گاهی در صدای یک خواننده آرام و اندوهگین میشود، گاهی در ضرب سازها جان میگیرد و رنگ حماسه پیدا میکند و گاهی چنان با دل شنونده گره میخورد که مرز میان موسیقی و خاطره از میان میرود.
در آذربایجان، موغام بخشی از زندگی مردم بوده است، موسیقیای که نسل به نسل، از استاد به شاگرد و از پدر و مادر به فرزندان رسیده و با وجود تغییر زمانه، هنوز برای نسل امروز نیز شنیدنی و زنده است. شاید راز ماندگاری آن را باید در همین پیوند جستوجو کرد، موغام از مردم جدا نیست و آنچه را مردم زیستهاند، با زبان ساز و آواز روایت میکند.
تبریز در این میان تنها میزبان یک جشنواره موسیقی نیست، میزبان بخشی از میراثی است که سالهاست با فرهنگ این خطه نفس میکشد. ششمین جشنواره سراسری موسیقی مقامی آذربایجان «موغام» بار دیگر فرصتی فراهم کرده تا صداهای مختلف در کنار یکدیگر قرار بگیرند، از استادان و داوران گرفته تا نوجوانان و جوانانی که آمدهاند آنچه را از نسلهای پیشین آموختهاند، روی صحنه بیاورند. اینجا، هر اجرا فقط یک اجرا نیست، ادامه روایتی است که سالها پیش آغاز شده و هنوز به پایان نرسیده است.
موغام در روزگاری که بسیاری از سنتها در معرض فراموشی قرار دارند، میتواند پلی میان گذشته و امروز باشد، پلی که از یک سو اصالت موسیقی آذربایجان را حفظ میکند و از سوی دیگر، آن را به گوش نسل تازه میرساند. از همین رو، اهمیت چنین جشنوارهای تنها در تعداد اجراها یا حضور هنرمندان خلاصه نمیشود؛ اهمیت آن در این است که صدایی که از دل تاریخ آمده، همچنان شنیده میشود و هنوز جوانانی هستند که میخواهند آن را ادامه دهند.
شاید بتوان گفت موغام زمانی زنده میماند که فقط در کتابها و آرشیوها حفظ نشود، بلکه در صدای نسل امروز جاری باشد، نسلی که بتواند ریشههای خود را بشناسد، آن را درست بیاموزد و با زبان زمانه خویش به فردا برساند. جشنواره موغام تبریز نیز در چنین نقطهای قرار دارد؛ جایی میان خاطره و آینده، میان استاد و شاگرد، میان یک نغمه قدیمی و گوشهای تازهای که قرار است آن را دوباره بشنوند.
موسیقی میتواند زبان همبستگی و اتحاد ملی باشد
دبیر ششمین جشنواره سراسری موسیقی موغام با بیان اینکه موسیقی زبان هنر است، گفت: حضور هنرمندان استانهای مختلف کشور در این جشنواره نشان میدهد موسیقی میتواند زمینهای برای تقویت همبستگی و اتحاد ملی باشد.
غلامرضا میرزازاده در گفتوگو با ایسنا اظهار کرد: این جشنواره به همت سازمان فرهنگی، اجتماعی و ورزشی شهرداری تبریز و با همکاری انجمن موسیقی استان برگزار میشود و این دوره از جشنواره با دورههای گذشته تفاوتهایی دارد.
وی با اشاره به شرایط اجتماعی کشور طی یک سال گذشته، افزود: در این مدت کشور با شرایط خاصی مواجه شد و دشمن به کشور حمله کرد و جمعی از کودکان و جوانان به شهادت رسیدند، در چنین شرایطی ما هنرمندان احساس میکنیم آذربایجان و تبریز همواره دژی محکم در برابر دشمن بودهاند و امروز نیز در جبهه فرهنگی وظیفه داریم در این میدان حضور داشته باشیم.
میرزازاده ادامه داد: بر همین اساس، شعار امسال جشنواره «تبریز برای ایران میخواند» انتخاب شده است، چراکه در این برهه زمانی کشور در میدان قرار دارد و میدان فعالیت ما هنرمندان نیز عرصه فرهنگ و هنر است.
وی با بیان اینکه جشنواره موسیقی موغام نسبت به دورههای گذشته از نظر کمی و کیفی رشد قابل توجهی داشته است، گفت: این رشد در بخشهای مختلف از جمله نوازندگی و خوانندگی قابل مشاهده است و به نظر میرسد جشنواره طی سالهای گذشته توانسته است تأثیر خود را بر فضای موسیقی منطقه و کشور بگذارد.
