حجت‌الله طلایی یکشنبه ۲۲ شهریور در نشست خبری همایش بین‌المللی «امین ولایت» در حرم مطهر حضرت شاهچراغ(ع) اظهار کرد: پس از برگزاری جلسات کارشناسی و بررسی‌های تخصصی، ۱۱ محور اصلی و ۸۵ زیرمحور علمی برای این همایش تعریف شده است و برای تحقق رویکرد بین‌المللی آن نیز بخشی از اعضای هیئت علمی همایش از خارج از کشور هستند و از استادان شناخته‌شده و صاحب‌نام در مجامع علمی استفاده خواهد شد.

وی افزود: از سال گذشته جلسات متعددی با متخصصان، مشاوران و مجموعه‌های علمی از جمله مرکز استنادی و پایش علم و فناوری (ISC) و جامعه المصطفی العالمیه برگزار شد تا زمینه برگزاری یک همایش بین‌المللی درباره حضرت احمد بن موسی(ع) فراهم شود.

طلایی هدف از انتشار فراخوان این همایش را دعوت از محققان و پژوهشگران برای مراجعه به منابع تاریخی، کتاب‌های خطی و غیرخطی و اسناد موجود در داخل و خارج از کشور و انجام پژوهش‌های مستند درباره حضرت احمد بن موسی(ع) عنوان کرد.

بررسی اسناد تاریخی زندگی حضرت احمد بن موسی(ع)

معاون علمی، آموزشی و پژوهشی حرم مطهر حضرت احمدبن موسی(ع) نخستین محور همایش را «نسب‌شناسی، زندگی‌نامه و سیره حضرت احمد بن موسی کاظم(ع)» عنوان کرد و گفت: بررسی اسناد و شواهد تاریخی برای تبیین هویت، شخصیت و ابعاد شخصیتی، معنوی و اخلاقی ایشان، فهرست‌نگاری و معرفی اسناد تاریخی معتبر و منابع اصلی مرتبط با زندگی حضرت، دلایل و زمینه‌های هجرت حضرت شاهچراغ(ع) و دیگر فرزندان امام موسی کاظم(ع) به ایران و روایت‌های مربوط به مسیر حرکت، شهادت و محل دفن ایشان از جمله مباحث این محور است.

وی ادامه داد: در برخی از این حوزه‌ها منابع قابل توجهی وجود دارد، اما در برخی دیگر با کمبود منابع مواجهیم و پژوهشگران باید با بررسی گسترده اسناد و متون تاریخی، به بازسازی دقیق‌تر این بخش از تاریخ بپردازند.

طلایی دومین محور همایش را «جایگاه دینی، اجتماعی و سیاسی حضرت احمد بن موسی(ع)» اعلام کرد و افزود: تحلیل جایگاه دینی حضرت در میان مسلمانان، نقش ایشان در حفظ و نشر آموزه‌های اهل بیت(ع)، بررسی روایت‌های تاریخی درباره علم، دیانت و نفوذ معنوی و اجتماعی ایشان و تعاملات وی با امامان معصوم(ع) از جمله موضوعات این محور است.

وی گفت: یکی از مباحث مهم این بخش، نقش حضرت احمد بن موسی(ع) در ترویج تشیع، دفاع از امامت و تبیین مکتب اهل بیت(ع) است.

بررسی بیعت حضرت احمد بن موسی(ع) با امام رضا(ع)

طلایی با اشاره به ماجرای بیعت گروهی از شیعیان با حضرت احمد بن موسی(ع) پس از شهادت امام موسی کاظم(ع) و بیعت وی با امام رضا(ع) اظهار کرد: این موضوع از مسائل مهم تاریخی است که نیازمند بررسی دقیق و مستند است.

وی ادامه داد: حضرت احمد بن موسی(ع) با وجود جایگاه ویژه‌ای که نزد پدر بزرگوارشان داشتند، پس از اطلاع از امامت برادرشان حضرت علی بن موسی الرضا(ع)، خود را در بیعت ایشان دانستند و پیروان خود را نیز به سوی امام رضا(ع) هدایت کردند.

معاون علمی، آموزشی و پژوهشی حرم مطهر حضرت احمد بن موسی(ع) افزود: این اقدام دارای اهمیت اعتقادی و تاریخی است و می‌تواند در تبیین نقش ایشان در حفظ انسجام اعتقادی شیعیان و جلوگیری از شکل‌گیری انحرافات مورد بررسی علمی قرار گیرد.

