سعید خدایگان شنبه ۱۱ مهر، در «آیین میثاق نخبگان با ایران فردا» که در دانشگاه فردوسی مشهد برگزار شد، با اشاره به اینکه بنیاد ملی نخبگان به پیشنهاد رهبر شهید انقلاب، در مهرماه ۱۳۸۳ و با دستور ایشان تاسیس شد، اظهار کرد: یک سال بعد، اساسنامه بنیاد تدوین شد و پس از آن، طی ۲۳ طرح فعال بنیاد، ۶۳ هزار استعداد از ۶۹۰ دانشگاه و چهار رشته شناسایی شدند.
وی افزود: برای ادامه عملکرد بر اساس ماموریت‌ها، لازم است زنجیره رشد به عنوان یک نقطه در مسیر و در واقع یک چرخه معرفی شود. شناسایی استعداد، گام اول و نقطه شروع کار است. پس از آن، استعداد شناسایی‌شده باید هدایت، تقویت و توانمندسازی شود تا اثرگذار باشد. اگر نخبه را فردی بدانیم که اثرگذاری بارز دارد، پس از توانمندسازی باید میدان اثرگذاری و فضای لازم ایجاد شود تا این استعداد بتواند در آن فعالیت کند.
قائم مقام بنیاد ملی نخبگان با تاکید بر اینکه جذب و ایجاد میدان اثرگذاری، ماموریت بعدی برای رشد یک استعداد است، تصریح کرد: پس از جذب، باید حراست و تثبیت در آن موقعیت شغلی که قرار بوده انجام شود و نگهداشت نخبگان، بخش بعدی این چرخه است. پس از اینکه این نقطه توانست اثرگذار باشد، یکی از مراحل این است که به عنوان الگو به استعدادهای دیگر کشور و به جامعه معرفی شود و این چرخه به همین ترتیب ادامه پیدا کند.
خدایگان خاطرنشان کرد: در بنیاد ملی نخبگان یک هرم نخبگی داریم که از استعدادهای دانش‌آموزی و دانشجویی شروع می‌شود و به نخبگان می‌رسد و این چرخه در کشور رشد پیدا می‌کند. اما بنیاد ملی نخبگان در این چرخه، از سال ۱۴۰۳ تا امروز، برنامه‌ها و طرح‌های مختلفی داشته است. در بخش شناسایی، ۱۱ میلیون و ۴۰۰ هزار دانش‌آموز استعدادسنجی شدند و در سراسر کشور ۸۴۰۰ دانشجوی مستعد از دانشگاه‌های مختلف کشور شناسایی و مورد حمایت قرار گرفتند و توانمندسازی انجام شد. ۶۲۵ دانشجوی دکترا مورد حمایت مالی ماهانه بنیاد ملی نخبگان قرار گرفتند.
وی با بیان اینکه در دولت چهاردهم، ۹۵ استعداد برتر توانستند از تحصیلات نظام وظیفه استفاده کنند و پروژه خدمت برای آنها از طریق بنیاد تعریف شد، اظهار کرد: در بخش جذب و اثرگذاری استعدادهای برتر، ۴۴۳ دانش‌آموخته برتر دوره دکترا به عنوان عضو هیئت علمی در دانشگاه‌ها و ۷۸۰ استعداد برتر در دستگاه اجرایی جذب شدند و ۲۲۰ استعداد به مراکز خصوصی و شرکت‌های خصوصی، شرکت‌های دانش‌بنیان و شرکت‌های بزرگ معرفی شدند. جذب در بخش خصوصی، در دوره‌های قبل سابقه نداشته و در دولت چهاردهم اتفاق افتاده است. ۱۴۶ پژوهشگر پسادکترا نیز توسط بنیاد نخبگان مورد حمایت قرار گرفتند.
قائم مقام بنیاد ملی نخبگان گفت: در ابتدای کار در دولت چهاردهم، این حمایت ۱۰۰ میلیون تومان بود که امروز به ۵۰۰ میلیون تومان افزایش یافته است. ۱۵ هیئت اندیشه‌ورز و اتاق‌های نخبگانی در سراسر کشور برای حل مسائل استانی تشکیل شده است. اعزام ۱۰۰ استادیار جوان در رشته‌های اقتدارآفرین و موضوعات شناسایی‌شده برای فرصت مطالعاتی در چین، حمایت از پژوهش پزشکان عمومی و داروسازی و حمایت از پژوهش‌های حوزه بهداشت نیز از جمله برنامه‌ها بوده است.
