیر کلات، مهار شود.
کریمیفرد با بیان اینکه اقدامات انجام شده و سدهای احداث شده در حوزه قرهتیکان، چهچهه و زاوین به طور کامل سیلاب را مهار میکنند، اظهار کرد: البته در حوزه شهر کلات و هزار مسجد این گونه نیست.
مدیر امور منابع آب شهرستان کلات با بیان اینکه ۸ ماه از سال، این شهرستان درگیر تهدید سیلاب است، ضمن اشاره به پیشرفت ۹۰ درصدی مطالعات سد کلات، تأکید کرد: در حالی که میتوان تهدید سیلاب را با اجرای طرحهای آبخیزداری به فرصتی برای حفظ خاک و تقویت پوشش گیاهی تبدیل کرد، کمبود شدید اعتبارات مانع از ساماندهی نقاط بحرانی شده است؛ به طوری که برای احداث یک کیلومتر دیوار ساحلی فوری، حداقل ۲۰ میلیارد تومان اعتبار مورد نیاز است.
کریمیفرد، در پاسخ به این پرسش که آیا زیرساختهای فعلی توان مهار سیلابهای فصلی را دارند یا خیر، اظهار کرد: زیرساختهای فعلی در برخی نقاط کارآمد هستند، اما در حوزه شهر کلات و حوزه هزار مسجد، نیاز به اقدامات جدیتری وجود دارد.
وی در تشریح برنامههای کلان برای مدیریت بحران سیلاب در این شهرستان اظهار کرد: در حال حاضر، مطالعات سد کلات با همکاری دستگاههای متولی و با پیگیریهای نمایندگان در حال انجام است و به پیشرفت ۹۰ درصدی رسیده است. این پروژه در مراحل پایانی مطالعات قرار دارد و در صورت تأیید نهایی و اجرایی شدن، میتواند بخش قابل توجهی از سیلابهایی را که از ژرف رود و همزمان قرهسو به شهر کلات سرازیر و موجب تخریب میشوند، کنترل کند. البته اجرای این سد، پروتکلها و قوانین خاصی دارد و تمامی جنبههای آبشناسی و زمینشناسی منطقه باید به دقت بررسی شود.
مدیر امور منابع آب شهرستان کلات بیان کرد: سد قره تیکان، چهچهه و زاوین تکمیل است و تنها سد کلات باقی مانده که مطالعات در حال انجام است که اگر به تصویب برسد به مرحله اجرا میرود.
کریمیفرد با تأکید بر اینکه میتوان تهدید سیلاب را به فرصت تبدیل کرد، افزود: بسیار بر تبدیل این تهدید به فرصت در شهرستان کلات تأکید دارم. اجرای طرحهای آبخیزداری در ارتفاعات و سرشاخههای اصلی نظیر حوزه هزار مسجد و حوزه خود شهر کلات، نه تنها از بروز سیلابهای مخرب جلوگیری میکند، بلکه باعث تقویت پوشش گیاهی و جلوگیری از فرسایش خاک میشود.
وی با ابراز نگرانی از خروج خاکهای حاصلخیز کشور علاوه بر سیلاب، تصریح کرد: موضوع فرسایش خاک بسیار حیاتی است؛ متأسفانه حجم بالایی از بهترین خاکهای ایران در جریان سیلابها از کشور خارج میشود. این موضوع یک هشدار جدی است که ضرورت اولویتبخشی به طرحهای آبخیزداری را دوچندان میکند.
مدیر امور منابع آب شهرستان کلات در ادامه به کمبود اعتبارات اشاره کرد و گفت: متأسفانه اعتباراتی که به شهرستان کلات در حوزه ساماندهی و لایروبی اختصاص مییابد، بسیار محدود است. این وضعیت حتی در حوزه منابع طبیعی نیز دیده میشود و راهگشا نیست.
کریمیفرد با بیان اینکه شهرستان کلات از ۱۲ ماه سال، حداقل ۷ تا ۸ ماه درگیر خطر سیلاب است به طور میانگین ماهی یک الی دو سیلاب، افزود: برای عبور از این شرایط، نیاز به تخصیص اعتبارات ویژه وجود دارد. ما هماکنون به احداث ۵ کیلومتر دیوار ساحلی در نقاط مختلف شهرستان نیاز مبرم داریم که به دلیل کمبود بودجه، اجرای آن مقدور نیست.
وی تأکید کرد: در حال حاضر، حدود یک کیلومتر دیوار ساحلی در خود شهر کلات نیاز فوری و حیاتی است تا از آسیبهای احتمالی به شهر و جادهها جلوگیری شود. برای شروع این پروژه و پیشبرد آن، حداقل ۲۰ میلیارد تومان اعتبار نقدی نیاز است که امیدواریم با تأمین آن، بتوانیم از نقاط پرخطری که سیلاب میتواند به آنها آسیب بزند، صیانت کنیم.