بررسی تأثیر حرم شاهچراغ(ع) بر پیشینه علمی شیراز

طلایی سومین محور همایش «امین ولایت» را «تأثیرات تمدنی و منطقه‌ای حضرت احمد بن موسی(ع)» عنوان کرد و گفت: در این بخش، اثرگذاری حرم مطهر ایشان در شکل‌گیری تمدن شیعی و نقش آن در گسترش دانش، عرفان، کلام و سایر علوم دینی و ارتباط با نهادهای علمی بررسی می‌شود.

وی با اشاره به سابقه علمی شهر شیراز اظهار کرد: این شهر از قرون گذشته یکی از محورهای مهم علمی در جهان اسلام بوده و از قرن‌های چهارم به بعد نیز در حوزه‌های مختلف علمی، از فقه و فلسفه گرفته تا علوم عقلی، جایگاه برجسته‌ای داشته است.

طلایی افزود: این ظرفیت تاریخی باید در کنار جایگاه حضرت احمد بن موسی(ع) و حرم مطهر ایشان مورد بازخوانی قرار گیرد و پژوهشگران می‌توانند با بررسی اسناد و منابع تاریخی، ابعاد مختلف این تأثیرگذاری را برای جامعه علمی و عموم مردم تبیین کنند.

وی با تأکید بر ضرورت معرفی حضرت احمد بن موسی(ع) با نام اصلی ایشان گفت: «شاهچراغ» لقب و عنوانی شناخته‌شده و محترم برای این حرم مطهر است، اما رسانه‌ها می‌توانند در کنار استفاده از عنوان شاهچراغ(ع)، نام و شخصیت احمد بن موسی(ع) را نیز بیشتر معرفی کنند.

«سومین حرم اهل بیت(ع)» ناظر بر شهر شیراز است

طلایی در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به تعبیر «سومین حرم اهل بیت(ع)» برای شیراز اظهار کرد: برخی تصور می‌کنند منظور از «سومین حرم اهل بیت(ع)» تنها حرم مطهر حضرت احمد بن موسی(ع) است، در حالی که تعبیر رهبر شهید انقلاب ناظر بر شهر شیراز است.

وی افزود: این سخن که «شیراز بعد از مشهد و قم، سومین حرم اهل بیت(ع) است» نباید به معنای اعطای یک مدال یا عنوان تشریفاتی تلقی شود، بلکه این تعبیر بر ضرورت بازیابی هویت تاریخی و دینی شیراز تأکید دارد.

طلایی ادامه داد: پیام این سخن آن است که شیراز چنین جایگاهی داشته و دارد و باید آن را حفظ و احیا کرد؛ این در حالی است که در دوره پهلوی تلاش‌های برنامه‌ریزی‌شده و گسترده‌ای برای تغییر هویت فرهنگی و دینی شیراز انجام شد و پس از پیروزی انقلاب اسلامی نیز دشمنان به شیوه‌های دیگری تلاش کردند این روند را دنبال کنند.

وی گفت: برجستگی «سومین حرم اهل بیت(ع)» باید در تبلیغات عمومی و رسانه‌ای و حتی هنگام تخصیص اعتبارات مورد توجه قرار گیرد تا دل‌های مشتاقان در داخل و خارج از کشور متوجه قداست و اهمیت این بارگاه مهم شوند.

حرم شاهچراغ(ع) در تحولات علمی و اجتماعی شیراز

معاون علمی، آموزشی و پژوهشی حرم مطهر حضرت احمد بن موسی(ع) با اشاره به نقش تاریخی این حرم در شهر شیراز گفت: حرم مطهر در طول تاریخ تنها یک مکان زیارتی نبوده، بلکه به‌عنوان محور مهمی در تعاملات علمی، فرهنگی، اجتماعی و حتی سیاسی شهر شیراز ایفای نقش کرده است.

وی با اشاره به سابقه حضور دانشمندان و عالمان در شیراز افزود: شخصیت‌هایی که از شهرهای مختلف به شیراز می‌آمدند، در فضای علمی و فرهنگی این شهر به تحصیل علوم مختلف، به‌ویژه علوم عقلی و فلسفی می‌پرداختند و بعدها خود به بزرگان این عرصه تبدیل می‌شدند.

طلایی ادامه داد: شیراز همواره در حوزه‌های گوناگون علمی و هنری، از فلسفه و فقه گرفته تا خوشنویسی، نقاشی، معماری و کاشی‌کاری دارای مکاتب و شیوه‌های خاص خود بوده است و نسبت این ظرفیت‌ها با حرم مطهر حضرت احمد بن موسی(ع) نیازمند پژوهش‌های تاریخی و علمی دقیق است.

