گمرکات، بازارچه‌های مرزی و پایانه‌های تجاری سیستان و بلوچستان این روزها نقش پررنگی در جریان مبادلات اقتصادی کشور ایفا می‌کنند و افزایش فعالیت در بخش‌های صادرات، واردات و ترانزیت، ظرفیت‌های مرزی این استان را بیش از گذشته در کانون توجه قرار داده است.
به گزارش ایسنا، جنوب سیستان و بلوچستان به دلیل قرار گرفتن در مجاورت دریای عمان، دسترسی به آب‌های آزاد، برخورداری از بندر چابهار و قرار گرفتن در مسیر ارتباطی ایران با کشورهای منطقه، یکی از محورهای مهم توسعه تجارت و ترانزیت در کشور به شمار می‌رود.
در این میان گمرکات چابهار، پیشین شهرستان راسک و ریمدان شهرستان دشتیاری و همچنین پایانه و بازارچه‌های مرزی، نقش مهمی در جابه‌جایی کالا، صادرات، واردات و تردد ناوگان ایفا می‌کنند.
قرار گرفتن سیستان و بلوچستان در مجاورت ۲ کشور پاکستان و افغانستان و دسترسی چابهار به آب‌های آزاد، موقعیتی راهبردی برای توسعه تجارت با کشورهای منطقه و اتصال کریدورهای تجاری شرق کشور به بازارهای بین‌المللی ایجاد کرده است.
گمرکات استان در کنار بازارچه‌های مرزی و پایانه‌های صادرات و واردات، بخش مهمی از فرآیند جابه‌جایی کالا را بر عهده دارند و روزانه حجم قابل توجهی از کالاهای صادراتی، وارداتی و ترانزیتی از مسیرهای رسمی استان جابه‌جا می‌شود.
فعال بودن این مسیرها علاوه بر تسهیل مبادلات تجاری با کشورهای همسایه، موجب رونق فعالیت ناوگان حمل‌ونقل، شرکت‌های خدماتی، انبارداری، بارگیری و سایر مشاغل وابسته به تجارت مرزی شده است.
در بخش واردات نیز مرزهای رسمی سیستان و بلوچستان، به‌ویژه در جنوب استان، نقش مهمی در ورود بخشی از کالاهای مورد نیاز کشور دارند.
کالاهای اساسی و سایر اقلام مورد نیاز پس از ورود از مسیرهای دریایی یا زمینی و انجام تشریفات قانونی و گمرکی، به شبکه توزیع کشور منتقل می‌شوند و این ظرفیت می‌تواند در کنار بنادر و زیرساخت‌های حمل‌ونقل، به تقویت زنجیره تأمین کالا در کشور کمک کند.
چابهار به دلیل برخورداری از بندر و دسترسی مستقیم به آب‌های آزاد، یکی از مهم‌ترین نقاط تجاری جنوب شرق کشور محسوب می‌شود و ظرفیت‌های بندری، گمرکی، منطقه آزاد و حمل‌ونقل آن امکان جابه‌جایی کالا در مسیرهای مختلف را فراهم کرده است. این ظرفیت‌ها در سال‌های اخیر زمینه افزایش فعالیت‌های صادراتی و وارداتی و همچنین توسعه ترانزیت کالا از مسیر چابهار را فراهم کرده و این بندر را به یکی از محورهای مهم تجارت دریایی کشور با کشورهای منطقه تبدیل کرده است.
در کنار ظرفیت‌های بندری چابهار، مرز زمینی ریمدان در شهرستان دشتیاری نیز به عنوان یکی از مسیرهای مهم تجارت ایران و پاکستان، جایگاه ویژه‌ای در مبادلات مرزی جنوب شرق کشور پیدا کرده است. افزایش ساعات فعالیت، توسعه زیرساخت‌های گمرکی و تجاری و افزایش تردد کامیون‌ها در این مرز، ظرفیت ریمدان را برای جابه‌جایی کالا و توسعه تجارت با پاکستان افزایش داده است.
بازارچه‌های مرزی استان نیز از دیگر ظرفیت‌های مهم اقتصادی سیستان و بلوچستان هستند که علاوه بر فراهم کردن زمینه مبادلات قانونی مرزی، می‌توانند در ایجاد اشتغال، رونق کسب‌وکارهای محلی و افزایش درآمد ساکنان مناطق مرزی نقش داشته باشند. فعال شدن این بازارچه‌ها و تسهیل فرآیندهای تجاری می‌تواند به کاهش هزینه‌های مبادله، ساماندهی تجارت مرزنشینان و استفاده بیشتر از ظرفیت اقتصادی مناطق مرزی منجر شود.