کاهش ۳۰ درصدی دبی اوج سیلاب در بالادست با اجرای عملیات آبخیزداری
توپوگرافی شهرستان کلات به گونهای است که مناطق کوهستانی و شیبهای تند را به سمت کشور همسایه ترکمنستان دارد و در سالهای اخیر، به ویژه با توجه به تغییرات اقلیمی و بارشهای رگباری، هرساله سیلابهای زیادی در شهرستان داشتهایم که آسیبهای قابل توجهی به زیرساختهای شهری و روستایی، اراضی کشاورزی، باغات و سایر بخشها وارد کرده است.
سرپرست اداره منابع طبیعی و آبخیزداری کلات گفت: از سال ۹۸ پروژه شاخص آبخیزداری در حوزه شهر کلات آغاز شده و هماکنون حدود ۲۰ تا ۳۰ درصد از دبی اوج سیلاب در بالادست شهر کنترل میشود؛ به طوری که از زمان اجرای این پروژه تا امروز، در این بخش هیچ خسارت سیلابی نداشتهایم.
جواد نظریان در گفتوگو با ایسنا، با اشاره به ویژگیهای طبیعی شهرستان ادامه داد: شهرستان کلات ۳۵۰ هزار هکتار حوزه سیاسی و ۱۸۰ هزار هکتار حوزه آبخیز دارد.
نظریان خاطرنشان کرد: سال ۹۸ در سیلابهای رودخانه کلات، لائین و رودخانه ارتکند دبی سیلاب به حدود ۲۲۰ مترمکعب در ثانیه رسید و خسارتهای زیادی وارد شد.
وی بیان کرد: از گذشته تاکنون از مجموع ۳۸۰ هزار هکتار حوزه آبخیز شهرستان، حدود ۹۰ هزار هکتار مطالعات آبخیزداری با هدف کنترل سیل و رسوب انجام شده است. از این ۹۰ هزار هکتار نیز حدود ۳۵ هزار هکتار عملیات اجرایی شامل بندهای خاکی، بندهای گابیونی، بندهای سنگملاتی و سازههایی برای کنترل سیل و همچنین عملیات بیولوژیکی انجام شده است.
رئیس اداره منابع طبیعی و آبخیزداری کلات تصریح کرد: در حوزه شهر کلات همواره سیلابهای زیادی رخ داده و بیشترین خسارت به شهر کلات وارد شده است؛ سالانه آسیبهای زیادی به زیرساختها، خیابانها، مناطق مسکونی پاییندست، شالیزارها و باغات وارد شده است به همین دلیل از سال ۹۸ یک پروژه شاخص آبخیزداری در حوزه شهر کلات آغاز شده و همزمان مطالعه و اجرا به صورت ویژه شروع شد.
وی توضیح داد: محدوده این حوزه حدود ۱۶ هزار و ۵۰۰ هکتار است که ضلع شمالی آن به شهر کلات ختم میشود و همیشه آسیبهای زیادی از این بخش شمالی شهر به کلات وارد میشد. تاکنون حدود ۴۰ درصد از این حوزه عملیات شامل بندهای گابیونی، بندهای سنگملاتی و عملیات بیولوژیکی شامل کپهکاری و بذرکاری انجام شده است. همچنین در حدود پنج یا ۶ زیرحوزهای که از ضلع شمالی و از مسیرهایی که سیلاب وارد شهر میشوند، عملیات خوب و مناسبی انجام شده است.
نظریان ادامه داد: هماکنون میتوان گفت حدود ۲۰ تا ۳۰ درصد از دبی اوج سیلاب در بالادست کنترل میشود و از سال اجرای این پروژه تا امروز در این بخش خسارت سیلابی نداشتهایم؛ البته هنوز مسیرهای ناامنی وجود دارد که سیلاب از همین مسیرهای محل اجرای عملیات، به خیابان اصلی شهر کلات منتهی میشود و آن هم به این دلیل این است که بخشی از مسیری که پیشتر باز بود و به رودخانه میرسید، توسط شهرداری و با توجه به اقتضائات زمانی آسفالت شده که نیاز دارد این مسیرها بازگشایی شود. ضمن اینکه برای کاهش خسارتها همزمان شهرداری نیز باید در حوزه شهر اصلاحاتی در کانالها و خیابانها انجام دهد.
وی با اشاره به محدودیت اعتبارات، گفت: با این اعتبارات اندکی که در اختیار قرار میگیرد، نمیتوان کار کرد؛ اگر پروژهای هم انجام شود بسیار آهسته است، در حالی که خسارتهای هر ساله چنان هست که حداقل باید برای پروژههای آماده مطالعه اعتبار تخصیص یابد.