وی با اشاره به شکل‌گیری حوزه‌های علمیه در پیرامون حرم مطهر اظهار کرد: در دوره‌های مختلف تاریخی، اطراف این حرم حوزه‌های علمیه متعددی شکل گرفته و بسیاری از علما، فقها، شخصیت‌های دینی، بزرگان و حتی والیان و دولتمردان در نزدیکی این مکان زندگی می‌کردند که این موضوع نشان‌دهنده جایگاه محوری حرم در ساختار علمی، فرهنگی و اجتماعی شیراز است.

موقوفات و مشاهیر مدفون در حرم

طلایی با اشاره به تأثیر حرم مطهر بر فرهنگ عمومی و آداب و رسوم مردم فارس گفت: باید بررسی شود که وجود بارگاه حضرت احمد بن موسی(ع) چه تأثیری بر فرهنگ عمومی، آداب و رسوم مردم منطقه فارس داشته و متقابلاً فرهنگ مردم چه نقشی در توسعه و شکل‌گیری ساختار اجتماعی پیرامون حرم ایفا کرده است.

وی با اشاره به گستردگی موقوفات در شیراز افزود: بخش قابل توجهی از بافت تاریخی و اجتماعی شیراز با فرهنگ وقف پیوند خورده و از نخستین موقوفات نیز می‌توان به موقوفاتی اشاره کرد که برای حرم مطهر اختصاص یافته‌اند.

طلایی عنوان کرد: تاریخ‌نگاری این موقوفات و نقش آنها در توسعه حرم و شهر شیراز از موضوعاتی است که باید مورد توجه پژوهشگران قرار گیرد.

وی با اشاره به دفن شمار زیادی از مشاهیر شیراز در حرم مطهر گفت: بیش از ۷۰ تا ۸۰ نفر از مشاهیر و شخصیت‌های شناخته‌شده شیراز در همین حرم مدفون هستند که از جمله آنها می‌توان به سیدعلی‌خان مدنی اشاره کرد.

طلایی افزود: برگزاری همایش‌های علمی و احیای آثار و بناهای مرتبط با این شخصیت‌ها می‌تواند به شناخت بهتر تاریخ علمی و فرهنگی شیراز کمک کند.

بررسی نقش حرم در تحولات سیاسی شیراز

وی با اشاره به ارتباط تاریخی حرم مطهر با تحولات سیاسی شیراز گفت: بررسی تحولات سیاسی پیرامون حرم از قرن هفتم هجری تا دوران معاصر، نقش حرم در ساختارهای قدرت و سیاست، روابط حکومت‌ها با مردم و همچنین مشترکات اعتقادی شیعه و اهل سنت از جمله موضوعاتی است که ظرفیت پژوهشی فراوانی دارد.

طلایی دوره آل‌بویه را یکی از دوره‌های مهم در تاریخ تشیع در شیراز عنوان کرد و افزود: در این دوره توجه رسمی‌تری به بقاع و امامزادگان شکل گرفت و در دوره‌های مختلف تاریخی نیز شخصیت‌هایی مانند ملکه‌تاش خاتون در توسعه حرم مطهر و گسترش موقوفات نقش داشته‌اند.

وی ادامه داد: برگزاری مجالس قرآن، حضور فقها و علما و مردم و برپایی مراسم‌های مذهبی در این حرم، بخشی از تاریخ اجتماعی آن را تشکیل می‌دهد.

طلایی با اشاره به دوره‌های ایلخانی، صفوی، افشاری، زندیه، قاجار و پهلوی خاطرنشان کرد: هر یک از این دوره‌ها باید به‌صورت مستقل از منظر جایگاه سیاسی، مذهبی، فرهنگی و اجتماعی حرم مطهر مورد مطالعه قرار گیرد؛ از نقش حرم در مشروعیت‌بخشی به تشیع در دوره صفویه تا تحولات دوره افشاریه، نقش فرهنگی و اجتماعی حرم در دوره زندیه و توسعه و احیای موقوفات در دوره قاجار.

وی درباره دوره پهلوی نیز گفت: این دوره را می‌توان از چند منظر از جمله سیاست‌های متناقض با فرهنگ و اعتقادات تشیع، نقش حرم و تجمع علما در جریان‌سازی فکری، سیاسی و اجتماعی، مبارزه با جریان‌های انحرافی و همچنین بازسازی و توسعه فیزیکی حرم مطهر بررسی کرد.

نقش حرم در نهضت مشروطه و انقلاب اسلامی

طلایی با اشاره به نقش حرم مطهر در تحولات نهضت مشروطه و جنبش تنباکو اظهار کرد: از دوران مشروطه، علما و مردم در حرم مطهر حضور فعال داشتند و در مقاطعی در این مکان تحصن کردند.