دبیر ششمین جشنواره سراسری موسیقی موغام تبریز افزود: جشنواره موغام دیگر تنها یک رویداد مختص تبریز و آذربایجان نیست و در سطح کشور نیز به یک جشنواره شناختهشده و روتین تبدیل شده است.
وی با اشاره به استقبال هنرمندان استانهای مختلف از این دوره جشنواره، بیان کرد: در این دوره آثاری از شهرها و استانهای مختلف از جمله تهران، زنجان، البرز، آذربایجان غربی، اردبیل، خراسان، فارس و گلستان به جشنواره ارسال شده است.
میرزازاده حضور هنرمندان از نقاط مختلف کشور را یکی از ویژگیهای مهم این دوره دانست و گفت: جشنواره موغام میتواند نمادی از همبستگی ملی و اتحاد باشد، چراکه هنرمندان از استانهای مختلف در این رویداد حضور پیدا کردهاند و موسیقی بهعنوان زبان هنر میتواند به ایجاد و تقویت این همبستگی کمک کند.
وی اظهار کرد: بسیار خوشحالم که بهعنوان خادم و دبیر جشنواره انتخاب شدهام و امیدوارم این رویداد بتواند بیش از گذشته در معرفی موسیقی موغام و ایجاد ارتباط میان هنرمندان سراسر کشور نقش داشته باشد.
وی با بیان اینکه جشنواره موسیقی موغام در ایران جای مخصوصی بازکرده است، گفت: امسال رشد چشمگیری در آثار اتفاق افتاده است که ۳۷۴ اثر به دبیرخانه رسیده که ۱۵۰ اثر به مرحله اجراهای زنده راه پیدا کردند.
وی ادامه داد: ۳۵ مقاله به دبیرخانه ارسال شد که ۲۵ مورد آن در قالب کتابی با عنوان مجموعه مقالات جشنواره موغام روز چهارشنبه همزمان با اختتامیه جشنواره رونمایی خواهد شد.
موسیقی میتواند در روزهای سخت، پناه روح مردم باشد
داور بخش سازهای کوبهای ششمین جشنواره سراسری موسیقی موغام، با تأکید بر ظرفیت فرهنگی موسیقی در تقویت روحیه جامعه گفت: هنر در روزهای دشوار بیش از همیشه اهمیت پیدا میکند و موسیقی میتواند با زنده نگه داشتن پیوندهای فرهنگی، امید و آرامش را در میان مردم جاری کند، از این رو، برگزاری جشنوارههایی مانند موغام تنها یک رویداد هنری نیست، بلکه فرصتی برای پاسداشت میراث موسیقایی و انتقال آن به نسلهای آینده است.
صمد نیکنفس باقری با قدردانی از برگزارکنندگان این رویداد فرهنگی، اظهار کرد: از تمامی عواملی که برای برگزاری این جشنواره تلاش کردند، بهویژه شهرداری، ادارهکل فرهنگ و ارشاد اسلامی و دبیر جشنواره تشکر میکنم و امیدوارم ثمره این رویداد در خدمت مردم و برای اعتلای فرهنگ و هنر این سرزمین باشد.
وی با بیان اینکه موسیقی آذربایجان از پشتوانهای غنی برخوردار است، افزود: آذربایجان همواره یکی از خاستگاههای هنر و فرهنگ بوده و تبریز نیز در فراز و نشیبهای تاریخی کشور، نقشی برجسته داشته است. امروز نیز برگزاری چنین جشنوارههایی میتواند فرصتی برای معرفی این ظرفیت فرهنگی و تقویت روحیه مردم باشد.
نیکنفس باقری ادامه داد: در شرایطی که کشور با فشارها و خصومتهای مختلف از سوی برخی دولتها مواجه است، هنر و موسیقی میتواند به عنوان زبانی مشترک، امید و انگیزه را در جامعه تقویت کند. ما میتوانیم از ظرفیت موسیقی برای ایجاد روحیه، همدلی و آرامش در میان مردم استفاده کنیم و نشان دهیم که فرهنگ و هنر در برابر دشواریها همچنان زنده و پویاست.
داور بخش سازهای کوبهای جشنواره موغام با تأکید بر ضرورت انتقال صحیح میراث موسیقایی به نسلهای آینده، گفت: یکی از اهداف مهم ما باید این باشد که نسلهای بعدی، موسیقی اصیل، سالم و ریشهدار را از نسلهای گذشته فرا بگیرند و با تکیه بر آن، مسیر پیشرفت خود را ادامه دهند.