در مجموع، مجموعه گمرکات، بنادر، بازارچه‌ها، پایانه‌های مرزی و شبکه حمل‌ونقل سیستان و بلوچستان یک زنجیره به‌هم‌پیوسته تجاری را شکل داده‌اند که از ورود کالاهای مورد نیاز کشور تا صادرات محصولات و ترانزیت کالا به کشورهای منطقه را پوشش می‌دهد. توسعه زیرساخت‌های این بخش، تسهیل فرآیندهای گمرکی، افزایش امکانات پایانه‌ها و بهبود مسیرهای ارتباطی می‌تواند زمینه استفاده بیشتر از ظرفیت‌های مرزی استان و تقویت جایگاه سیستان و بلوچستان در تجارت منطقه‌ای را فراهم کند.
در این میان، چابهار، پیشین و ریمدان به دلیل موقعیت جغرافیایی و ارتباط مستقیم با بازار پاکستان و مسیرهای دریایی، از مهم‌ترین ظرفیت‌های تجاری استان به شمار می‌روند و تداوم سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌های بندری، گمرکی، جاده‌ای و خدماتی می‌تواند نقش این مناطق را در تأمین کالا، توسعه صادرات و ترانزیت کشور بیش از پیش تقویت کند.
گزارش عملکرد ۶ ماهه سال ۱۴۰۵ گمرک چابهار و توابع در بخش‌های مختلف، تصویری از حجم فعالیت‌های تجاری این مجموعه ارائه می‌کند؛ آماری که از رشد قابل توجه ارزش صادرات و افزایش وزن کالاهای خروجی و همچنین افزایش حجم ترانزیت حکایت دارد.
صادرات ۱۰۹ میلیون دلاری از گمرکات چابهار، پیشین و ریمدان
مدیرکل گمرک چابهار در گفت‌وگو با ایسنا درباره عملکرد نیمه نخست امسال، اظهار کرد: در بخش صادرات قطعی از گمرکات چابهار، پیشین و منطقه آزاد و پایانه و بازارچه مرزی ریمدان، یک‌هزار و ۶۹ فقره پروانه صادراتی به ارزش ۱۰۹ میلیون و ۶۷۹ هزار و ۸۱۶ دلار و وزن ۸۰۸ هزار و ۵۲۰ تن تشکیل شده است.
رضا قربانی افزود: تعداد پروانه‌های صادراتی در این بخش نسبت به مدت مشابه سال قبل ۹ درصد و ارزش صادرات ۵۹ درصد افزایش یافته، اما وزن کالاهای صادرشده ۹ درصد کاهش داشته است.
وی گفت: عمده اقلام صادرات قطعی گمرکات چابهار در این مدت شامل کلینکر، سیمان، میوه و تره‌بار، کاشی و زغال‌کک بوده است.
وی در ادامه بیان کرد: در بخش صادرات کالاهای اظهارشده در سایر گمرکات کشور و خروجی از گمرکات چابهار و توابع نیز پنج هزار و ۶۸۰ فقره پروانه به ارزش ۳۵۴ میلیون و ۶۴۱ هزار و ۷۳۳ دلار و وزن ۶۲۳ هزار و ۶۹۰ تن ارائه شده است.
وی گفت: تعداد پروانه‌های این بخش نسبت به مدت مشابه سال قبل ۸۸ درصد، ارزش صادرات ۱۵۰ درصد و وزن کالاهای خروجی نیز ۱۵۰ درصد افزایش داشته است.
مدیرکل گمرک چابهار افزود: عمده اقلام خروجی این بخش شامل گاز، قیر، سیمان، کاشی و سرامیک، مواد غذایی مجاز و تره‌بار بوده است.
قربانی اظهار کرد: در مجموع، کل کالای صادراتی خروجی از طریق گمرکات چابهار و توابع در شش ماهه نخست امسال از نظر ارزش ۴۶۴ میلیون و ۳۲۱ هزار و ۵۴۹ دلار و از نظر وزن یک میلیون و ۴۳۱ هزار و ۲۱۰ تن بوده که ارزش آن نسبت به مدت مشابه سال قبل ۱۲۰ درصد و وزن کالاهای خروجی ۲۵ درصد افزایش داشته است.
واردات؛ افزایش ۵۷ درصدی وزن کالاهای واردشده
مدیرکل گمرک چابهار درباره عملکرد واردات قطعی اداره کل گمرک چابهار و توابع نیز گفت: در ۶ ماهه نخست امسال چهار هزار و ۵۶ فقره پروانه وارداتی به ارزش یک میلیارد و ۲۳۰ میلیون و ۱۱۴ هزار و ۲۱۰ دلار و وزن یک میلیون و ۶۰۹ هزار و ۳۶۱ تن تشکیل شده است.
