«به دریا رفته میداند مصیبتهای طوفان را» شاید این مصرع، بیش از هر چیز روایت زندگی صیادانی باشد که شبهایشان را در دل خزر و روزهایشان را با چشمدوختن به دریا میگذرانند؛ دریا برای صیاد فقط پهنهای آبی در دوردست نیست؛ نانِ سفره است، محل کار است و گاهی تمام دارایی زندگی. شب که از راه میرسد و ساحل آرامآرام پشت سر گذاشته میشود، چراغهای یک لنج کیلکاگیر در دل تاریکی روشن میشود؛ جایی میان موج و باد، جایی که چشم به ماهییاب دوخته میشود و دستها به تورهایی که قرار است سهمی از روزی دریا را به ساحل برگردانند.
اما سالهاست که این سهم، کوچکتر شده است. کیلکاهایی که زمانی فراوانتر بودند، امروز به گفته صیادان کمتر شدهاند و از میان گونههایی که روزگاری صید میشد، تنها «آلامانکا» باقی مانده است. از دهها لنج و کارخانه و رونق گذشته، حالا تنها بخشی باقی مانده و صیادی که روزهایش به دریا و شبهایش به تور گره خورده، همزمان با کاهش ذخایر، با گرانی تجهیزات، هزینه نگهداری شناور و دشواری فروش صید هم دستوپنجه نرم میکند. برای صیاد، دریا روز و شب نمیشناسد؛ اگر هوا اجازه دهد، راهی آب میشود و اگر طوفان برخیزد، نان همان روز هم به تعویق میافتد. شاید همین است که مصیبتهای دریا را تنها کسی میفهمد که شبهای تاریکش را در میان موجها گذرانده و چشم به تور دوخته است.
در این میان، قصه صید کیلکا فقط قصه چند لنج و چند تن ماهی نیست؛ قصه معیشت خانوادههایی است که زندگیشان به دریا وابسته است و صنعتی که ادامه حیاتش، بیش از همیشه، به حفظ ذخایر، ساماندهی بازار مصرف و کاهش فشار هزینههای صیادی گره خورده است. محمدرضا فکوری، رئیس اتحادیه کیلکاگیران بندرانزلی، از روزهای صید، سختیهای کار و نگرانیهای صیادان برای آینده این صنعت میگوید.
محمدرضا فکوری در گفتوگو با ایسنا، درباره زمانبندی فصل صید کیلکا اظهار کرد: زمان آغاز و پایان فعالیت صید کیلکا توسط صنف و اتحادیه تعیین میشود و در پایان، فصل نیز با توجه به آمادگی ماهی برای تخمریزی، تعطیلی صید اعلام میشود.
وی افزود: معمولا سالهای قبل، از فروردینماه به دلیل شرایط نامساعد جوی و طوفانی بودن دریای خزر، فعالیت صیادان کاهش پیدا میکند، اما در صورت مساعد بودن شرایط جوی برخی شبها، صیادان برای صید به دریا میروند و گاهی میزان صید آنها به ۵۰ تا ۱۰۰ کیلوگرم نیز میرسد.
رئیس اتحادیه کیلکاگیران بندرانزلی ادامه داد: در نزدیکی اردیبهشت، با توجه به آغاز فصل تخمریزی، تعطیلی صید اعلام میشود و شناورها حدود یکونیم تا دو ماه برای تعمیرات و آمادهسازی به ساحل بازمیگردند. در اواخر خردادماه نیز مجددا مجوز فعالیت شناورها اعلام میشود.
فکوری با اشاره به آغاز صید در خرداد امسال اظهار کرد: امسال تاریخ آغاز صید دهم خرداد اعلام شده بود، اما عملا از پانزدهم خرداد به دریا رفتیم. این نخستینبار بود که در خردادماه صید کیلکا را تجربه کردیم و در این ماه میزان صید شناورها از ۶ تا ۱۲ تن نیز رسید.
کاهش ذخایر؛ مهمترین چالش صیادان کیلکا
رئیس اتحادیه کیلکاگیران بندرانزلی مهمترین مشکل این صنعت را کاهش ذخایر کیلکا اعلام و اظهار کرد: این صنعت در صورت ادامه روند موجود، در معرض از بین رفتن قرار دارد؛ چراکه از سه نوع کیلکا که در گذشته صید میکردیم، دو نوع آن با اسامی «آنچووی» و «باشوگیلاس» تقریبا دیگر وجود ندارند و در حال حاضر تنها گونه «آلامانکا» صید میشود.
وی افزود: یکی از گونههای باقیمانده کیلکا در محدوده آبهای بندرانزلی حضور دارد و نزدیک یک دهه است که صیادان این منطقه بیشتر از همین نوع صید میکنند.
فکوری با اشاره به ارزش غذایی کیلکا تاکید کرد: کیلکا با نهایت پنج سال دوره زندگی که در سه ماه بالغ شده و مناسب صید است؛ از ماهیهای سالم دریا و دارای ارزش پروتئینی بالاست، اما مشکل اصلی این است که بازار مصرف مناسبی برای آن شکل نگرفته و عمده استفاده آن به تولید پودر ماهی محدود شده است.