رئیس اداره منابع طبیعی و آبخیزداری کلات بیان کرد: بخشی از این حوزهها از جمله ۴ هزار هکتار از حوزه امیرآباد در حال مطالعه است. حداقل انتظار ما این است برای اینکه بتوانیم عملیات پیشبینی شده در این حوزه را انجام دهیم و بخشی از سیلابها کنترل و خسارت سیلابها به حداقل برسد ۳۰۰ میلیارد ریال اعتبار تخصیص داده شود.
نظریان درباره توان سازههای موجود در مهار سیلاب اظهار کرد: در حوزه شهر کلات، سازهها با دوره بازگشت سیل ۲۵ ساله طراحی شدهاند و حدود ۲۰ درصد از سیلابهای بالادست کنترل میشود. همین ۲۰ درصدی که کنترل میشود یعنی همان بخش طغیانی و مازاد دبی سیلاب، در واقع زمانی که آب از ظرفیت رودخانه بالا بزند و به حاشیه آن، مناطق مسکونی و اراضی حاشیه آبراه یا رودخانه خسارت وارد کند.
وی بیان کرد: توانستیم این کار را در ضلع شمال شهر انجام دهیم و در حال حاضر نیز بخشی از عملیات آبخیزداری در حال اجراست که مثمر ثمر خواهد بود.
رئیس اداره منابع طبیعی و آبخیزداری کلات با اشاره به چالشهای اعتباری در این شهرستان بیان کرد: گرچه از محل ملی و استانی اعتبارات مصوبی داشتیم اما تاکنون تخصیصی صورت نگرفته و تنها ۱۵ میلیارد ریال از محل تفاهمنامه با قرارگاه سازندگی امام حسن مجتبی (ع) برای کنترل سیلاب ضلع شمالی شهر اختصاص یافته که مراحل پایانی آن در حال اجراست.
نظریان وضعیت اعتبارات حوزه آبخیزداری را ناکافی دانست و اظهار کرد: اعتبارات قطرهچکانی و پاسخگوی مهار کامل سیلابهای عظیم شهرستان نیست و با این روند تخصیص، دستیابی به اهداف نهایی دشوار است.
وی با اشاره به وضعیت مشارکتهای مردمی گفت: به دلیل وضعیت مالی محدود در شهرستان و عدم وجود بخشهای صنعتی فعال که بتوانند در این حوزه سرمایهگذاری کنند، مشارکت مردمی در اجرای پروژهها بسیار ناچیز است؛ بنابراین، پیشبرد این طرحها بیش از هر چیز به تزریق اعتبارات دولتی وابسته است.
نظریان در خصوص برنامههای پیشرو افزود: برای سال جاری، پیشنهاد تأمین حداقل ۵۰ میلیارد ریال اعتبار صرفاً برای حوزه شهری ارائه شده است. همچنین برای حوزههای چرم، ارتکند، چنار، دوآبی و ... تکمیل مطالعات در این مناطق و حوزههای دیگر، پیشنهادهایی برای بازنگری و عملیاتیسازی ارائه دادهایم تا بخشی از مشکلات روانآبها و خسارتهای احتمالی مرتفع شود.
وی با بیان اینکه از ۹۰ هزار هکتار مطالعات انجام شده، تنها ۳۵ هزار هکتار به مرحله اجرا رسیده است، تصریح کرد: برای ۵۵ هزار هکتار باقی مانده از حوزههای مطالعاتی، همین امروز نیازمند تخصیص ۳۰۰ میلیارد تومان اعتبار هستیم. اجرای این طرحها نه تنها سیلاب و رسوب را کنترل میکند، بلکه از خسارت به اراضی کشاورزی، باغات، مناطق مسکونی و زیرساختهای شهری و روستایی پیشگیری خواهد کرد.
خروج سالانه ۱۰۰ میلیون مترمکعب آب از مرزهای کلات
با توجه به تبعات سیلابهای پیاپی در این شهرستان، توپوگرافی خاص منطقه باعث شده است با کمترین بارش، شاهد سیلابهای عظیم باشیم که نهتنها زیرساختهای کشاورزی را تخریب میکند، بلکه باعث خروج سالانه ۱۰۰ میلیون مترمکعب آب و رسوبات ارزشمند از کشور میشود.
رئیس اداره منابع طبیعی و آبخیزداری شهرستان کلات با تشریح تهدیدهای ناشی از سیلاب برای بخش کشاورزی کلات، اظهار کرد: زمینهای کشاورزی که در شیب قرار دارند، در اثر سیلاب و روانآبها، مواد مغذی سطح زمین خود را از دست میدهند. این رخداد خسارتهای جبرانناپذیری به پرورش گیاهان و درختان وارد میکند و کشاورز را ناچار میسازد برای جبران این فقر خاک، به سراغ کودهای شیمیایی و مواد معدنی برود.
