به گزارش ایسنا، دکتر محمد دیدری خمسهمطلق امروز در نشست خبری «از آزمایشگاه تا صنعت» با اشاره به پیشینه شکلگیری این مجموعه، گفت: حدود ۲۹ تا ۳۰ سال قبل از دولت بازنشسته شدم. پیش از آن در وزارت دفاع فعالیت میکردم و در آنجا گروهی که با آنها همکاری داشتم، فعالیتهای پژوهشی و فناورانهای را انجام داده بودند که نتایج خوبی نیز به همراه داشت.
وی افزود: پس از بازنشستگی، به دلیل جانبازی در جنگ تحمیلی، از دولت خارج شدم و حدود ۱۳ سال در بخش خصوصی به فعالیت و تولید مشغول بودم و در این حوزه نیز موفقیتهایی به دست آوردم.
دیدری خمسهمطلق ادامه داد: به صورت اتفاقی با دکتر بازرگان که در آن زمان معاون مهندس ترکان بود، ملاقات کردم و در جریان این دیدار موضوع گاز و ظرفیتهای کشور مطرح شد. به ایشان گفتم که کشور ما منابع گازی زیادی دارد. البته امروز گفته میشود منابع گاز با محدودیتهایی مواجه شده، اما همچنان بخش محدودی از کشور از نظر لرزهنگاری و اکتشافات زیرزمینی بررسی شده است و این احتمال وجود دارد که در نقاط دیگری نیز ذخایر گازی وجود داشته باشد.
وی با بیان اینکه پروژه تبدیل گاز طبیعی به سوخت مایع در آن مقطع یک پروژه مهم و استراتژیک محسوب میشد، اظهار کرد: در آن زمان گاز کشور را با قیمت پایینی میفروختیم و همچنان نیز چنین مسالهای مطرح است؛ در حالی که ارزش فرآوردههایی مانند گازوئیل و بنزین چندین برابر گاز طبیعی است. فناوری تبدیل گاز به سوخت مایع در اختیار دو شرکت در دنیا قرار داشت و اگر ایران میتوانست به این فناوری دسترسی پیدا کند، ظرفیت ایجاد درآمدهای قابل توجه و پایدار برای کشور وجود داشت.
رئیس هیئتمدیره این شرکت دانشبنیان گفت: پیش از آغاز فعالیت ما، دکتر نعمتزاده دو قرارداد با این دو شرکت منعقد کرده بود تا آنها در ایران کارخانهای برای اجرای این فناوری احداث کنند، اما بر اساس اطلاعاتی که به ما رسید، آمریکا با اجرای این همکاری مخالفت کرده بود. این شرکتها پس از دریافت مبالغی، مطالعاتی انجام دادند و نتایج را در یک صندوق دربسته قرار دادند و آن را مهر و موم کردند و اعلام کردند که اجازه باز کردن آن وجود ندارد.
دیدری خمسهمطلق ادامه داد: من در دیدار با دکتر بازرگان مطرح کردم که این فناوری ارزشمند است و با توجه به اینکه شرکتهای خارجی حاضر به ادامه همکاری نیستند، میتوان روی آن کار کرد. ایشان نیز پیشنهاد کردند که خودم این کار را دنبال کنم.
وی با بیان اینکه در آن زمان در بخش خصوصی فعالیت میکردم، گفت: به ایشان گفتم که از دولت خارج شدهام، درآمد و شرایط کاری مناسبی دارم و نمیخواهم وارد طرحهای ملی شوم، اما با اصرار ایشان، فعالیت روی این پروژه را آغاز کردیم.
رئیس هیئتمدیره این شرکت دانشبنیان با اشاره به دشواریهای فنی اجرای پروژه، اظهار کرد: این پروژه از نظر فناوری بسیار سخت و سنگین بود. در قراردادی که با مهندس ترکان، رئیس وقت سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران، منعقد شد، قرار بود تأمین مالی از سوی آنها انجام شود و اجرای کار نیز بر عهده ما باشد و به صورت ۵۰-۵۰ پیش برود.
وی افزود: در مرحله نخست مقرر شد فناوری در مقیاس آزمایشگاهی توسعه پیدا کند و طی سه سال بتوانیم محصولاتی مانند گازوئیل را از گاز طبیعی تولید کنیم. سال اول، مکانی را در یک خانه مسکونی در اختیار گرفتیم؛ شیشههای آن را با کاغذ پوشاندیم و فعالیتهای پژوهشی را در آنجا انجام دادیم. در همان زمان به این نتیجه رسیدیم که برای اجرای فرآیند به مادهای به نام کاتالیست نیاز داریم و باید آن را خودمان تولید کنیم.