وی افزود: در جریان نهضت تحریم تنباکو نیز علمای شیراز در حرم مطهر گرد هم آمدند و این تحولات در ادامه به ارتباط با میرزا محمدحسن شیرازی و صدور فتوای تاریخی تحریم تنباکو منجر شد.

طلایی تأکید کرد: این وقایع و بسیاری از رخدادهای تاریخی مرتبط با حرم مطهر نیازمند بررسی اسناد تاریخی و پژوهش‌های دقیق است تا نقش واقعی این مکان در تحولات سیاسی و اجتماعی ایران بهتر شناخته شود.

وی با اشاره به نقش حرم مطهر در پیروزی انقلاب اسلامی گفت: حرم در دوران انقلاب به‌عنوان یکی از پایگاه‌های مهم مبارزه و شکل‌گیری هویت انقلابی مطرح بوده و بسیاری از جریان‌های فکری و اجتماعی در این مکان شکل می‌گرفته است.

طلایی ادامه داد: پس از پیروزی انقلاب نیز در بسیاری از تحولات اجتماعی، حرم مطهر محل حضور و تجمع مردم بوده است و نقش حرم در دوران هشت سال دفاع مقدس، تحولات پس از انقلاب، مقابله با حوادث و حملات تروریستی و واکنش اجتماعی مردم به این رخدادها نیز باید مورد بررسی قرار گیرد.

حرم مطهر و شکل‌گیری هنر و معماری شیراز

طلایی یکی دیگر از محورهای مهم را بررسی جایگاه حضرت احمد بن موسی(ع) در ادبیات و هنر دانست و گفت: بازتاب شخصیت و سیره حضرت در هنر و ادبیات آیینی، حماسه و مقاومت و همچنین تأثیر حرم مطهر بر خلق آثار ادبی و هنری از موضوعات مهمی است که باید مورد توجه پژوهشگران قرار گیرد.

وی با اشاره به تأثیر حرم بر معماری و بافت شهری شیراز افزود: معماری، کاشی‌کاری، خوشنویسی، گچ‌بری، آینه‌کاری، رنگ‌ها و دیگر عناصر هنری به‌کاررفته در حرم، بخشی از هویت هنری شیراز را شکل داده‌اند و حتی در معماری خانه‌ها و بناهای تاریخی اطراف حرم نیز می‌توان تأثیر این عناصر را مشاهده کرد.

طلایی با بیان اینکه مکتب کاشی‌کاری شیراز از ظرفیت‌های مهم فرهنگی این شهر است، گفت: ویژگی‌های خاص رنگ، نقش و شیوه اجرای کاشی‌کاری در شیراز باید به‌صورت تخصصی بررسی شود و ارتباط آن با معماری حرم مطهر مورد مطالعه قرار گیرد.

کارکردهای اجتماعی حرم شاهچراغ(ع)

وی با اشاره به فرهنگ زیارت و مناسک دینی در شیراز اظهار کرد: آیین‌های مربوط به ازدواج و عروسی، حضور خانواده‌ها در حرم و دیگر مناسک اجتماعی و مذهبی در طول تاریخ با حرم مطهر پیوند داشته است.

طلایی افزود: بررسی نقش زیارت در تحکیم روابط خانوادگی، اخلاق اجتماعی و مناسک دینی از دیگر موضوعات مهم پژوهشی است و حرم می‌تواند به‌عنوان یک پایگاه مهم اجتماعی در ایجاد اتحاد ملی، مدیریت بحران‌هایی مانند سیل، زلزله، جنگ و بیماری‌ها و همچنین ترویج سبک زندگی ایرانی ـ اسلامی مورد بررسی قرار گیرد.

وی یکی از نمونه‌های این کارکرد اجتماعی را نقش حرم مطهر در حل اختلافات خانوادگی دانست و گفت: در مقطعی با همکاری دستگاه قضایی، مشاورانی در حرم مستقر شدند و پرونده‌های اختلافات خانوادگی را بررسی کردند. در موارد متعددی، گفت‌وگو و مشاوره در فضای معنوی حرم به صلح و سازش میان زوجین منجر شد و حتی پیگیری‌های بعدی نشان داد که برخی از این خانواده‌ها توانسته‌اند زندگی مشترک خود را حفظ کنند.

طلایی ادامه داد: این تجربه نشان می‌دهد که حرم مطهر شاهچراغ(ع) علاوه بر کارکرد زیارتی و مذهبی، ظرفیت‌های مهمی در حوزه‌های اجتماعی، فرهنگی و کاهش آسیب‌های اجتماعی دارد.