مجید بهشتی در گفتوگو با ایسنا، با اشاره به تخریب زیرساختهای آبیاری افزود: سیلابها همچنین سربندها را تخریب میکنند؛ این در حالی است که باغات و مزارع در فصل آبیاری نیاز مبرم و فوری به آب دارند و حتی تأخیر یکروزه در رسیدن آب، تولید محصول را با خسارت مواجه میکند. متأسفانه در سیلاب پایان تابستان، حدود ۵۰ سربند در رودخانه ایدلیک و هزار مسجد از بین رفت.
بهشتی با تأکید بر مرزی بودن شهرستان کلات بیان کرد: سالانه چیزی حدود ۱۰۰ میلیون مترمکعب روانآب از کشور خارج میشود که حدود ۵۰ درصد آن را رسوبات عالی و معدنی زمینهای کشاورزی و اراضی ملی تشکیل میدهد. متأسفانه این ثروت ملی از کشور خارج شده و بهرهبرداری آن نصیب کشاورزان و سرمایهگذاران کشور همسایه میشود که این موضوع خسارات جبرانناپذیری برای نسل آینده در پی خواهد داشت.
وی در پاسخ به این سؤال که آیا مهار سیلاب میتواند چالش آب کلات را حل کند، تأکید کرد: نیاز آبی کشاورزی شهرستان حدود ۳۰ تا ۳۵ میلیون مترمکعب در سال است، در حالی که ما سالانه ۱۰۰ میلیون مترمکعب خروج سیلاب معمولی داریم که در صورت تداوم بارشهای شدید، این رقم بیشتر هم میشود. اگر بتوانیم تنها ۳۰ درصد از این حجم سیلاب را کنترل کنیم، مشکل کشاورزی منطقه حل شده و کلات قطعاً به یکی از قطبهای تولیدی استان تبدیل خواهد شد.
رئیس اداره منابع طبیعی و آبخیزداری شهرستان کلات با اشاره به خسارتهای ریالی به بخش کشاورزی گفت: سالیانه به دلیل وقوع سیلاب در فصلهای مختلف ۲۰۰ میلیارد تومان خسارت به بخش کشاورزی شهرستان وارد میشود.
وی بیان کرد: اعتباراتی که برای جبران خسارتها به شهرستان تخصیص مییابد، متأسفانه بسیار محدود، قطرهچکانی و با تأخیر است و به هیچوجه پاسخگوی جبران این خسارتها نیست. برای نمونه، در اواخر تابستان امسال، حدود ۷۰ درصد شالیزارهای شهرستان بر اثر بارندگی و خوابیدگی محصول دچار خسارت ۲۰ تا ۷۰ درصدی شدند.
وی افزود: زمینی که باید ۲ تن برنج تولید میکرد، به دلیل اینکه ۶۰ درصد محصول آن در زمان خوابیدگی هنوز سبز و نارس بود، ۹۰ درصد آن بخش از بین رفت و خروجی محصول به حدود ۸۰۰ کیلوگرم تا یک تن کاهش یافت.
بهشتی با تأکید بر ضرورت تغییر رویکرد در مدیریت منابع آب خاطرنشان کرد: اگر اهتمام جدیتری نسبت به اجرای طرحهای آبخیزداری و آبخوانداری داشته باشیم، قطعاً در آینده دچار چالش کمآبی نخواهیم بود.
بحران سیلاب در شهرستان کلات، فراتر از یک چالش زیستمحیطی یا زیرساختی محلی، به معضل ملی فرسایش مرزهای منابع طبیعی تبدیل شده است. خروج بیرویه آب و خاک از مرزها به سمت ترکمنستان که سالانه ۱۰۰ میلیون مترمکعب روانآب و ۵۰ درصد رسوبات حاصلخیز را به کشور همسایه منتقل میکند در واقع چالش حقوقی آبی (قراردادهای نانوشته و ابهام در حقآبه) را پیچیدهتر میسازد.
راهکار نهایی کلات نه درترمیم تدریجی سازههای پاییندست، بلکه در گذار فوری به مدیریت پیشگیرانه در سرشاخهها و تغییر پارادایم از مهار سیل به تأمین منابع است. اجرای جدی طرحهای آبخیزداری در ارتفاعات و تسریع در بهرهبرداری از سد کلات، تنها مسیری است که میتواند هم از خروج خاک و آب کشور جلوگیری کند و هم با مهار ۳۰ درصد از دبی اوج سیلاب، این شهرستان مرزی را از نقطه خروج بحران به نقطه تأمین امنیت آبی و غذایی منطقه تبدیل نماید. بدون این تحول، کلات همچنان میزبان سالانه ۸ ماه بحران و صدها میلیارد تومان خسارت به زیرساختها و معیشت مردم خواهد ماند.
انتهای پیام
