به گزارش ایسنا، اختلاف نظر و دیدگاه، رقابت سیاسی و تفاوت در برداشت مسائل کشور، موضوع تازهای در فعالیتهای سیاسی ایران نیست بلکه موضوع مهم، نحوه مواجهه جریانها، گروهها و افراد با یکدیگر است؛ جایی که گاهی یک اختلاف سیاسی یا حتی یک نقد، از مرز رقابت و گفتوگو عبور کرده و به تقابل، تخریب و دوقطبیسازی منجر میشود.
حضرت آیتالله سید مجتبی خامنهای رهبر انقلاب اسلامی بهمناسبت سالروز افتتاح اولین دوره مجلس شورای اسلامی و آغاز سومین سال فعالیت مجلس دوازدهم تاکید کردند: لازم است تکتک جانفدایانی که، دلشان برای اسلام و انقلاب یا استقلال و سربلندی ایران میتپد، از این پس، بیش از پیش، برای پاسداری از وحدت صفوف منسجم و بههمپیوسته ملّت، اهتمام ورزند و اختلافات غیرموجّه و حتی موجّه را، به تنازع و تفرقه تبدیل نکنند، و قولاً و عملاً، مظهر انسجام و یکپارچگی ملّت باشند.
حضرت آیت الله سید علی خامنهای رهبر شهید انقلاب نیز در دوم شهریور سال ۱۴۰۴ تاکید کردند: این اتحاد مقدّس، این اجتماع عظیم، این سپر پولادین از دلهای مردم و ارادههای مردم، این نباید خدشهدار بشود. امروز بحمدالله اتحاد وجود دارد. این اتحاد را مردم حفظ کنند. مسئولان کشور بهخصوص مسئولان سه قوه که بحمدالله امروز آنها هم در کمال اتّحاد و همدلی دارند با هم کار میکنند، این را حفظ کنند. خدمتگزاران کشور را مردم حمایت کنند. رئیسجمهور را حمایت کنند. رئیسجمهور پُرکار و پرتلاش و پیگیر است.
چهار دهه پیش نیز در شرایطی که اختلاف میان جریانهای سیاسی بالا گرفته بود، امام خمینی(ره) به یک نامه از محمدعلی انصاری که در آن زمان در دفتر امام فعالیت داشت، پاسخ دادند که بعدها به «منشور برادری» معروف شد؛ نامهای که موضوع آن نه پایان دادن به اختلاف دیدگاهها، بلکه چگونگی مواجهه با اختلافات بود.
امام خمینی (ره) این نامه تاریخی را در ۱۰ آبان ۱۳۶۷ و در شرایطی نوشتند که پس از شکلگیری مجمع روحانیون مبارز و افزایش اختلافات میان این جریان و جامعه روحانیت مبارز، نگرانیهایی درباره تشدید شکافهای سیاسی شکل گرفته بود. امام خمینی(ره) در این نامه با اشاره به سابقه اختلاف نظر میان فقها و صاحبنظران، اختلاف سلیقه و برداشت را امری طبیعی دانستند و در عین حال بر «تبادل افکار و اندیشههای سازنده» و پاک کردن رقابتها از «آلودگی و انحراف و افراط و تفریط» تأکید کردند. ایشان در پایان نیز تصریح کردند که کشور در مرحله بازسازی و سازندگی به «تفکر و به وحدت و برادری» نیاز دارد.
و حالا بعد از گذشت سالیان دراز و بروز برخی مشکلات و بحران ها ، گویی بنیانگذار کبیر انقلاب اسلامی احوالات این روزهای جامعه سیاسی ایران را پیش بینی میکردند که در این نامه فرمودند «اگر در این نظام کسی یا گروهی خدای ناکرده بیجهت در فکر حذف یا تخریب دیگران برآید و مصلحت جناح و خط خود را بر مصلحت انقلاب مقدم بدارد، حتما پیش از آنکه به رقیب یا رقبای خود ضربه بزند به اسلام و انقلاب لطمه وارد کرده است.»