وی خاطرنشان کرد: استعدادهای جوانی که امروز در چنین جشنوارههایی روی صحنه میروند، سرمایههای آینده موسیقی هستند و باید فرصت رشد و شکوفایی داشته باشند. اگر بتوانیم این میراث را درست به نسل بعد منتقل کنیم، آنان نیز میتوانند این هنر را ارتقا دهند و جایگاه موسیقی آذربایجان را بیش از گذشته به جامعه معرفی کنند.
نیکنفس باقری تأکید کرد: موسیقی تنها یک هنر برای اجرا و سرگرمی نیست، در روزهای دشوار میتواند زبان امید و آرامش باشد. برگزاری جشنوارههایی مانند موغام فرصتی است تا با تکیه بر فرهنگ و هنر، روحیه مردم را تقویت کنیم و نشان دهیم که در سختترین شرایط نیز چراغ موسیقی و فرهنگ روشن میماند.
موغام، موسیقی اصیل برای تقویت روحیه و انگیزه حماسی جامعه
دبیر بخش علمی و پژوهشی ششمین جشنواره سراسری موسیقی موغام در گفتوگو با ایسنا با تأکید بر ظرفیت این موسیقی در ایجاد شوق و نشاط اجتماعی گفت: موسیقی اصیل موغام، بهویژه دستگاههای حماسی مانند ماهور و چهارگاه، میتواند در تقویت روحیه حماسی، ایجاد انگیزه و امید به آینده در جامعه نقشآفرین باشد.
مجید خلیلی با اشاره به بخش علمی پژوهشی ششمین جشنواره موغام گفت: امسال برای نخستین بار بخش علمیپژوهشی به ششمین جشنواره سراسری موسیقی موغام اضافه شده است که در این بخش ۳۶ مقاله به دبیرخانه جشنواره ارسال شد.
وی افزود: پس از بررسی آثار توسط هیأت داوران، ۲۲ مقاله برای بخش علمیپژوهشی انتخاب شد و پنج مقاله نیز به بخش بینالمللی راه یافت که پژوهشگرانی از کشورهای فرانسه، جمهوری آذربایجان، ترکیه، عراق و ازبکستان در آن حضور دارند.
دبیر بخش علمی پژوهشی ششمین جشنواره موسیقی موغام ادامه داد: در بخش علمیپژوهشی، ۶ سخنران حضور خواهند داشت و مجموعه مقالات این بخش نیز در قالب یک کتابچه منتشر میشود.
خلیلی با اشاره به شرایط اجتماعی امروز، توجه به هنر و موسیقی اصیل را ضرورتی برای تقویت روحیه جامعه دانست و گفت: جامعه در شرایط کنونی به شوق و روحیهای تازه نیاز دارد و برگزاری برنامههایی که به موسیقی اصیل و ریشهدار توجه دارند، میتواند در ایجاد امید به آینده مؤثر باشد.
وی با بیان اینکه برخی دستگاههای موسیقی موغام ظرفیت بالایی برای ایجاد شور و انگیزه دارند، اظهار کرد: دستگاه ماهور و چهارگاه از دستگاههای حماسی موسیقی موغام هستند و اجرای این آثار میتواند در ایجاد انگیزه و تقویت روحیه حماسی جامعه نقش داشته باشد.
دبیر بخش علمی و پژوهشی جشنواره موغام تأکید کرد: هر فرد باید در جایگاه خود و بر اساس دانش و تخصصی که دارد، برای رشد و توسعه جامعه و همچنین بهبود شرایط روحی و روانی مردم تلاش کند.
خلیلی با اشاره به نقش هنرمندان در این زمینه گفت: امروز اگر هنرمند میتواند با هنر خود در ایجاد نشاط، امید و انگیزه در جامعه نقشآفرینی کند، انجام این وظیفه شایسته قدردانی است.
ششمین جشنواره سراسری موسیقی مقامی آذربایجان، موغام، به همت سازمان فرهنگی اجتماعی ورزشی شهرداری تبریز برگزار میشود و از پنجم تا هشتم مهرماه در سالن همایشهای بینالمللی شهریار خاوران ادامه خواهد داشت.
این جشنواره در بخشهای خوانندگی، نوازندگی و پژوهشی برگزار میشود و هنرمندان و پژوهشگران حوزه موسیقی مقامی در این رویداد حضور دارند.
موغام و عاشیق دو بال فرهنگ آذربایجان هستند
عاشیق مهمان در ششمین جشنواره سراسری موسیقی موغام در گفتوگو با ایسنا گفت: عاشیقی و موغام ریشه در فرهنگ و جان مردم آذربایجان دارند و همچون دو بال، بخش مهمی از هویت موسیقایی این منطقه را شکل میدهند.