گنبدهای فیروزه‌ای و ظرفیت گردشگری زیارت

طلایی با اشاره به جایگاه حرم‌های مطهر و گنبدهای فیروزه‌ای امامزادگان در هویت تاریخی و فرهنگی شیراز گفت: شیراز به گنبدهای فیروزه‌ای خود شناخته می‌شود و حرم مطهر حضرت احمد بن موسی(ع)، حضرت علی بن حمزه(ع)، سیدعلاءالدین حسین(ع) و سیدتاج‌الدین غریب(ع) از ظرفیت‌های مهم مذهبی، فرهنگی و گردشگری این شهر به شمار می‌روند.

وی افزود: معماری و هنر به‌کاررفته در این حرم‌ها بخشی از میراث ارزشمند شهر شیراز است و باید با نگاه ویژه‌ای مورد حفاظت، معرفی و بهره‌برداری فرهنگی قرار گیرد.

طلایی با تأکید بر ضرورت توجه به گردشگری منطقه‌ای و توسعه پایدار اظهار کرد: توسعه خدمات و صنعت گردشگری باید متناسب با ویژگی‌های جمعیت‌شناختی و انگیزشی زائران و گردشگران برنامه‌ریزی شود و در شیراز سه مقوله سلامت، زیارت و سیاحت ظرفیت آن را دارند که در کنار یکدیگر به توسعه گردشگری و زیرساخت‌های مرتبط کمک کنند.

وی ادامه داد: نقش حرم مطهر در توسعه گردشگری و اقتصاد محلی موضوع مهم دیگری است که باید مورد توجه قرار گیرد و توسعه گردشگری می‌تواند بر ایجاد و رونق مشاغل، حمل‌ونقل، مهمان‌پذیری و سایر خدمات محلی تأثیر مستقیم داشته باشد.

طلایی با اشاره به اهمیت امنیت در توسعه صنعت گردشگری گفت: امنیت و توسعه گردشگری رابطه‌ای متقابل دارند و بدون تأمین امنیت پایدار، امکان تحقق ظرفیت‌های گردشگری به شکل مطلوب وجود نخواهد داشت.

وی افزود: برخی تلاش می‌کنند گردشگری را جدا از تقیدات دینی و مذهبی تعریف کنند، در حالی که در حوزه گردشگری مذهبی این دو مقوله ارتباطی جدی و دوسویه با یکدیگر دارند و باید از ظرفیت فرهنگ دینی برای تقویت گردشگری مذهبی و افزایش تعاملات فرهنگی با سایر ملت‌ها استفاده کرد.

استفاده از فناوری برای معرفی حرم و خدمات به زائران

طلایی با اشاره به پیشینه حضور زائران داخلی و خارجی در حرم مطهر حضرت احمد بن موسی(ع) اظهار کرد: این حرم از گذشته مقصد زائرانی از مناطق مختلف، از جمله سیستان و بلوچستان و حتی پاکستان بوده است.

وی یادآور شد: در گذشته بسیاری از شیرازی‌هایی که قصد سفر به مشهد داشتند، ابتدا به زیارت این حرم می‌آمدند و سپس راهی مشهد می‌شدند و این پیشینه نشان می‌دهد که حرم مطهر ظرفیت تبدیل شدن به یکی از محورهای اصلی گردشگری زیارت را دارد.

معاون علمی، آموزشی و پژوهشی حرم مطهر حضرت احمد بن موسی(ع) با اشاره به نقش رسانه و فناوری‌های نوین گفت: باید از ظرفیت فناوری‌های نوین، هوش مصنوعی و رسانه برای معرفی آثار و تأثیرات تمدنی و منطقه‌ای حضرت احمد بن موسی(ع) استفاده کرد.

وی افزود: بررسی و نقد آثار هنری مرتبط با شخصیت حضرت، استفاده از ابزارهایی مانند انیمیشن، گرافیک و بازی‌های رایانه‌ای برای ترویج فرهنگ زیارت، ارائه خدمات مطلوب و هوشمند به زائران و بهره‌گیری از فناوری‌های نوین در معرفی حرم مطهر از جمله اقداماتی است که می‌تواند در این مسیر مؤثر باشد.

طلایی در پایان تأکید کرد: لازم است راهکارهای نوین معرفی و تبیین سیره حضرت احمد بن موسی(ع) و همچنین طرح جامع هوشمندسازی خدمات قابل ارائه در حرم مطهر تدوین و اجرایی شود و پژوهش درباره شخصیت، سیره، حرم مطهر و جایگاه تاریخی و تمدنی حضرت احمد بن موسی(ع) به یک جریان علمی مستمر تبدیل شود.

انتهای پیام