حالا با گذشت نزدیک به چهار دهه از آن نامه، بازخوانی «منشور برادری» بار دیگر این پرسش را پیش روی جامعه قرار میدهد که آیا میتوان در عین داشتن اختلاف سیاسی، دیگری را دشمن ندانست و رقابت را از مرز تخریب و حذف عبور نداد؟
اختلاف نظر، الزاما اختلاف و دشمنی نیست
یکی از محورهای اصلی منشور برادری، پذیرش وجود اختلاف نظر است؛ اینکه تفاوت دیدگاه به خودی خود تهدیدی برای وحدت نیست و مسئله از جایی آغاز میشود که اختلاف، جای گفتوگو را بگیرد.
باید هزینه تفرقهافکنی بالا برود
آیتالله ابوالقاسم علیدوست، عضو جامعه مدرسین حوزه علمیه قم در گفتوگو با ایسنا به برخی بداخلاقهایی که از سوی برخی ملبسین جوان در فضای مجازی نسبت به بعضی از شخصیتها صورت میگیرد اظهار نگرانی کرد و گفت: انسان از شنیدن برخی حرفها و دیدن برخی رفتارها که پای دین و روحانیت نوشته میشود خجالت میکشد!
وی تاکید کرد: تا زمانی که هزینه رفتارهای تفرقهافکنانه پایین باشد، این روند ادامه خواهد یافت. اگر کسی خلاف نص رهبری، عقل، وجدان و اکثریت مردم عمل کند و در عین حال جایگاه خود را حفظ کند و حتی تشویق شود، مسیر برای دیگران هموار میشود. باید هزینه تفرقهافکنی بالا برود زیرا تا زمانی که این هزینه در حد گلایه باشد، تفرقهافکنان به کار خود ادامه میدهند.
مهرداد لاهوتی سخنگوی فراکسیون مستقلین ولایی مجلس، در گفتوگو با ایسنا با تاکید بر ضرورت بازگشت به منشور برادری گفت که جامعه امروزاختلاف نگاه را با وحدت اشتباه گرفته است.
لاهوتی تاکید کرد که اختلاف نگاه باید وجود داشته باشد، چراکه ممکن است افراد برای رسیدن به تعالی جمهوری اسلامی راههای متفاوتی را دنبال کنند.
این نگاه را محمد بیات نماینده خمین در مجلس از زاویه دیگری مطرح کرد؛ او با اشاره به شرایط صدور منشور برادری گفت که امام خمینی(ره) در دورهای که اختلافات سیاسی بالا گرفته بود، بر حضور سلایق مختلف در کنار یکدیگر و پیشبرد کشور از مسیر همفکری تأکید داشتند.
بیات همچنین بر ضرورت «ملی فکر کردن» و این موضوع تأکید کرده که نقد باید با هدف اصلاح و بازسازی انجام شود.
در همین چارچوب، سیدرضا اکرمی عضو جامعه روحانیت مبارز، نیز با تاکید بر ضرورت حفظ وحدت در عین پذیرش تفاوت دیدگاهها گفت که در امور اساسی باید بر مشترکات تکیه کرد و با وجود تفاوتها در کنار یکدیگر قرار گرفت.
اکرمی همچنین هشدار داد که اگر خود را برتر، بالاتر و برای همه امور شایسته بدانیم اما همین جایگاه را برای دیگران قائل نباشیم به زیادهروی و تمامیتخواهی گرفتار خواهیم شد.
در واقع، این همان نقطهای است که «منشور برادری» را از یک سند تاریخی به مسئلهای امروزین تبدیل میکند؛ جامعه برای داشتن وحدت الزاما به یکسان بودن دیدگاهها نیاز ندارد بلکه به قواعدی نیاز دارد که امکان اختلاف و گفتوگو را در کنار یکدیگر حفظ کند.
