به گزارش ایسنا، کاهش بارندگی نه تنها میزان آب در دسترس برای کشت‌های آبی را محدود می‌کند، بلکه در کشت‌های دیم نیز مستقیما بر استقرار گیاه، رشد محصول و میزان تولید اثر می‌گذارد و در سال‌های کم‌بارش، کشاورزان را با ریسک بیشتری مواجه می‌کند.
در چنین شرایطی، تغییر احتمالی الگوی بارش در ماه‌های پیش‌رو و مطرح شدن نقش پدیده «ال‌نینو» در نوسانات اقلیمی، بار دیگر توجه‌ها را به وضعیت بارندگی و پیامدهای آن برای بخش کشاورزی معطوف کرده است؛ پدیده‌ای که می‌تواند الگوهای دما و بارش را در بخش‌هایی از جهان تحت تأثیر قرار دهد، اما آثار آن در هر منطقه الزاماً یکسان و قطعی نیست و نمی‌توان صرف وقوع ال‌نینو را به معنای افزایش حتمی بارندگی در یک استان دانست.
با این حال، برای استانی مانند مرکزی که طی سال‌های گذشته با محدودیت منابع آب مواجه بوده، بازگشت بارش‌ها به شرایط نرمال یا افزایش آن می‌تواند اهمیت ویژه‌ای داشته باشد. بارش‌های مؤثر و توزیع‌شده در طول فصل می‌تواند بخشی از نیاز آبی کشت‌های پاییزه را تأمین کند، تعداد دفعات آبیاری را کاهش دهد، رطوبت خاک را افزایش دهد و در صورت تداوم، به تقویت ذخایر سدها و منابع آب مورد استفاده در فصل گرم کمک کند.
از سوی دیگر، بارش‌های شدید و کوتاه‌مدت، به‌ویژه در مناطق مستعد سیلاب، می‌تواند برای اراضی کشاورزی، باغ‌ها، گلخانه‌ها و زیرساخت‌های بخش کشاورزی خطرآفرین باشد.
اهمیت موضوع زمانی بیشتر می‌شود که بدانیم میزان بارش به تنهایی تعیین‌کننده وضعیت کشاورزی نیست؛ بلکه زمان وقوع بارندگی، نحوه توزیع آن در مراحل مختلف رشد گیاه، شدت بارش، ظرفیت خاک برای جذب آب و امکان ذخیره و مدیریت روان‌آب‌ها نیز در میزان بهره‌مندی کشاورزان از بارش نقش دارد.
به بیان دیگر، بارشی که در زمان مناسب و با شدت قابل مدیریت رخ دهد می‌تواند یک پشتوانه برای تولید باشد، اما بارش سنگین و ناگهانی ممکن است بخشی از منافع آن را با خسارت‌های ناشی از سیلاب خنثی کند.
همچنین، تغییر میزان بارش می‌تواند آثار غیرمستقیمی بر اقتصاد کشاورزی نیز داشته باشد؛ کاهش نیاز به آبیاری می‌تواند فشار مصرف آب را کاهش دهد و افزایش تولید، در صورت تحقق، بر میزان عرضه و قیمت محصولات اثر بگذارد. در مقابل، خسارت ناشی از بارش‌های شدید می‌تواند هزینه‌های تولید و بازسازی را افزایش دهد.
این شرایط، پرسش‌های متعددی را پیش روی بخش کشاورزی استان مرکزی قرار داده است؛ از اینکه کدام محصولات بیشترین تأثیر را از تغییرات بارشی می‌پذیرند و افزایش بارندگی تا چه میزان می‌تواند نیاز آبیاری را کاهش دهد تا اینکه آیا می‌توان انتظار افزایش تولید داشت و در صورت وقوع بارش‌های سنگین، چه بخش‌هایی بیشتر در معرض آسیب قرار می‌گیرند.
علیرضا طهماسبی، مدیر آب و خاک سازمان جهاد کشاورزی استان مرکزی، در گفت‌وگو با ایسنا با تشریح آثار احتمالی افزایش بارش بر کشاورزی استان، معتقد است در شرایط فعلی که منابع آبی بخش کشاورزی تحت تأثیر خشکسالی‌های چند سال اخیر قرار گرفته‌اند، بازگشت بارندگی‌ها به شرایط نرمال یا فراتر از آن، در مجموع می‌تواند بیش از آنکه تهدید باشد، یک فرصت برای این بخش باشد؛ فرصتی که البته بهره‌گیری از آن مستلزم مدیریت صحیح منابع آب و آمادگی برای مقابله با خسارت‌های احتمالی ناشی از بارش‌های شدید و سیلاب است.
