حجت الاسلاموالمسلمین امیرعلی حسنلو، مدیرگروه تاریخ و سیره مرکز پاسخگویی به شبهات حوزههای علمیه به مناسبت گرامیداشت هفته دفاع مقدس یادداشتی در اختیار ایسنا قرار داده است که متن آن از نظر میگذرد:
«هفته دفاع مقدس، یادآور روزهایی است که خاک پاک ایرانزمین، بوی غیرت، ایثار و ایستادگی به خود گرفت. روزهایی که در تقویم تاریخ این مرزوبوم نه فقط به عنوان یک جنگ تحمیلی، بلکه به عنوان نمادی از اتحاد، فداکاری و پایداری یک ملت ثبت شد.
در ۳۱ شهریور ۱۳۵۹، آتشی بر مرزهای میهن توسط رژیم دست نشانده بعثی افروخته شد، اما آنچه شعلههای آن را فرو نشاند، سلاح و تجهیزات نبود؛ بلکه نیروی ایمان جوانان بود، اراده و عشق جوانانی بود که با دستهای خالی اما دلهایی سرشار از امید و شجاعت به فرمان امام روح الله(ره)، در برابر هجوم دشمن سینه سپر کردند. از کوچه پسکوچههای خرمشهر و نخلستانهای اروند گرفته تا قلههای سر به فلککشیده بازیدراز و کردستان، هر وجب از این خاک گواهی میدهد بر رشادت مردان و زنانی که از جان، آرزوها و جوانی خود گذشتند تا عزت و استقلال این سرزمین پایدار بماند.
دفاع مقدس، تنها روایتی از خاکریزها و جبههها نیست؛ مدرسهای از درسهای انسانیت، همدلی و همبستگی ملی است. در آن روزهای سخت، مردم از هر قوم، مذهب و قشری، شانه به شانه هم ایستادند و نشان دادند که در برابر تندباد حوادث، تکیه بر باورها و همبستگی داخلی، بزرگترین سپر دفاعی یک ملت است. گرامیداشت این هفته، تجدید میثاقی است با آرمانهای شهیدان، جانبازان و ایثارگرانی که زیباترین فصل تاریخ معاصر را رقم زدند. یادشان گرامی و راه پرفروغشان همواره پررهرو باد. دفاع مقدس فراتر از یک میدان نبرد نظامی، سرآغاز فصل جدیدی در تاریخ ایران شد که دستاوردهای آن در ابعاد مختلف سیاسی، نظامی، فرهنگی و اجتماعی، پایههای اقتدار امروز کشور را بنا نهاد.
هفته دفاع مقدس، یادآور یکی از حساسترین و حماسیترین دورانهای تاریخ معاصر ایران است؛ برههای که در آن ملت ایران در برابر تجاوزی همهجانبه، ایستادگی کرد و با تکیه بر ایمان و وحدت، فصل جدیدی از هویت ملی و انقلابی خود را رقم زد. این هفته که همزمان با آغاز جنگ تحمیلی در ۳۱ شهریور ۱۳۵۹ شروع میشود، نه فقط برای گرامیداشت یاد و خاطره شهدا و ایثارگران، بلکه برای بازخوانی درسهای بزرگ مقاومت، خودباوری و وفاداری به آرمانهای بلند انسانی و دینی است.
جنگ هشتساله که بر کشور تحمیل شد، تنها یک نبرد نظامی نبود؛ بلکه مواجههای بود میان ارادهای برآمده از یک انقلاب مردمی با قدرتهای جهانی که بقای نظام نوپای جمهوری اسلامی را برنمیتابیدند. در آن سالهای سخت، ایران در وضعیتی بود که از نظر تجهیزات نظامی و حمایتهای بینالمللی در مضیقه شدید قرار داشت، اما آنچه موازنه را تغییر داد، حضور آگاهانه و داوطلبانه مردم از اقشار مختلف بود. نوجوانان، جوانان، مردان و زنان از هر قوم و مذهبی، با گذشتن از عزیزترین داشتههای خود، سدی مستحکم در برابر پیشروی دشمن ایجاد کردند.
