یک نویسنده و پژوهشگر تاریخ با اشاره به پیشینه درگز در طول تاریخ، گفت: درگز با قدمتی ۷۰۰۰ ساله و تاریخی کهن و پر فراز و نشیب سوابق بسیار درخشانی را در زمینههای علمی، فرهنگی، اقتصادی و مبارزاتی در طول تاریخ داشته که بر اساس مستندات تاریخی موجود این دیار کهن، همواره همچون ستارهای پر فروغ در آسمان علم، ادب و اندیشه در طول قرون متوالی درخشش بینظیری داشته است.
قربان محمد زاهدی، در گفت و گو با ایسنا خاطرنشان کرد: شواهد موجود از هزاره پنجم قبل از میلاد مسیح، آثار و شواهد متقن و فراوانی دال بر مدنیت، شهرنشینی و حتی وجود صنعت در این سرزمین است؛ آثاری که در فهرست آثار ملی و برخی از آنها در فهرست میراث جهانی یونسکو به ثبت رسیدهاند.
وی با بیان اینکه درگز در طول قرون و هزارهها، پرورش دهنده دانشمندان، ادیبان، شاعران، محققان، متکلمان و همچنین جنگجویان و مرزداران غیور بوده است، با بازگشت به مستندات تاریخی، به بررسی ریشههای نامگذاری این منطقه پرداخت و اظهار کرد: بر اساس اسناد تاریخی، منطقه فعلی درگز و چاپشلو مرکز حکومت اشکانیان بوده و هخامنشیان نیز بر آن سیطره داشتند.
این پژوهشگر تاریخ با اشاره به وقایع تاریخی ۳۴۳ سال پیش از میلاد مسیح و حمله اسکندر مقدونی به ایران، توضیح داد: پادشاه ایران در آن زمان داریوش اول بود که پس از شکست در جنگ با اسکندر در جنگ اربیل، به ناحیه پارت (خراسان کنونی) پناه برد و در منطقه فعلی درگز به دست سپاه اسکندر کشته شد.
وی افزود: پس از به قدرت رسیدن تیرداد، پادشاه اشکانی، وی به یادبود جد خود در محل کشته شدن دارا، شهرکی بنا کرد و نام آن را داراگرد نهاد و این شهر را پایتخت خودش قرار داد که در لغتنامه قدیم به معنای پادشاه است و همین نام در گذر زمان به درگز تغییر یافته است.
زاهدی با بیان اینکه درگز را از کهنترین شهرهای ایران میدانند، به اهمیت باستانشناسی منطقه اشاره کرد و گفت: در کنار اثر ارزشمند بندیان، تپهای به نام یارمتپه داریم که به مادر تمدنهای آسیای میانه مشهور است. این تپه علاوه بر فهرست آثار ملی، در فهرست یونسکو نیز ثبت شده است. یاریمتپه مربوط به هزاره پنجم پیش از میلاد ـ تاریخی است و در شهرستان درگز، غرب تپه صاحب جان واقع شده و این اثر ۲۳ فروردین ۱۳۴۶ با شماره ثبت ۶۷۵ بهعنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
وی با استناد به یافتههای کاوشگران میراث فرهنگی و نتایج آزمایشگاههای معتبر، اعلام کرد: قدمت سکونت بشر در این تپه و اطراف آن به ۷۰۰۰ سال پیش بازمیگردد. بر اساس کتب معتبر تاریخی پیشینه شهرستان درگز به مهاجرت آریاییها به فلات ایران برمیگردد و از نظر مدنیت و شهر نشینی به دوران اشکانیان مربوط است. در شهر تپه چاپشلو علاوه بر مدنیت و شهرنشینی شواهد وجود یک منطقه صنعتی شامل کورههای شیشهگری نیز کشف شده که در نوع خود بینظیر است.
این پژوهشگر تاریخ همچنین با اشاره به کتاب تاریخی خاوران، افزود: در خصوص ایجاد منطقه داراگرد یا درگز فعلی آمده که اشک اول از شهر داراگرد اساس پاد شاهی ۵۰۰ ساله پارتها را بنیان گذاشت و بعدها عشقآباد فعلی که در اصل ارشک آباد باشد را بنیان نهاد. از آن زمان به بعد این منطقه مورد تجاوز بیگانگان و از سویی مورد حمایت سرداران ایرانی بوده است، ضمن اینکه در دورانهای بعدی این منطقه نه تنها اهمیت نظامی ویژه برای ایران داشته بلکه یکی از مراکز مهم اقتصادی و فرهنگی خراسان بزرگ هم محسوب میشده است.
اهمیت سیاسی و نظامی درگز در دوران ساسانی
زاهدی با اشاره به اهمیت سیاسی و نظامی درگز در دوران ساسانی، اظهار کرد: به دلیل حملات مهاجمان به نواحی شمال شرقی ایران، درگز اهمیت سیاسی و نظامی ویژهای یافت، به گونهای که شاهان ساسانی برای تأمین و حفظ مرزهای ایران، به صورت موقت یا دائمی در این منطقه سکونت داشتند. به خصوص بقایای کاخ و آتشکده ساسانی در منطقه بندیان را که متعلق به ۱۷۰۰ تا ۱۸۰۰ سال پیش است، میتوان از شواهدی بر این اهمیت نظامی و سیاسی برشمرد.