وی ادامه داد: فعالیت تحقیقاتی و نمونهسازی را آغاز کردیم و در سال نخست ۴۵ نوع کاتالیست را ساختیم، در مقیاس آزمایشگاهی ریختیم، آزمایش کردیم و محصولات تولیدشده را در شیشههای آزمایشگاهی قرار دادیم.
رئیس هیئتمدیره این شرکت دانشبنیان با اشاره به ادامه روند اجرای پروژه، گفت: سال بعد از ما پرسیدند که برنامهتان برای ادامه کار چیست. اگر پیمانکار معمولی بودیم، میتوانستیم بگوییم ادامه کار نیز در قالب قرارداد و با دریافت هزینه انجام میشود، اما تصمیم گرفتیم با استفاده از بخش قابل توجهی از منابع باقیمانده، کار را ادامه دهیم.
وی افزود: در این مرحله حدود یکچهارم منابع هزینه شده بود و با استفاده از امکانات و نیروی انسانی، مکان قبلی را تخلیه کردیم و کار طراحی، ساخت و راهاندازی پایلوت و تولید محصول را آغاز کردیم.
دیدری خمسهمطلق اظهار کرد: در ادامه توانستیم پاسخهای مورد نیاز را به دست آوریم. در حالی که در ابتدا قرار بود ظرفیت پایلوت حدود یک بشکه باشد، طراحی انجامشده به گونهای بود که عملاً میتوانست دو تا سه بشکه در روز تولید کند و ظرفیت تبدیل گاز به نفت نیز به دست آمد.
وی گفت: مهندس ترکان از نتیجه کار بسیار خوشحال شد و از ما درباره برنامه بعدی پرسید. پیشنهاد کردیم که پس از این مرحله، یک واحد صنعتی ایجاد شود و قرارداد مربوط به آن نیز نوشته شد و بخشی از اقدامات اولیه انجام گرفت، اما مانند بسیاری از طرحهای دولتی، با تغییرات مدیریتی، ادامه کار با مشکلاتی مواجه شد.
رئیس هیئتمدیره این شرکت دانشبنیان با اشاره به مفهوم گسترده فناوری تبدیل انواع خوراک به سوخت مایع گفت: GTL تنها یکی از زیرمجموعههای فناوری گستردهتر تبدیل خوراک به سوخت است. در این فناوری میتوان علاوه بر گاز طبیعی، از خوراکهای دیگری نیز استفاده کرد و در صورت توسعه فناوری، مواد مختلفی از جمله برخی ضایعات کشاورزی نیز میتوانند به عنوان خوراک مورد استفاده قرار گیرند.
وی افزود: برای اجرای پروژه GTL به دو نوع کاتالیست نیاز داشتیم که یکی از آنها در بازار موجود بود، اما کاتالیست دیگر در بازار عرضه نمیشد و به صورت انحصاری در اختیار یک شرکت قرار داشت و آن شرکت نیز محصول را به دیگران نمیفروخت.
رئیس هیئتمدیره این شرکت دانشبنیان ادامه داد: یکی از کاتالیستهای مورد نیاز برای تبدیل گاز طبیعی به گاز سنتز بود که نمونه آن در بازار وجود داشت، اما تصمیم گرفتیم آن را نیز خودمان تولید کنیم. بنابراین کار توسعه و ساخت دو نوع کاتالیست را آغاز کردیم.
دیدری خمسهمطلق با تشریح روند تولید نخستین کاتالیست این مجموعه، گفت: در ادامه فعالیتها، کاتالیست مورد نیاز برای تبدیل گاز طبیعی به گاز سنتز را تولید کردیم. همین موضوع موجب شد بتوانیم فعالیت خود را ادامه دهیم؛ چرا که در غیر این صورت، با متوقف شدن پروژه، فعالیت مجموعه نیز تعطیل میشد.
وی افزود: در همان فاصلهای که مشغول ساخت کاتالیست بودیم، پروژه تبدیل گاز طبیعی به گاز سنتز را نیز پیش بردیم و در نهایت کاتالیست مورد نیاز را ساختیم. این کاتالیست امروز نیز یکی از کاتالیستهای پرمصرف در کشور است. پس از تولید این کاتالیست تصمیم گرفتیم آن را به صنعت عرضه کنیم. نمونهای از کاتالیست خارجی را تهیه کردیم و برای مقایسه و بررسی عملکرد، روی آن کار کردیم و پس از حدود چهار تا پنج ماه یک نمونه تولید کردیم.