قربانی افزود: تعداد پروانه‌های وارداتی نسبت به مدت مشابه سال قبل ۴۰ درصد افزایش داشته، ارزش واردات ۲۸ درصد کاهش یافته و وزن کالاهای وارداتی نیز ۵۷ درصد افزایش پیدا کرده است.
وی عمده اقلام وارداتی را شامل برنج، گوشت، لوازم یدکی، کنجاله سویا، شکر، گندم، جو، ذرت، لاستیک خودروهای سبک و سنگین، ماهی و کولر گازی و برخی اقلام مجاز اعلام کرد.
وی ادامه داد: بر اساس جدول تفصیلی عملکرد واردات گمرکات و بازارچه‌ها، در ۶ ماهه نخست سال ۱۴۰۴ در منطقه آزاد چابهار ۲ هزار و ۵۱۷ فقره پروانه وارداتی به وزن یک میلیون و ۱۷ هزار و ۸۵۸ تن و ارزش ۹۴۶ میلیون و ۱۳۷ هزار و ۲۵۳ دلار ثبت شده است.
مدیرکل گمرک چابهار بیان کرد: همچنین در گمرک پیشین نیز ۳۴ فقره پروانه به وزن یک‌هزار و ۱۶۱ تن و ارزش سه میلیون و ۲۱۶ هزار و ۱۶۳ دلار، در ریمدان ۱۴۰ فقره پروانه به وزن یک‌هزار و ۷۰۴ تن و ارزش ۹ میلیون و ۳۴۶ هزار و ۲۷ دلار و در بازارچه مرزی ریمدان ۲۱۵ فقره پروانه به وزن ۲ هزار و ۳۸۱ تن و ارزش پنج میلیون و ۸۹۴ هزار و ۶۷۴ دلار ثبت شده است.
وی ادامه داد: جمع کل واردات گمرکات و بازارچه‌های چابهار در ۶ ماهه سالجاری، ۲ هزار و ۹۰۶ فقره پروانه، یک میلیون و ۲۳ هزار و ۱۰۴ تن کالا و ۹۶۲ میلیون و ۵۹۴ هزار و ۱۱۷ دلار ارزش داشته است.
قربانی گفت: در ۶ ماهه سالجاری، منطقه آزاد چابهار ۲ هزار و ۸۷۲ فقره پروانه به وزن یک میلیون و ۵۷۸ هزار و ۸۰۰ تن و ارزش یک میلیارد و ۱۹۰ میلیون و ۹۸ هزار و ۴۹۰ دلار، مرز پیشین ۹۵ فقره پروانه به وزن پنج هزار و ۲۵۰ تن و ارزش چهار میلیون و ۳۷۱ هزار و ۶۴۹ دلار، مرز ریمدان ۱۵۵ فقره پروانه به وزن ۲ هزار و ۴۷۶ تن و ارزش ۱۲ میلیون و ۴۶۱ هزار و ۹۱۶ دلار و بازارچه مرزی ریمدان ۹۳۴ فقره پروانه به وزن ۲۲ هزار و ۸۳۵ تن و ارزش ۲۳ میلیون و ۱۸۲ هزار و ۱۵۵ دلار داشته است.
صادرات قطعی در گمرکات و بازارچه‌ها
مدیرکل گمرک چابهار همچنین با اشاره به جزئیات جدول عملکرد صادرات گفت: در ۶ ماهه نخست سال ۱۴۰۴، منطقه آزاد چابهار ۷۹۳ فقره پروانه صادراتی به وزن ۸۳۰ هزار و ۶۲۱ تن و ارزش ۶۵ میلیون و ۸۹۴ هزار و ۵۰۴ دلار داشته است.
قربانی افزود: در گمرک پیشین نیز ۱۵۶ فقره پروانه به وزن ۵۹ هزار و ۲۸۹ تن و ارزش ۲ میلیون و ۶۶۵ هزار و ۸۷ دلار ثبت شده است.
وی ادامه داد: همچنین در بازارچه ریمدان ۳۵ فقره پروانه صادر شده و یک‌هزار و ۶۵۳ تن کالا و ۳۹۶ هزار و ۷۱۸ دلار ارزش صادرات آن بوده است.