وی با بیان اینکه از ۱۲۰ لنج و شرکت فعال در سالهای گذشته در حال حاضر فقط ۳۰ لنج در حوزه صید کیلکا در بندرانزلی فعالیت دارد، افزود: در گذشته در حدود ۳۰۰ کارخانه تولید پودر ماهی در استان گیلان فعالیت میکردند، اما به دلیل کاهش ذخایر کیلکا، بسیاری از این واحدها تعطیل شدهاند. در حال حاضر نیز تنها دو کارخانه در بندرانزلی این ماهی را دریافت میکنند و اگر یکی از این دو واحد از چرخه فعالیت خارج شوند، صیادان با مشکل جدی برای عرضه صید خود مواجه خواهند شد.
هزینههای سنگین نگهداری و تجهیزات شناورها
این صیاد با بیان اینکه روزی ما به دست خداست و از دریا نان کسب و زندگی خودمان را کم و بیش اداره میکنیم، تصریح کرد: صیادی روزمزد است و روزهایی که دریا نمیرویم، بدهکار میشویم.
وی افزود: مشکل اصلی ما بازار است و اگر خوب فروش نداشته باشیم نمیتوانیم هزینههای ادوات صید را که این روزها بسیار گران شده، تامین کنیم.
رئیس اتحادیه کیلکاگیران بندرانزلی با اشاره به هزینههای بالای فعالیت صیادان، گفت: شناورهای کیلکاگیر از نظر تجهیزات، امکانات مختلفی مانند موتور، ژنراتور، رادار، بیسیم و تجهیزات دریانوردی دارند و نگهداری این تجهیزات هزینه زیادی به صیاد تحمیل میکند.
وی افزود: قیمت تجهیزات و لوازم صیادی بهشدت افزایش یافته و صیاد برای خرید یک وسیله باید هزینههای بسیار سنگینی پرداخت کند؛ در حالی که بازگشت سرمایه این هزینهها ممکن است سالها طول بکشد.
فکوری تصریح کرد: صیادان کیلکاگیر با وجود همه این هزینهها، همچنان باید فعالیت کنند تا بتوانند زندگی خود و خانوادههایشان را اداره کنند و درآمد آنها نیز وابسته به روزهایی است که شرایط دریا اجازه صید میدهد.
تور کیلکاگیری؛ هزینهای سنگین برای صیادان
وی درباره تجهیزات مورد استفاده در صید کیلکا نیز گفت: تورهای مورد استفاده در این نوع صید بهصورت صنعتی تولید میشوند و امکان بافت آنها به شکل سنتی و دستی وجود ندارد زیرا چشمههای تور هشت میلیمتری و ریز است و نمیتوان با دست بافت و صیادان مجبور به خرید تور هستند.
رئیس اتحادیه کیلکاگیران بندرانزلی افزود: قیمت تورها بهشدت افزایش یافته و عمر مفید برخی از تورهای مورد استفاده نیز کوتاه است زیرا بسیاری از تورها از چین وارد میشود؛ بنابراین صیادان ناچارند در فاصلههای کوتاه دوباره برای خرید تور هزینه کنند.
صید کیلکا چگونه انجام میشود؟
فکوری درباره نحوه صید کیلکا توضیح داد: صیادان معمولا در ساعات شب به دریا میروند. ابتدا با استفاده از ماهییاب، محل تجمع ماهی را شناسایی میکنند و پس از رسیدن به عمق موردنظر که حداقل ۳۰ متر باید باشد، در همان منطقه مستقر میشوند.
وی ادامه داد: با استفاده از چراغهایی که در آب قرار داده میشود، ماهیها در یک محدوده جمع میشوند. پس از تاریک شدن هوا، چراغهای اولیه خاموش و چراغ مربوط به تور روشن میشود و ماهیهایی که به سمت نور حرکت میکنند، وارد تور میشوند.
رئیس اتحادیه کیلکاگیران بندرانزلی خاطرنشان کرد: صید کیلکا یک فعالیت شبانه است و در طول روز امکان انجام این نوع صید وجود ندارد. زمان رسیدن شناورها به محل صید نیز بسته به فاصله منطقه متفاوت است و ممکن است یکونیم تا چهار ساعت زمان ببرد تا به محل مناسب صید برسیم و با تاریک شدن هوا روند صید آغاز میشود.
فعالیت هر شناور با حداقل چهار نفر
وی درباره تعداد نیروهای مورد نیاز در شناورهای کیلکاگیر گفت: برای فعالیت کامل یک شناور، حداقل به ۱۰ نفر نیرو نیاز است، اما به دلیل طولانی بودن ساعات کار و هزینههای مربوط به حقوق و بیمه، تأمین این تعداد نیرو برای صیادان دشوار است.
فکوری افزود: به همین دلیل، در بسیاری از موارد نیروها به صورت درصدی و با پرداخت حق بیمه با شناور همکاری میکنند و معمولا با حداقل نیرو که چهار نفر است صید در لنجهای کوچک انجام میشود.
وی گفت: ناخدا، کمک ناخدا، موتوریست و ملوان از جمله نیروهای اصلی شناور هستند که ملوان مسئول صید است و عملیات بالا کشیدن تور نیز با استفاده از وینچ و به صورت هیدرولیک انجام میشود.
رئیس اتحادیه کیلکاگیران بندرانزلی در پایان با تأکید بر ضرورت توجه بیشتر به وضعیت این صنعت، گفت: صیادان کیلکا برای ادامه فعالیت بیش از هر چیز به حفظ ذخائر ماهی، ساماندهی بازار مصرف و کاهش فشار هزینههای تجهیزات و نگهداری شناورها نیاز دارند.
انتهای پیام