وی درباره جایگاه اقتصادی منطقه اظهار کرد: همه مورخان تاریخی همواره از منطقه داراگرد و خاوران به عنوان یکی از مناطق بسیار حاصلخیز و زرخیز یاد کردهاند که این ویژگی، اهمیت ویژهای به این ناحیه بخشیده است.
این پژوهشگر تاریخ در ادامه درباره درگز پس از اسلام گفت: در سال ۳۱ هجری قمری، در دوران خلافت عثمانی، منطقه درگز به تصرف مسلمانان درآمد. اعراب در سالهای ۳۰ و ۳۱ هجری قمری از جنوب خراسان وارد این سرزمین شده و به تمامی مناطق خراسان از جمله درگز و ابیورد دست یافتند. در آن دوران در درگز حاکم عربی منصوب کردند و زبان عربی رسمی شد و مکاتبات اداری و انتشار کتب تا زمان غزنویان به زبان عربی انجام میشد، اما پس از آن دوران، زبان فارسی به تدریج جایگزین عربی گردید.
وی همچنین به وقایع دوران خلافت عباسی اشاره و بیان کرد: در سال ۱۶۸ هجری قمری، در زمان خلافت عباسیان، یکی از فرزندان رشید و لایق یزد، علیه حاکم عرب آن زمان قیام کرد و ابیورد را به تصرف خود درآورد. در پی این حوادث و تلافیهای سیاسی، ابوسعید و یارانش در نبردی با نیروهای اعزام شده از سوی خلیفه ایستادگی کردند که در نهایت منجر به شکست نیروهای ابیورد و کشته شدن شد. همچنین قیام مردم درگز در زمان خلافت هارون منجر به لشکرکشی ایشان به خراسان شد، هرچند هارون پیش از رسیدن به ابیورد، در شهر توس بیمار شد و درگذشت.
زاهدی با اشاره به وقایعی در دوران خلافت مأمون عباسی خاطرنشان کرد: در سال ۲۰۲ هجری قمری، در پی ورود حضرت امام رضا (ع) به خراسان، حوادث تلخی در این منطقه رخ داد؛ از جمله شهادت عمومی امام هشتم محمد دیباج فرزند امام جعفر صادق (ع) که آرامگاه ایشان اکنون در روستای شیرگان در مرز ایران و ترکمنستان قرار دارد.
تهاجم مغول به این منطقه
وی همچنین به دوره سلطان تکش، خوارزمشاه اشاره و اظهار کرد: در سال ۵۹۶ هجری قمری، سلطان تکش خوارزمشاه برای سرکوب اسماعیلیان خراسان به کاشمر لشکرکشی کرد. وی علیرغم توصیههای پزشکان مبنی بر عدم سفر به دلیل بیماری، به سمت نبرد حرکت کرد. سلطان تکش در هنگام عبور از بیابان فراوه به منزل چاه عرب در نزدیکی شهرستانی درگز (توابع نوخندان) میرسد، شدت بیماری وی افزایش یافت و در همانجا درگذشت. امروزه مزار وی تحت عنوان حضرت سلطان در شهرستان درگز، مجاور مزار علامه شهرستانی قرار دارد.
این پژوهشگر تاریخ در خصوص تهاجم مغول به این منطقه گفت: در سال ۶۱۶ هجری قمری، مردم منطقه درگز در برابر هجوم وحشیانه مغول به ایران تا حد امکان مقاومت کرده و با چندین قیام محلی، تسلط حکومت مغولان در منطقه را تضعیف کردند. مردمان غیور ابیورد و خبوشان (درگز و قوچان فعلی) از مهمترین مناطق تأثیرگذار خراسان بزرگ بودند که همکاری جدی و شهادتطلبانه خود را با قیام سربداران سبزوار نشان دادند. همچنین مردم درگز در قیام میرزا کوچکخان جنگلی نیز همکاری بیدریغ داشتند.
وی با بیان خسارات وارده افزود: با این حال، در زمان حمله مغول، شهرهای نسا، ابیورد و برخی مناطق دیگر به تصرف مغولان درآمد. تاریخ نشان میدهد که نیروهای مغول با غارت دام و احشام مردم و قتلعام ساکنان، شهرها را با خاک یکسان کردند.
زاهدی همچنین، به حوادث دوران قاجار پرداخت و تأکید کرد: مردم مناطق مرزی خراسان، به ویژه مردم کرمانج درگز، در برابر هجوم متجاوزان ازبک و روس، با غیرتمندی جنگیدند و حماسههای بینظیری در دفاع از مرزها رقم زدند.
وی با اشاره به یک واقعه تلخ تاریخی افزود: در سال ۱۲۷۲ هجری شمسی (مصادف با ۱۸۸۲ میلادی)، بر اساس قرارداد ننگین آخال، بخشهای حاصلخیز و آباد از مرزهای این شهرستان تا نزدیکی عشقآباد ترکمنستان، از پیکره ارزشمند این شهرستان جدا و به کشور ترکمنستان ضمیمه شد.
انتهای پیام