خدایگان با اشاره به اینکه یکی از مهم‌ترین برنامه‌هایی که در دولت چهاردهم انجام شده، در خصوص مسکن نخبگان است، افزود: این برنامه از ابتدای شروع کار در سال ۱۴۰۳ با تلاش آقای افشین آغاز شد. ساخت مسکن، چالش بسیار بزرگی در سراسر کشور بود که با استفاده از ظرفیت‌های استانی آغاز شد و امروز ۳۲۰۰ واحد یا زمین در سراسر کشور اختصاص داده شده و ۳۸۰۰ واحد نیز در مرحله تخصیص است.
وی ادامه داد: یکی از ماموریت‌های بنیاد این است که نخبگان را به جامعه معرفی کند. ۴۲ برنامه برای تکریم از نخبگان در سراسر کشور برگزار شد. جایزه علامه طباطبایی، که بالاترین جایزه علمی نخبگانی کشور است و هر کسی نیز یک بار در طول زندگی خود می‌تواند آن را دریافت کند، به ۲۰ نفر از نخبگان کشور اعطا شده است.
فناوری نه یک ابزار که تغییردهنده مناسبات اجتماعی است
سپس عبدالرضا جوان‌جعفری -رئیس دانشگاه فردوسی مشهد- با اشاره به اینکه در حوزه فناوری رشد زیادی داشته‌ایم، اما حوزه علوم انسانی رها شده است، اظهار کرد: فناوری فقط یک ابزار نیست، بلکه مناسبات اجتماعی را تغییر می‌دهد. پشت فناوری نیز سیاست است.
وی افزود: در طراحی زیست‌بوم فناوری و نوآوری دانشگاه فردوسی مشهد از تجربه‌ها و توصیه‌هایی که دکتر افشین داشته‌اند استفاده کردیم و در جای‌جای بازطراحی زیست‌بوم دانشگاه فردوسی مشهد قابل استفاده است.
باید برای پیوند میان زبان و هوش مصنوعی تلاش کنیم
در ادامه این مراسم سلمان ساکت -عضو هیات علمی دانشکده ادبیات دانشگاه فردوسی مشهد- با اشاره به اینکه امروز به جرأت می‌توان گفت که زبان، بیش از پیش مهم و سرنوشت‌ساز است، اظهار کرد: امروز داده‌های زبانی به مثابه لشکر و سرباز به حساب می‌آیند و در جهان دیجیتال، زبان است که جغرافیا، حضور و عمق اثرگذاری را مشخص می‌کند.
وی افزود: امروز زبان دیگر تنها یک نماد هویتی و یک ساخته تمدنی نیست. زبان از مسئله هویت ملی فراتر رفته و با ظهور مدل‌های بزرگ زبانی و سیستم‌های هوش مصنوعی، یک دارایی راهبردی به حساب می‌آید و باید زیرساخت‌های حیاتی آن فراهم شود تا بتوانیم به طور مستقیم حاکمیت ملی، امنیت فرهنگی و حتی سهم اقتصادی و سیاسی خود را در جهان تامین کنیم.
ساکت با تاکید بر اینکه اگر امروز کشوری یا ملتی زبان خود را با پیکره‌های گسترده و مدل‌های زبانی بومی نهادینه نکند، در روند ملت‌سازی و حاکمیت زیرساختی به حاشیه رانده خواهد شد، تصریح کرد: اگر ما برای زبان خود و ورود هدفمند به عرصه هوش مصنوعی برنامه‌ریزی نکنیم، زبان فارسی در نسل‌های بعد از فرایند اندیشیدن، تولید دانش، مشارکت در هنر و حتی اقتصاد جهانی کنار گذاشته خواهد شد.
این استاد ادبیات خاطرنشان کرد: کشور ما با پیشینه پیش از اسلام و ۱۴۰۰ سال بعد از اسلام، یکی از غنی‌ترین کشورها و تمدن‌ها در حوزه منابع مکتوب و نوشتاری است، ولی امروز در میان کشورهای کم‌منبع به شمار می‌آید. در مدل‌های بزرگ زبانی، امروز زبان فارسی حضور چندانی ندارد. امروز سلطه و تفوق از راه زبان، به‌ویژه بر بستر هوش مصنوعی، اعمال می‌شود.