رحیم نظری، با اشاره به پیوند عمیق عاشیقی و موغام اظهار کرد: من در عرصه موسیقی عاشیقی فعالیت دارم، اما موغام را صدایی برخاسته از عمق دل میدانم، صدایی که هم روایتگر شادی و اندوه مردم است و هم در روزهای سخت میتواند یاریرسان و بیانگر احساس و صدای ملت باشد.
وی افزود: همانگونه که در موسیقی عاشیق، نغمههای حماسی و روایتهایی همچون «کوراوغلو» وجود دارد، در موسیقی موغام نیز آثار و نغمههای حماسی جایگاه ویژهای دارند و این دو گونه موسیقی در کنار یکدیگر بخشی از هویت فرهنگی مردم آذربایجان را شکل دادهاند.
نظری ادامه داد: اگر آذربایجان را دارای دو بال بدانیم، یکی از این بالها عاشیق و دیگری موغام است. البته موسیقیهای دیگر را نفی نمیکنیم و همه گونههای موسیقی جایگاه خود را دارند، اما این موسیقیها در جان و فرهنگ مردم ما ریشه دارند و خود ملت نیز در طول سالها اصالت آنها را حفظ کردهاند.
وی با اشاره به نقش موسیقی اصیل در مقابله با تهاجم فرهنگی گفت: اگر قرار است در برابر تهاجم فرهنگی ایستادگی کنیم، باید با فرهنگ خودمان این کار را انجام دهیم. موغام، ساز، تار و کمان میتوانند ابزار معرفی و انتقال فرهنگ اصیل ما به نسل جدید باشند.
این عاشیق با اشاره به حضور جوانان و نوجوانان در جشنواره موغام خاطرنشان کرد: وقتی جوانان و نوجوانان در چنین جشنوارهای روی صحنه میروند و موغام اجرا میکنند، انسان از توانایی و استعداد آنان شگفتزده میشود. این حضور نشان میدهد که موسیقی اصیل همچنان در میان نسل جدید زنده است و میتواند ارتباطی عمیق میان نسل جوان و فرهنگ بومی ایجاد کند.
نظری با اشاره به شرایط دشوار کنونی و برگزاری جشنواره موغام گفت: در شرایطی که کشور درگیر جنگ و با دشمنی و ظلم مواجه است، برگزاری چنین جشنوارهای نیازمند دل بزرگی است. از همه دستاندرکاران این جشنواره که در چنین شرایطی برای برگزاری آن تلاش کردهاند، قدردانی میکنم.
وی با لحنی حماسی خطاب به دشمنان کشور اظهار کرد: دشمن باید بداند که ملت ما با این تهدیدها از میدان خارج نمیشود. جمع شدن هزاران نفر در این جشنواره نشان میدهد که مردم با فرهنگ، هویت و یکپارچگی خود ایستادهاند. اینجا تبریز است، دیار همام تبریزی، خسته قاسم و شهریار و سرزمین ستارخان و باقرخان، شهری که تاریخ آن با فرهنگ، هنر، مقاومت و ایستادگی گره خورده است.
موسیقی موغام در روزهای سخت، حافظ روحیه و وحدت جامعه است
داور بخش خوانندگی ششمین جشنواره سراسری موسیقی موغام با تأکید بر جایگاه فرهنگی و اجتماعی این موسیقی گفت: برگزاری جشنواره موغام در شرایطی که جامعه با روزهای سخت و جنگ تحمیلی مواجه است، اهمیت بیشتری دارد و این موسیقی فاخر میتواند با ایجاد نشاط، حفظ روحیه و تقویت وحدت و یکپارچگی مردم، نقش خود را در جامعه ایفا کند.
حمیدرضا رضایی از شهر زنجان، با ابراز خرسندی از برگزاری این جشنواره اظهار کرد: بسیار خرسندم که ششمین دوره جشنواره موغام برگزار میشود، این جشنواره هر سال برای ما حالوهوایی شبیه عید دارد و خوشحالیم که هر دوره شاهد پیشرفت و رشد آن هستیم.
وی افزود: این پیشرفت حاصل تلاش عوامل اجرایی جشنواره، استادان و همچنین شرکتکنندگان است و همه کسانی که در برگزاری و حضور در این رویداد نقش دارند، در تداوم و ارتقای آن سهیم هستند.
رضایی با اشاره به اینکه برای چهارمین دوره به عنوان داور جشنواره موغام حضور دارد، گفت: بسیار خوشحالم که برای چهارمین دوره این فرصت را پیدا کردهام تا در جایگاه داور در کنار این جشنواره باشم و از نزدیک شاهد رشد استعدادها و علاقهمندی شرکتکنندگان به موسیقی موغام باشم.