ال‌نینو برای کشاورزی مرکزی؛ فرصتی برای جبران بخشی از خسارت خشکسالی
مدیر آب و خاک سازمان جهاد کشاورزی استان مرکزی با اشاره به تداوم خشکسالی‌های سال‌های اخیر و فشار بر منابع آبی بخش کشاورزی، افزایش بارش‌ها و بازگشت بارندگی‌ها به شرایط نرمال یا فراتر از آن را بیش از یک تهدید، فرصتی برای کشاورزی استان دانست و درباره آثار احتمالی پدیده ال‌نینو و تغییر الگوی بارش بر کشاورزی استان مرکزی اظهار کرد: با توجه به خشکسالی‌های پی‌درپی چند سال گذشته، منابع آبی بخش کشاورزی تا حد زیادی تحت فشار قرار گرفته‌اند و از این منظر، اگر تغییرات بارشی در جهت افزایش بارندگی و شکل‌گیری شرایط نرمال یا ترسالی باشد، باید آن را بیشتر یک فرصت برای بخش کشاورزی دانست.
وی افزود: البته این موضوع به معنای نادیده گرفتن مخاطرات بارش‌های شدید نیست و همزمان با استفاده از مزایای افزایش بارندگی، باید اقدامات پیشگیرانه برای کاهش خسارات احتمالی ناشی از سیلاب و روان‌آب نیز انجام شود.
کاهش نیاز آبی کشت‌های پاییزه
طهماسبی با اشاره به نقش بارش‌های پاییزی در تأمین نیاز آبی محصولات، گفت: گفت: در صورت تداوم و توزیع مناسب بارش‌ها، نیاز آبی کشت‌های پاییزه کاهش می‌یابد، چند نوبت آبیاری حذف می‌شود و ذخایر آب مورد نیاز کشاورزی در فصل تابستان نیز تقویت خواهد شد. افزایش بارندگی در پاییز و بازگشت بارش‌ها به شرایط نرمال و فراتر از آن می‌تواند نیاز آبی کشت‌های پاییزه را به حداقل برساند و در نتیجه، آب‌دهی‌های دوم و سوم این کشت‌ها حذف شود. چنانچه این روند در اسفندماه و فصل بهار نیز ادامه داشته باشد، امکان کاهش تعداد دفعات آبیاری در کشت‌های پاییزه تا حدود چهار نوبت نیز وجود خواهد داشت.
مدیر آب و خاک سازمان جهاد کشاورزی استان مرکزی تصریح کرد: چنین کاهشی در نیاز آبیاری، در شرایطی که کشاورزی استان با محدودیت منابع آب مواجه است، اهمیت زیادی دارد و می‌تواند فشار وارد بر منابع آب سطحی و زیرزمینی را کاهش دهد.
طهماسبی یکی دیگر از پیامدهای مثبت تداوم بارندگی را افزایش روان‌آب و تقویت ذخایر منابع آب عنوان کرد و گفت: با تداوم بارش‌ها و در صورت افزایش جریان رودخانه‌ها و روان‌آب‌ها، سدها و سازه‌های تأمین آب کشاورزی استان نیز می‌توانند وضعیت بهتری پیدا کنند و آب ذخیره‌شده در آنها در فصل تابستان مورد استفاده بخش کشاورزی قرار گیرد.
وی افزود: اهمیت این موضوع زمانی بیشتر می‌شود که بدانیم بخشی از نیاز آبی فصل گرم از طریق ذخایر ایجادشده در فصل‌های پربارش تأمین شود و به این ترتیب، فشار کمتری بر منابع آب زیرزمینی وارد شود.
همه بارش‌ها به افزایش تولید منجر نمی‌شود
مدیر آب و خاک سازمان جهاد کشاورزی استان مرکزی با بیان اینکه صرف افزایش میزان بارش به معنای افزایش تولید محصولات کشاورزی نیست، اظهار کرد: آنچه در این زمینه اهمیت دارد، علاوه بر مقدار بارندگی، زمان وقوع و نحوه توزیع آن در مراحل مختلف رشد گیاه است.
وی ادامه داد: در صورت افزایش بارندگی و توزیع مناسب آن در مراحل رشد گیاه، با توجه به کیفیت مناسب آب باران و تأمین رطوبت مورد نیاز خاک، می‌توان انتظار داشت عملکرد محصولات نیز افزایش پیدا کند. بارش مناسب همچنین می‌تواند در تعدیل شرایط دمایی و بهبود وضعیت رطوبت خاک مؤثر باشد و در مجموع، شرایط مناسب‌تری را برای رشد گیاه فراهم کند.
وی درباره محصولاتی که بیشترین تأثیر را از تغییرات بارشی می‌پذیرند، گفت: کشت‌های دیم و به طور کلی محصولاتی که وابستگی بیشتری به بارندگی دارند، طبیعتاً حساسیت بیشتری نسبت به میزان و زمان وقوع بارش خواهند داشت. در کشت‌های آبی نیز افزایش بارش می‌تواند از طریق کاهش نیاز به آبیاری و تأمین بخشی از نیاز آبی گیاه، مصرف آب را کاهش دهد؛ بنابراین آثار بارندگی تنها به محصولات دیم محدود نمی‌شود.