وی با بیان اینکه اگر دیر بجنبیم و عقب‌ماندگی که تا الان داریم را جبران نکنیم، قطعاً از چرخه تولید معنا و دانش در جهان کنار گذاشته خواهیم شد، اظهار کرد: این روندی است که هوش مصنوعی به جهان تحمیل کرده‌است. ما باید برای ایجاد پیکره‌گان ملی قابل دسترس به هوش مصنوعی فکر جدی بکنیم. باید برای دستور خط و آیین نگارش دیجیتالی متناسب با نظام یکدست‌سازی آنها بسیار جدی تلاش کنیم. پروژه زبان ملی دیجیتال امروز باید برنامه‌ریزی و اجرا شود و هر روز تاخیر در آن، ما را سال‌ها عقب می‌اندازد.
ساکت گفت: ما باید به سرعت زیست‌بوم دیجیتال زبان ملی را ایجاد کنیم تا بتوانیم داده‌های خود را به هوشواره‌های جهانی وارد کنیم و از این طریق حاکمیت دادگانی خود را تحلیل کنیم. حضور زبان فارسی در محیط دیجیتال، حیات ما را در جهان دیجیتال تضمین می‌کند. زبان ملی یک دارایی راهبردی است. اگر عقب‌ماندگی خود را جبران نکنیم، از چرخه تولید معنا در جهان عقب خواهیم افتاد.
عضو هیات علمی دانشکده ادبیات دانشگاه فردوسی مشهد با اشاره به اینکه نخبگی یک مسئولیت است، اظهار کرد: این مسئولیت خودبه‌خود دلسوزی می‌آورد و دلسوزی تمام سراپای نخبه را از درد انباشته می‌کند. وقتی جایی کاستی و کوتاهی می‌بیند، وقتی جایی را می‌بیند که می‌تواند اثرگذار باشد ولی بستر اثرگذاری برایش فراهم نمی‌شود، بنابراین ممکن است انتقاد کند، ممکن است در گفتن راه‌حل‌ها کمی تند شود، ممکن است بی‌پرده سخن بگوید و ممکن است دیگرگونه بیندیشد و دیگرگونه فکر کند.سیستم‌های اداری، سیاسی و امنیتی ما باید نخبگی را یک بحران تلقی نکنند، بلکه آن را یک ظرفیت برای افزایش تاب‌آوری و انسجام ملی به شمار بیاورند.
معاونت علمی به نخبگان دارای ایده تسهیلات می‌دهد
حسین افشین -معاون علم، فناوری و اقتصاد دانش بنیان رئیس جمهور- در حاشیه «آیین میثاق نخبگان با ایران فردا» در گفت‌وگو با ایسنا با اشاره به اینکه در معاونت علمی، برای نخبگانی که بتوانند ایده داشته باشند و هسته‌های پژوهشی یا شرکت‌های دانش‌بنیان ایجاد کنند، تسهیلات خوبی در نظر گرفته شده است، اظهار کرد: تلاش ما نیز این است که مدل‌های حمایتی را تغییر دهیم. به زودی برای نخبگان هنری نیز اطلاع‌رسانی خواهد شد که در صورت تمایل به فعالیت در حوزه ساخت فیلم سینمایی، بنیاد نخبگان و معاونت علمی از آنان حمایت خواهند کرد.
وی افزود: به این ترتیب، نخبگان به مسئله متصل می‌شوند و حمایت‌ها علاوه بر شکل نقطه‌ای و فردی، به زنجیره‌ها نیز متصل می‌شود؛ یعنی اگر نخبه‌ای برای حل یک مسئله وارد شود، برای اتصال در آن زنجیره نیز حمایت‌هایی در نظر گرفته می‌شود. این حمایت‌ها به زودی اعلام خواهد شد.
بخشی از نخبگان در دستگاه‌های اجرایی جذب شده‌اند
در ادامه مهدی فیضی -رئیس بنیاد ملی نخبگان خراسان رضوی- با اشاره به اینکه یکی از برنامه‌های بنیاد نخبگان استان خراسان رضوی نگهداشت نخبگان است، به ایسنا گفت: این نگهداشت یعنی نخبگان در دستگاه‌های اجرایی، خصوصی، پژوهشی و دانشگاهی نگه داشته شوند. در این زمینه طرح‌های خوبی انجام شده است. جذب هیأت علمی و پسادکتری از جمله این طرح‌ها هستند و بخشی از نخبگان توانسته‌اند در دستگاه‌های دولتی، اجرایی و خصوصی جذب شوند.
وی افزود: اخیراً نیز مصوبه‌ای از اداره مالیات استان دریافت شده است که بر اساس آن، شرکت‌هایی که مورد تایید ما باشند، می‌توانند از اعتبار مالیاتی خود برای جذب نخبگان استفاده کنند. این موضوع کمک قابل توجهی به جذب بیشتر نخبگان در این دستگاه‌ها می‌کند.
انتهای پیام