وی با تأکید بر اهمیت فرهنگی موسیقی موغام ادامه داد: موسیقی موغام از نظر فرهنگی جایگاه ارزشمندی دارد و میتواند در توسعه و حفظ فرهنگ جامعه نقش مؤثری ایفا کند. در شرایطی که در بسیاری از نقاط جهان، فرهنگها و ارزشهای اصیل در معرض آسیب قرار گرفتهاند، باید بیش از گذشته برای معرفی و پاسداشت داشتههای فرهنگی خود تلاش کنیم.
داور بخش خوانندگی ششمین جشنواره موغام خاطرنشان کرد: برگزاری چنین جشنوارههایی فرصتی است تا مردم، بهویژه نسل جوان، با موسیقی موغام در حوزه ساز و آواز بیشتر آشنا شوند و ارتباط عمیقتری با این میراث فرهنگی برقرار کنند.
وی افزود: هر سال که این موسیقی بیشتر معرفی میشود، علاقه مردم نیز افزایش پیدا میکند و تجربه شرکتکنندگان و کیفیت اجراها نیز رشد مییابد. استقبال مردم از جشنواره نشان میدهد که وقتی جامعه با این موسیقی آشنا میشود، آن را دوست دارد و به اهمیت و نقش آن پی میبرد.
رضایی با اشاره به استقبال گسترده مردم از جشنواره موغام گفت: در مراسم اختتامیه، گاهی سالن با این ظرفیت نیز پاسخگوی جمعیت نیست و هر سال شاهد افزایش حضور مردم و شرکتکنندگان هستیم. حتی پس از اعلام فراخوان، مردم پیگیر آغاز جشنواره و زمان برگزاری مسابقات هستند که این موضوع نشاندهنده علاقه و ارتباط شکلگرفته میان مردم و موسیقی موغام است.
وی ادامه داد: بازخورد این علاقهمندی را پس از پایان جشنواره نیز در جامعه مشاهده میکنیم و این نشان میدهد که چنین رویدادهایی تنها به برگزاری یک مسابقه محدود نمیشود، بلکه میتواند زمینهساز ارتباط بیشتر مردم با فرهنگ و موسیقی اصیل باشد.
این داور جشنواره موغام با اشاره به شرایط دشوار کشور و جنگ تحمیلی اظهار کرد: امروز که کشور درگیر جنگ است و همه مردم شرایط موجود را تجربه میکنند، برگزاری چنین جشنوارهای نسبت به دورههای گذشته اهمیت بیشتری دارد؛ چراکه جامعه در چنین شرایطی بیش از هر زمان دیگری به حفظ روحیه و امید نیاز دارد.
وی گفت: موسیقی موغام، به دلیل برخورداری از جایگاهی فاخر و ارزشمند، میتواند از نظر روحی و معنوی بر مردم اثر بگذارد و به حفظ روحیه آنان کمک کند. حضور مردم در کنار یکدیگر و شنیدن این موسیقی میتواند زمینهساز تقویت وحدت و یکپارچگی در جامعه باشد.
رضایی افزود: مطمئنم اینکه مردم در روزهای سخت در چنین سالنی گرد هم میآیند و در کنار یکدیگر به موسیقی گوش میدهند، به ایجاد حس همدلی و وحدت کمک میکند و بازتاب این اتفاق را در جامعه نیز خواهیم دید.
وی با بیان اینکه موسیقی موغام همواره در مقاطع سخت در کنار مردم و کشور بوده است، اظهار کرد: دعای من همیشه این است که کشور در امنیت باشد و سایه جنگ و سختی از سر مردم برداشته شود. موسیقی موغام نیز همواره در روزهای دشوار در خدمت کشور و مردم بوده و امروز نیز وظیفه خود میدانیم که با برگزاری و حمایت از چنین رویدادهایی، به حفظ وحدت، امید و روحیه مردم کمک کنیم.
داور بخش خوانندگی ششمین جشنواره سراسری موسیقی موغام گفت: امیدوارم بهزودی از این روزهای سخت سربلند بیرون بیاییم. ملت ایران در طول تاریخ با دشواریها و فشارهای مختلفی روبهرو بوده است، اما با حفظ وحدت و یکپارچگی میتوان از این شرایط نیز عبور کرد و سربلند ماند.
ششمین جشنواره سراسری موسیقی «موغام» روز یکشنبه پنجم مهرماه ۱۴۰۵ در سالن همایشهای خاوران تبریز شروع به کار کرد، این جشنواره تا روز چهارشنبه هشتم مهر میزبان علاقمندان خواهد بود.
انتهای پیام