وی تأکید کرد: در نهایت، واکنش هر محصول به بارش، به نوع کشت، مرحله رشد، وضعیت خاک، میزان بارندگی و نحوه توزیع آن بستگی دارد و نمی‌توان برای همه محصولات یک نسخه واحد ارائه کرد.
هشدار درباره بارش‌های شدید و سیلاب
مدیر آب و خاک سازمان جهاد کشاورزی استان مرکزی در عین حال نسبت به خسارت احتمالی بارش‌های شدید هشدار داد و گفت: در دشت‌های سیلابی و مناطق مجاور مسیل‌ها، اگر باغ‌ها، گلخانه‌ها یا مزارعی وجود داشته باشد، طغیان رودخانه‌ها و جاری شدن سیلاب می‌تواند موجب وارد شدن خسارت شود.
وی افزود: امیدواریم چنین شرایطی رخ ندهد یا در صورت وقوع، خسارات به حداقل برسد، اما باید از قبل آمادگی لازم برای مواجهه با بارش‌های سنگین وجود داشته باشد. مدیریت روان‌آب‌ها، توجه به مسیر مسیل‌ها، رعایت حریم آبراهه‌ها و اتخاذ تمهیدات لازم در اراضی در معرض خطر می‌تواند در کاهش خسارات احتمالی نقش داشته باشد.
افزایش تولید می‌تواند بر قیمت‌ها اثر بگذارد
وی درباره احتمال تأثیر تغییرات بارشی بر قیمت محصولات کشاورزی نیز اظهار کرد: از آنجا که آب‌بهای کشاورزی نسبت به بسیاری از نهاده‌ها هزینه پایینی دارد، افزایش بارندگی احتمالاً از این جهت تأثیر چندانی بر قیمت تمام‌شده محصولات نخواهد داشت. با این حال، اگر افزایش بارندگی موجب افزایش تولید و فراوانی محصولات شود، این افزایش عرضه می‌تواند بر قیمت محصولات در بازار اثرگذار باشد.
وی تصریح کرد: میزان این اثرگذاری نیز به مقدار تولید، میزان عرضه، شرایط بازار و سایر عوامل مؤثر بر قیمت محصولات بستگی خواهد داشت.
مدیر آب و خاک سازمان جهاد کشاورزی استان مرکزی با اشاره به اهمیت کاهش مصرف آب در بخش کشاورزی گفت: هر میزان بارش مؤثر که بتواند بخشی از نیاز آبی گیاه را تأمین کند، به همان میزان می‌تواند نیاز به آبیاری را کاهش دهد و در نتیجه فشار بر منابع آب کاهش پیدا کند.
وی افزود: اگر بارندگی مناسب با مدیریت صحیح آب همراه شود، می‌توان از این فرصت برای تقویت منابع آبی، کاهش برداشت از منابع زیرزمینی و ذخیره آب برای دوره‌های کم‌بارش استفاده کرد.
ال‌نینو به معنای بارش قطعی بیشتر نیست
به گزارش ایسنا، ال‌نینو یک پدیده اقلیمی اقیانوسی ـ جوی است که با تغییرات دمای سطح آب در بخش‌هایی از اقیانوس آرام استوایی همراه است و می‌تواند الگوهای دما و بارش را در مناطق مختلف جهان تحت تأثیر قرار دهد.
با این حال، وقوع ال‌نینو به‌تنهایی به این معنا نیست که قطعا افزایش بارش در یک منطقه انفاق خواهد افتاد و میزان و زمان بارندگی تحت تأثیر مجموعه‌ای از عوامل جوی، اقلیمی و منطقه‌ای قرار دارد. از این منظر، در ارزیابی اثر احتمالی ال‌نینو بر کشاورزی استان مرکزی، بیش از آنکه صرفاً نام این پدیده اهمیت داشته باشد، میزان بارش مؤثر، زمان وقوع، نحوه توزیع بارندگی و امکان ذخیره و بهره‌برداری از آب حاصل از آن تعیین‌کننده خواهد بود.
در صورت تحقق بارش‌های مناسب، این شرایط می‌تواند برای کشت‌های پاییزه و دیم، کاهش نیاز آبیاری، تقویت ذخایر سدها و کاهش فشار بر منابع زیرزمینی یک فرصت باشد؛ اما همزمان، بارش‌های شدید و کوتاه‌مدت در صورت نبود مدیریت مناسب روان‌آب‌ها می‌تواند برای اراضی کشاورزی، باغات و گلخانه‌های واقع در مناطق سیلابی به یک تهدید تبدیل شود.
به این ترتیب، مدیریت همزمان فرصت آبی و ریسک سیلاب می‌تواند تعیین‌کننده میزان بهره‌مندی کشاورزی استان مرکزی از تغییرات احتمالی الگوی بارش در ماه‌های پیش‌رو باشد.
انتهای پیام