رقابت سیاسی، مرزی با تخریب دارد
اگر اختلاف نظر پذیرفته شود، پرسش بعدی نحوه بیان این اختلاف است. در اینجا مسئولیت صاحبان تریبون اهمیت بیشتری پیدا میکند چراکه ادبیات سیاسی میتواند به جای فراهم کردن امکان گفتوگو، فضای عمومی را به سمت تقابل سوق دهد.
عثمان سالاری نایب رئیس کمیسیون قضایی و حقوقی مجلس نیز با اشاره به ضرورت بازگشت به منشور برادری، بر نیاز جامعه به وحدت، اتحاد، انسجام و همبستگی تأکید کرد و گفت که مسئولان و چهرههای سیاسی حق نقد و آزادی بیان دارند اما برخی ادبیات تند و زننده و مبتنی بر بداخلاقی میتواند اساس وحدت و همدلی را مخدوش کند.
در همین راستا، اسماعیل گرامیمقدم قائم مقام حزب اعتماد ملی، نیز بر ضرورت خویشتنداری در مواجهه با اختلاف دیدگاهها تاکید کرد.
گرامی مقدم اظهار کرد: به جای اینکه فضای کشور با اظهارنظرهای تند، غیرمنطقی و خارج از اخلاق ملتهب شود، باید با خویشتنداری فضای گفتوگو در کشور فراهم باشد و تلاش کنیم منطق طرف مقابل را بپذیریم و از افترا و تهمتپراکنی اجتناب کنیم.
این اظهارات را میتوان در امتداد همان بخش از منشور برادری قرار داد که امام خمینی(ره) بر «تبادل افکار و اندیشههای سازنده» تأکید داشتند و اینکه باید مسیر رقابتها از آلودگی، انحراف و افراط و تفریط پاک شود.
وقتی «دیگری» از رقیب به دشمن تبدیل میشود
مسئله اما تنها به ادبیات سیاسی محدود نمیشود. یکی از پیامدهای تبدیل اختلاف به تقابل، شکلگیری دوقطبیهایی است که مرزهای جامعه را از رقابت سیاسی فراتر میبرند.
در همین زمینه، محمدتقی فاضل میبدی عضو مجمع محققین و مدرسین حوزه علمیه قم، با اشاره به توصیههای امام خمینی(ره) درباره وحدت و منشور برادری، وجود جریانهای وحدتشکن و تفرقهجو را مسئلهای قدیمی دانست و گفت این جریانها از ابتدای انقلاب وجود داشتهاند، هرچند در دورهای کمتر آشکار بودهاند.
فاضل میبدی، گفت که کسانی که در برابر انقلاب و امام در دهه ۶۰ ایستاده بودند، کم نبودند، منتها زیر پرده بودند. این افراد کمکم زمینه را مساعد کردند و رشد کردند؛ بهویژه اکنون که جامعه ما گرفتار بحرانهای سیاسی و تجاوز خارجی شده است.
در همین رابطه، نادرقلی ابراهیمی نماینده اراک با اشاره به نقش انسجام و وحدت در حفظ اقتدار کشور، بر وجود سلایق مختلف در جامعه تأکید کرد و دوقطبیسازی را در نقطه مقابل این انسجام قرار داده است.
این نماینده مجلس گفت که انسجام، وحدت و برادری از عوامل اصلی پایداری و اقتدار کشور بوده و زمینه ایستادگی ایران در برابر زورگوییها و حفظ جایگاه آن در میان قدرتهای جهانی را فراهم کرده است.
در این میان، مجید انصاری معاون حقوقی رئیسجمهوری، نیز با تاکید بر ضرورت بازگشت به منشور برادری در شرایط امروز، نسبت به تلاش برای ایجاد شکاف میان گروههای مختلف هشدار داد.
انصاری توضیح داد: دشمنان با انواع شیوهها تلاش میکنند در جامعه اختلاف ایجاد کنند و میان مردم و مسئولان شکاف بیندازند و در تلاش هستند گروههای اجتماعی به جان هم بیفتند.