دفاع مقدس به تعبیر بسیاری از تحلیلگران، «مکتب» بود؛ مکتبی که مفاهیمی چون ایثار، اخلاص، تواضع و شجاعت را نه در کلام، بلکه در میدان عمل و در منش فرماندهان و رزمندگان معنا کرد. این دوران باعث شد که حس «ما بودن» و همبستگی ملی در ابعاد گستردهای تقویت شود و فرهنگ «نخواستن برای خود و خواستن برای ملت» به عنوان یک ارزش متعالی در جامعه نهادینه گردد. بسیاری از دستاوردهای علمی، دفاعی و خودکفایی امروز ایران، ریشه در محدودیتها و خلاقیتهای دوران جنگ دارد؛ زمانی که بنبستها، دروازهای به سوی نوآوری و خودباوری ملی گشودند.
امروز، بزرگداشت هفته دفاع مقدس، فرصتی است برای تامل در این حقیقت که صلح و امنیت پایدار، هزینهای گرانبها دارد و حفظ استقلال یک کشور، جز با بصیرت و مقاومت فعالانه در برابر تهدیدات ممکن نیست. این هفته یادآور آن است که قدرت واقعی یک ملت، نه فقط در سلاحها، بلکه در عمق پیوند میان مردم و آرمانهای آنهاست. روایت این دوران، روایت پیروزی اراده بر امکانات مادی است؛ درسی که همواره برای آیندگان باقی خواهد ماند تا بدانند در سختترین روزها، چگونه ملتی با دستهای خالی اما قلبی سرشار از باور، تاریخ خود را با عزت نگاشت.
دستاوردهای دفاع مقدس هشت ساله
این هفته، فرصتی برای بازگشت به آن روحیه وحدتبخش است؛ روحیهای که فارغ از تفاوتهای سلیقهای، همگان را زیر یک پرچم برای حفظ امنیت و عزت این مرز و بوم جمع کرده بود. دفاع مقدس، میراثی زنده است که یادآوری آن، چراغ راهی برای ساختن آیندهای آبادتر و امنتر برای کشورمان خواهد بود.
در ادامه، به برخی از مهمترین دستاوردهای این دوران اشاره میکنم:
اطاعت از فرمان امام
اطاعت از فرمان امام خمینی (ره) در دوران دفاع مقدس، نه صرفاً یک دستور نظامی، بلکه تجلی پیوندی قلبی و ایمانی میان امت و رهبر بود که روح تازهای در کالبد مقاومت دمید. وقتی امام (ره) با آن نگاه نافذ و توکل بیپایان، دفاع را «تکلیف شرعی و الهی» خواندند، جبههها دیگر نه میدان جنگی برای تصاحب خاک، بلکه محراب عبادتی شد که در آن، فرمانبری از امام، مصداق بارز اطاعت از ولیامر و متصل به اراده الهی تلقی میشد. این باور عمیق که «اطاعت از امام، سعادت دنیوی و اخروی است»، باعث شد تا رزمندگان با عزمی راسخ و روحیهای بینظیر، تمام سختیها، محاصرهها و کمبودها را به جان بخرند؛ گویی که هر قدم در میدان نبرد، لبیکی بود به ندای «هل من ناصر ینصرنی» در عصری نو، و همین پیوند ناگسستنی میان «امام» و «امت» بود که معادلات نابرابر نظامی را بر هم زد و جبهههای نبرد را به کانون جوشش ایمانی تبدیل کرد که هیچ قدرتی یارای مقابله با آن را نداشت.
