سیدمجید ظهیری در گفت‌وگو با ایسنا با اشاره به دیدگاه رهبر شهید از علم و پیشرفت آن در کشور اسلامی اظهار کرد: در نگاه قائد شهید و عظیم‌الشأن انقلاب اسلامی، تمدن‌ها بدون برخورداری از زیرساخت علمی بومی، در بهترین حالت به تمدن‌های حاشیه‌ای و مصرف‌کننده تبدیل می‌شوند. بر همین اساس، کشور در عرصه علم و جامعه علمی جهانی نباید جایگاه یک مصرف‌کننده، منفعل و تابع را داشته باشد، بلکه باید به عنوان تولیدکننده، فعال و پیشرو در عرصه علمی حضور پیدا کند. این دیدگاه ریشه در نظریه استقلال مرکب دارد؛ به این معنا که استقلال علمی، پیش‌نیاز و زیربنای استقلال سیاسی، اقتصادی و فرهنگی است.
وی افزود: بدون علم بومی، سیاست‌گذاری در عرصه‌های اقتصادی و سیاسی نیز ممکن است به الگوهای وارداتی و منافع بیگانه وابسته شود و از همین رو استقلال علمی تنها به معنای پیشرفت در حوزه دانشگاه و پژوهش نیست، بلکه با تمامی ابعاد استقلال کشور ارتباط مستقیم دارد. هر اندازه یک کشور در تولید دانش و فناوری توانمندتر باشد، قدرت تصمیم‌گیری و تعیین مسیر خود را نیز افزایش خواهد داد.
رئیس پژوهشکده اسلام تمدنی در ادامه با اشاره به تأکید رهبر شهید بر پرهیز از علم ترجمه‌ای بیان کرد: منظور از این تأکید آن نیست که روابط علمی کشور با جهان قطع شود یا از دستاوردهای علمی دیگران استفاده نکنیم، بلکه مسئله اصلی نوع مواجهه با علم است. بدترین وضعیت برای یک جامعه علمی این است که منتظر بماند جای دیگری در دنیا به نتیجه علمی دست پیدا کند و سپس صرفاً به ترجمه و مصرف آن بپردازد.
ظهیری ادامه داد: تفاوت اساسی در نگرش به علم است؛ در یک نگاه، علم کالایی آماده و وارداتی تلقی می‌شود که تنها باید آن را مصرف کرد، اما در نگاه تمدنی، علم یک فرآیند تولید است که به خلاقیت، نوآوری و بومی‌سازی نیاز دارد. استفاده از دستاوردهای علمی جهان در چارچوب تعامل علمی فعال و انتقال فناوری امری مطلوب است، اما اتکای صرف به ترجمه و مصرف، در نهایت به وابستگی علمی منجر خواهد شد و وابستگی علمی نیز می‌تواند مقدمه‌ای برای وابستگی فرهنگی و هویتی باشد.
وی با اشاره به آسیب‌های وابستگی علمی و فرهنگی برای آینده کشور گفت: وابستگی علمی یک وابستگی مرکب و زنجیره‌ای است و می‌توان وابستگی علمی را به ریشه و سایر وابستگی‌ها را به شاخه‌های آن تشبیه کرد. هنگامی که یک کشور در حوزه علم و دانش وابسته باشد، این وابستگی می‌تواند در ادامه خود، وابستگی اقتصادی، سیاسی و فرهنگی را نیز به دنبال داشته باشد و در نهایت کشور را در معرض هضم شدن در تمدن مقابل قرار دهد.
وابستگی علمی موجب می‌شود کشور در زنجیره ارزش جهانی در پایین‌ترین حلقه قرار گیرد
رئیس پژوهشکده اسلام تمدنی افزود: از منظر آسیب‌شناسی تمدنی، وابستگی علمی موجب می‌شود کشور در زنجیره ارزش جهانی در پایین‌ترین حلقه، یعنی جایگاه مصرف‌کننده، قرار گیرد و به تدریج توانایی تعیین سرنوشت خود را از دست بدهد. از سوی دیگر، وابستگی فرهنگی می‌تواند هویت ملی و دینی را تهدید کند و زمینه را برای استحاله فرهنگی فراهم آورد. بنابراین استقلال علمی را نمی‌توان صرفاً یک انتخاب یا یک برنامه مقطعی دانست، بلکه این استقلال یک ضرورت راهبردی برای حفظ هویت و امنیت ملی کشور است.
ظهیری در ارزیابی وضعیت کشور در مسیر تحقق استقلال علمی مورد تأکید رهبر شهید انقلاب اسلامی اظهار کرد: با توجه به تأکید و پیگیری مجدانه و همیشگی ایشان نسبت به علم و عالم با نگاه تمدنی، وضعیت ایران اسلامی در مقایسه با گذشته خود و همچنین در مقایسه با سایر کشورهای منطقه بسیار عالی است و امروز در برخی علوم، ایران در جهان حرف برای گفتن دارد.
وی ادامه داد: بر اساس شاخص‌های جهانی از جمله رتبه علمی کشورها و تولید مقالات پراستناد، ایران در حوزه‌هایی همچون نانو، سلول‌های بنیادی، هوافضا و علوم هسته‌ای به جایگاه‌های قابل توجهی دست یافته است. این دستاوردها نشان می‌دهد مسیر حرکت علمی کشور در سال‌های گذشته توانسته ظرفیت‌های قابل توجهی ایجاد کند و ایران را در برخی حوزه‌های علمی به جایگاهی برساند که بتواند در عرصه جهانی نقش‌آفرینی داشته باشد.
رئیس پژوهشکده اسلام تمدنی با بیان اینکه تحقق کامل استقلال علمی نیازمند توجه همزمان به کیفیت و کمیت است، گفت: در ادامه این مسیر باید علاوه بر افزایش تولیدات علمی، موضوعاتی همچون کیفیت علمی، تجاری‌سازی فناوری، نوآوری بومی و پیوند صنعت و دانشگاه نیز با جدیت دنبال شود. صرف افزایش تعداد مقالات و تولیدات علمی برای رسیدن به استقلال علمی کافی نیست و دانش زمانی می‌تواند به قدرت و ثروت تبدیل شود که در عرصه‌های واقعی اقتصاد و زندگی مردم نیز مورد استفاده قرار گیرد.
ظهیری تأکید کرد: مسیر طی‌شده در حوزه علم و فناوری امیدبخش است، اما برای رسیدن به قله‌های تمدنی همچنان به جهش علمی و حرکت به سمت اقتصاد دانش‌بنیان نیاز داریم. تقویت تولید علم، تبدیل دانش به فناوری، حمایت از نوآوری بومی و ایجاد ارتباط مؤثر میان دانشگاه، صنعت و جامعه می‌تواند زمینه را برای تکمیل مسیر استقلال علمی و در نهایت تقویت استقلال سیاسی، اقتصادی و فرهنگی کشور فراهم کند.
انتهای پیام