محمدکاظم انبارلویی عضو حزب مؤتلفه اسلامی نیز درباره ضرورتهای فردی بازگشت به منشور برادری گفت که در دوران حیات امام خمینی(ره) و در اوج اختلافات سیاسی جناحها، منشور برادری برای تبیین نحوه مواجهه با این اختلافات مطرح شد.
انبارلویی همچنین بر این موضوع تاکید کرد که کسانی که در معرض این اختلال قرار دارند، پیامهای دشمن را پیام دوست میانگارند و برای برهم زدن اتحاد ملی، بدون اینکه خودشان بدانند در مسیر دشمن قرار میگیرند.
منشور برادری؛ وحدت بدون حذف تفاوتها
حمیدرضا گودرزی نماینده الیگودرز در مجلس منشور برادری را منشوری برای همه آحاد ملت دانست و بر ضرورت تقویت وحدت و انسجام تأکید کرد.
او گفت که همه برای حل مشکلات کشور وحدت و انسجام را رعایت کنیم البته باید کسانی که این وحدت را خدشهدار میکنند، برخورد شود چراکه این رفتارها نتیجهای جز آسیب به کشور ندارد.
در همین چارچوب، ولیالله بیاتی سخنگوی کمیسیون امور داخلی کشور و شوراها، با اشاره به تاکید امام خمینی(ره) بر حفظ وحدت میان نیروهای انقلاب با وجود تفاوت دیدگاهها، بر ضرورت توجه دوباره به منشور برادری تأکید کرد و گفت: امروز بیش از هر زمان دیگری باید به این منشور برادری توجه کنیم و زمان تسویهحسابهای سیاسی و جناحی نیست؛ چراکه دشمن به دنبال ایجاد تشنج و اختلاف در داخل کشور است.
این اظهارات، بار دیگر این مسئله را برجسته میکند که وحدت در معنای مورد تاکید منشور برادری، الزاما به معنای حذف تفاوتها نیست بلکه مسئله، یافتن چارچوبی برای کنار هم قرار گرفتن تفاوتها در کنار منافع و اصول مشترک است.
از منشور برادری تا انسجام اجتماعی
اگر منشور برادری را در بستر زمان خود ببینیم، مسئله اصلی آن اختلاف میان جریانهای سیاسی بود که امروز دامنه آن گستردهتر شده است. اختلافات سیاسی میتوانند به جامعه سرایت کنند و در صورت تداوم ادبیات تخریبی، بیاعتمادی و نفی دیگری، به شکافهای اجتماعی تبدیل شوند.
در چنین شرایطی، بازگشت به منشور برادری صرفا به معنای یادآوری یک نامه تاریخی نیست بلکه میتواند یادآوری یک قاعده باشد که دیدگاههای مختلف را میتوان پذیرفت، نقد کرد و حتی با آن مخالفت کرد منتها بدون آنکه صاحب آن نظر را از دایره جامعه خارج کرد.
بنابراین پرسش اصلی امروز این نیست که چرا در جامعه اختلافنظر وجود ندارد بلکه سوال این است که چرا جامعهای که زمانی اختلاف سیاسی را در چارچوب «برادری» تحمل میکرد، به جایی رسیده که حتی درباره مسائل اصلی و فرعی، به سرعت به دوقطبی «ما و آنها» تبدیل میشود؟
پاسخ به این پرسش، تنها به جریانهای سیاسی محدود نیست؛ صاحبان تریبون، مسئولان، احزاب، رسانهها و در نهایت مردم، هر یک در شکل دادن به فضای گفتوگو یا تشدید شکافهای اجتماعی نقش دارند.
«منشور برادری» را میتوان از همین زاویه دوباره بازخوانی کرد؛ منشور برادری دعوتی برای کنار گذاشتن اختلاف نیست بلکه دعوت به پذیرش اختلافات بدون دشمنی، نقد بدون تخریب، رقابت بدون حذف و وحدت بدون نفی تکثر است.
انتهای پیام