خودباوری ملی و احیای اعتماد به نفس
بزرگترین دستاورد دفاع مقدس، درهمشکستن باور «ما نمیتوانیم» بود. ملتی که تا پیش از آن برای نیازهای اولیه نظامی و تکنولوژیک خود به قدرتهای بزرگ وابسته بود، در سایه تحریم و فشار جنگ، به این حقیقت دست یافت که تنها با اتکا به نیروی داخلی و نبوغ جوانان خود میتواند بر مشکلات غلبه کند. این «خودباوری» هسته اصلی تمام پیشرفتهای علمی و نظامی سالهای پس از جنگ شد.
اقتدار و بازدارندگی نظامی
جنگ تحمیلی، ایران را از یک ارتش سنتی و وابسته، به سمت طراحی و ساخت تجهیزات بومی سوق داد. دستاوردهای دفاعی امروز ایران، از موشکهای دوربرد تا پهپادهای پیشرفته، ریشه در خلاقیتهای دوران دفاع مقدس دارد. این دوران ثابت کرد که قدرت واقعی نه در خرید تجهیزات، بلکه در دانش بومی و توانمندی متخصصان داخلی است و همین امر، امروز به ستونی برای «بازدارندگی» در برابر تهدیدات خارجی تبدیل شده است.
تثبیت وحدت و همبستگی ملی
دفاع مقدس تجربه زیسته وحدت اقوام و اقلیتهای ایرانی بود. در روزهای سخت جنگ، کرد، لر، فارس، ترک، بلوچ، عرب و ترکمن، در کنار هم از مرزهای ایران دفاع کردند. این همدلی ملی، پیوند عمیقی میان مردم و جغرافیا ایجاد کرد که تا امروز، قویترین سد در برابر تلاشهای بیگانگان برای ایجاد تفرقه در کشور است.
رشد فضایل اخلاقی
دفاع مقدس، فرهنگ ایثار، شهادت، سادهزیستی و خدمت بیمنت را در جامعه نهادینه کرد. این دوران مکتبی ساخت که در آن «جهاد» به معنای تلاش برای رفع مشکلات مردم، همتراز با جهاد در میدان جنگ معنا شد. روحیه جهادی که امروز در بسیاری از فعالیتهای علمی، جهاد سازندگی و خدمت به مناطق محروم دیده میشود، میراث مستقیم آن روزهاست.
صدور پیام استقلالطلبی به جهان
دفاع مقدس ایران، الگویی برای جریانهای آزادیخواه و عدالتطلب در سراسر جهان شد. این مقاومت به جهانیان نشان داد که حتی با دست خالی و در برابر ائتلافی از قدرتهای جهانی، میتوان با تکیه بر ایدئولوژی و حمایت مردمی، در برابر ظلم ایستاد. این تفکر به شکلگیری گفتمان «مقاومت» در منطقه منجر شد که معادلههای قدرت را در خاورمیانه تغییر داد.
رشد دیپلماسی و تثبیت جایگاه سیاسی ایران در جهان
ایران پس از دفاع مقدس، با تکیه بر عزت و استقلال بهدستآمده، توانست در مجامع بینالمللی با صدایی رسا و مواضعی مستقل ظاهر شود. این دوران به جهانیان ثابت کرد که ایران، نه یک کشور وابسته، بلکه بازیگری قدرتمند و تاثیرگذار در معادلات جهانی است که نمیتوان آن را با فشار نظامی یا سیاسی به زانو درآورد.
بلوغ و نهادسازی در مدیریت بحران
جنگ تحمیلی، کارگاهِ آزمون و خطایِ مدیریت در شرایط بحرانی بود. بسیاری از نهادها و ساختارهایی که امروز در زمان حوادث غیرمترقبه (مانند سیل، زلزله، کرونا یا بحرانهای اجتماعی) به کمک مردم میآیند و سازماندهی امور را به دست میگیرند، ریشه در تجربیات سازماندهیِ نیروهای مردمی و جهادی دوران دفاع مقدس دارند. این تجربه آموخت که چگونه میتوان با کمترین امکانات و بیشترین مشارکت مردمی، سختترین بحرانها را مدیریت کرد.