وی اظهار کرد: این نمونه را به شرکت پالایش و پخش ارائه کردیم. مسئولان مربوطه نیز نمونه را برای آزمایش در اختیار پژوهشگاه قرار دادند. در آن مقطع، پژوهشگاه رقیب ما بود و آنها نیز روی این حوزه ادعاهایی داشتند، اما نمونه ما بدون ذکر نام تولیدکننده داخلی برای آزمایش در اختیار آنها قرار گرفت.
رئیس هیئتمدیره این شرکت دانشبنیان گفت: نمونه تولید شده چند ماه مورد آزمایش قرار گرفت و اعلام شد که عملکرد آن مناسب است. پس از آن، شرکت پالایش و پخش سفارش تولید یک تن از این کاتالیست را ارائه کرد. در آن زمان تجهیزات تولیدی ما محدود بود و با استفاده از دستگاهی که در اختیار داشتیم، فرآیند تولید را انجام دادیم و اعلام کردیم که محصول آماده است. بار دیگر نمونهای از محصول برای آزمایش در اختیار پژوهشگاه قرار گرفت.
دیدری خمسهمطلق با اشاره به حمایت برخی مدیران از تولید داخل، اظهار کرد: در مقطعی که مهندس میرمحمدی مسئولیت شرکت پالایش و پخش را بر عهده داشت، موضوع تولید این کاتالیست در داخل کشور مورد توجه قرار گرفت و بر خرید محصول داخلی تأکید شد. ایشان در مکاتبهای تأکید کرده بود که چرا این محصول خریداری نمیشود و با توجه به نیاز پالایشگاهها، نیاز پنجساله آنها به این کاتالیست تأمین شود. این حمایت در شرایطی انجام شد که ما در آن زمان کارخانهای نداشتیم.
رئیس هیئتمدیره این شرکت دانشبنیان ادامه داد: قراردادی نیز در این زمینه منعقد شد که بر اساس آن، ۷۵ درصد مبلغ به صورت پیشپرداخت در نظر گرفته شده بود. در آن زمان ما امکانات و ضمانتهای بانکی مورد نیاز برای دریافت این مبلغ را نداشتیم و اگر حمایت انجام نمیشد، اجرای قرارداد امکانپذیر نبود. این قرارداد در نهایت اجرایی شد و نخستین کاتالیست تولیدی ما نیز با موفقیت مورد استفاده قرار گرفت. نخستین مصرف صنعتی این کاتالیست در پتروشیمی شیراز بود، زیرا در آن مقطع هنوز زمان تعویض کاتالیست در پالایشگاهها فرا نرسیده بود.
دیدری خمسهمطلق با اشاره به عملکرد این کاتالیست در پتروشیمی شیراز، اظهار کرد: در ابتدا مسئولان پتروشیمی شیراز به شدت با استفاده از کاتالیست تولید داخل مخالف بودند و نگرانی داشتند که محصول به تجهیزات آسیب بزند، اما در نهایت با حمایت مسئولان، این کاتالیست خریداری و در واحد صنعتی بارگذاری شد.
وی افزود: حدود چهار تا پنج سال پس از بارگذاری و استفاده از این کاتالیست، مسئولان پتروشیمی شیراز در یک سمینار درباره عملکرد آن توضیح دادند. آنها اعلام کردند که پیش از این کاتالیست مورد نیاز خود را از یک شرکت خارجی با سابقه طولانی تأمین میکردند و محصول خارجی حدود ۱۶ درصد افزایش تولید نسبت به ظرفیت اسمی ایجاد میکرد؛ در حالی که کاتالیست تولیدی ما در آن واحد به حدود ۲۰ درصد افزایش تولید نسبت به ظرفیت اسمی منجر شده بود.
رئیس هیئتمدیره این شرکت دانشبنیان با تأکید بر اهمیت حتی تغییرات اندک در عملکرد کاتالیستها، گفت: در حوزه کاتالیستها حتی نیم درصد افزایش تولید نیز اهمیت دارد. برای مثال، اگر یک کاتالیست بتواند حتی نیم درصد تولید بنزین کشور را افزایش دهد، میتوان میزان صرفهجویی و منفعت حاصل از آن برای کشور را محاسبه کرد.
وی ادامه داد: نخستین کاتالیست ما حدود چهار درصد عملکرد بهتری نسبت به نمونه خارجی مورد استفاده داشت و امروز نیز حدود ۹ تا ۱۰ نوع از کاتالیستهای تولیدی ما در صنایع پتروشیمی، پالایشگاهی و فولادی عملکردی بهتر از نمونههای خارجی مشابه داشتهاند.
دیدری خمسهمطلق گفت: بخشی از این موفقیت حاصل تلاش همکاران و مجموعه تحقیقاتی شرکت است و امیدواریم این مسیر توسعه فناوری و تولید کاتالیستهای جدید در کشور ادامه پیدا کند.
انتهای پیام