تحول در دانش پزشکی و مهندسی
شاید کمتر به این بخش توجه شده باشد، اما فشار جنگ باعث شد تا ایران در حوزه «پزشکی تروما» و «جراحیهای اضطراری» به سرعت رشد کند. پزشکان ایرانی در دوران جنگ، با ابداعاتی در زمینه جراحیهای میدانی، درمان مصدومان شیمیایی و تولید پروتزهای پیشرفته برای جانبازان، مرزهای دانش پزشکی خود را جابهجا کردند. در حوزه مهندسی نیز، ساخت پلهای معلق (مانند پل بعثت بر روی اروند)، طراحی استحکامات دفاعی و بازسازی مناطق جنگزده، جهشی در مهندسی عمران کشور ایجاد کرد که بعدها در پروژههای عظیم ملی به کار گرفته شد.
الگوی اقتصاد مقاومتی و تابآوری اقتصادی
دوران دفاع مقدس، نخستین تجربه جدی ایران در مواجهه با تحریمهای همهجانبه بود. در آن سالها، در حالی که کشور درگیر جنگ بود، زیرساختهای اقتصادیِ کشور (نظیر پالایشگاهها و اسکلهها) زیر بمباران قرار داشتند. مدیریت مصرف، تکیه بر تولیدات داخلی و جایگزین کردن واردات با محصولات بومی در آن دوران، شالوده مفهومی به نام «اقتصاد مقاومتی» شد که امروز به عنوان استراتژی اصلی عبور از فشارهای اقتصادی به کار گرفته میشود.
غنای فرهنگی و ظهور ادبیات پایداری وپیروزی
دفاع مقدس موجب شد هنر و ادبیات ایران رنگ و بویی تازه و عمیق بگیرد. ظهور ژانر «ادبیات پایداری»، سینمای دفاع مقدس، شعر مقاومت و ثبت خاطرات شفاهی رزمندگان، یک گنجینه عظیم فرهنگی برای نسلهای آینده فراهم کرد. این آثار نه تنها تاریخ را مستند میکنند، بلکه هویت ملی و اسلامی ما را در برابر تهاجم فرهنگی نرم محافظت کرده و روایتگر حماسهای هستند که بدون این ثبت و ضبطها، به مرور زمان کمرنگ میشد.
ارتقای نقش زنان در جبهه اجتماعی
یکی از دستاوردهای کمتر دیده شده، نقش کلیدی زنان در دفاع مقدس بود. زنانی که نه تنها در پشت جبهه با پشتیبانی و امدادگری مستقیم نقش داشتند، بلکه با مدیریت خانوادهها در غیاب مردان، ستون فقرات روحیه و مقاومت جامعه بودند. این دوران به زنان ایرانی فرصت داد تا توانمندیهای مدیریتی و اجتماعی خود را در سختترین شرایط اثبات کنند و الگویی نوین از زن مسلمان کنشگر را به جهان معرفی کنند که ترکیبی از عطوفت مادری و صلابت اجتماعی است.
دفاع مقدس برای ما نه یک پایان، که یک آغاز بود. دستاوردهای این دوران تنها در گلولهها و سنگرها خلاصه نشد؛ بلکه بذر دانایی، توانمندی و عزتی را کاشت که درخت تنومند آن، امروز در تمامی عرصههای علمی، سیاسی و اجتماعی کشور قابل مشاهده است. آن دوران به ما آموخت که امنیت پایدار، خریدنی نیست، بلکه ساختنی است.
در نهایت، بزرگترین دستاورد دفاع مقدس، «انتقال پیام» بود. ما به دنیا نشان دادیم که میتوان بر مدار ارزشهای دینی و ملی ایستاد و با وجود تمام فشارهای بینالمللی، روی پای خود ماند. دفاع مقدس، شناسنامه عزت امروز ایران است؛ روایتی است که به ما میگوید هیچ بنبستی وجود ندارد، مگر اینکه خودمان بخواهیم در آن متوقف شویم.»
انتهای پیام