وی گفت: جمع کل صادرات گمرکات و بازارچه‌های محدوده اداره کل گمرک چابهار در ۶ ماهه سال گذشته ۹۸۴ فقره پروانه، ۸۹۱ هزار و ۵۶۳ تن کالا و ۶۸ میلیون و ۹۵۶ هزار و ۳۰۹ دلار ارزش داشته است.
مدیرکل گمرک چابهار افزود: در ۶ ماه سالجاری نیز منطقه آزاد چابهار ۹۰۶ فقره پروانه، ۷۲۱ هزار و ۵۹۹ تن کالا و ۱۰۳ میلیون و ۶۰۰ هزار و ۵۲۶ دلار صادرات داشته و در گمرک پیشین نیز ۱۶۳ فقره پروانه، ۸۶ هزار و ۹۲۱ تن کالا و ۶ میلیون و ۷۹ هزار و ۲۹۰ دلار صادرات ثبت شده است.
قربانی اظهار کرد: جمع کل صادرات گمرکات چابهار در بازارچه‌های پیشین و منطقه آزادچابهار در مرز ریمدان یک‌هزار و ۶۹ فقره پروانه، ۸۰۸ هزار و ۵۲۰ تن کالا و ۱۰۹ میلیون و ۶۷۹ هزار و ۸۱۶ دلار بوده است.
صادرات کالاهای اظهارشده در سایر گمرکات
مدیرکل گمرک چابهار در ادامه درباره صادرات کالاهای اظهارشده در سایر گمرکات کشور و خروجی از گمرکات و بازارچه‌های جنوب سیستان وبلوچستان گفت: در ۶ ماهه نخست سالجاری در گمرک پیشین ۲ هزار و ۲۴۸ فقره پروانه به وزن ۱۶۳ هزار و ۴۹۲ تن و ارزش ۱۰۱ میلیون و ۸۸۸ هزار و ۷۰۸ دلار، در بازارچه ریمدان ۷۷۰ فقره پروانه به وزن ۸۳ هزار و ۱۸۳ تن و ارزش ۳۷ میلیون و ۹۷ هزار و ۹۷ دلار و در ریمدان یک فقره پروانه به وزن ۲ هزار و ۵۰۰ تن و ارزش ۲ میلیون و ۶۸۵ هزار و ۴۱۷ دلار ثبت شده است.
قربانی افزود: جمع عملکرد صادرات کالاهای اظهارشده ۶ ماهه سال ۱۴۰۴ سه هزار و ۱۹ فقره پروانه به وزن ۲۴۹ هزار و ۱۷۵ تن کالا و ۱۴۱ میلیون و ۶۷۱ هزار و ۲۲۲ دلار ارزش داشته است.
وی ادامه داد: در ۶ ماه نخست سالجاری در گمرک پیشین ۲ هزار و ۱۲۴ فقره پروانه به وزن ۸۷ هزار و ۸۵۶ تن و ارزش ۷۳ میلیون و ۱۰۹ هزار و ۵۹۹ دلار، در بازارچه ریمدان یک‌هزار و ۹۰۲ فقره پروانه به وزن ۲۲۲ هزار و ۷۵۲ تن و ارزش ۱۳۴ میلیون و ۹۷۰ هزار و ۴۹۳ دلار و در ریمدان یک‌هزار و ۶۵۲ فقره پروانه به وزن ۳۱۳ هزار و ۸۲ تن و ارزش ۱۴۶ میلیون و ۵۶۱ هزار و ۶۴۱ دلار ثبت شده است.
وی در ادامه گفت: جمع عملکرد صادرات کالاهای اظهارشده در ۶ ماهه سال جاری پنج هزار و ۶۸۰ فقره پروانه با وزن ۶۲۳ هزار و ۶۹۰ تن کالا و ارزش ۳۵۴ میلیون و ۶۴۱ هزار و ۷۳۳ دلار بوده است.
تردد مسافران در گمرکات چابهار، ریمدان و پیشین
مدیرکل گمرک چابهار درباره خدمات مسافری نیز اظهار کرد: در ۶ ماهه نخست امسال ۹ هزار و ۳۱۲ نفر مسافر ورودی از گمرکات چابهار، ریمدان و پیشین خدمات گمرکی و تشریفات مسافری دریافت کرده‌اند و هفت هزار و ۸۴۲ نفر مسافر نیز از این گمرکات خارج شده‌اند.
وی افزود: تعداد مسافران ورودی نسبت به مدت مشابه سال قبل ۶۶ درصد و تعداد مسافران خروجی ۷۱ درصد کاهش داشته است.
ترانزیت؛ افزایش جابه‌جایی کالا از مسیر ریمدان و چابهار
مدیرکل گمرک چابهار در ادامه به وضعیت ترانزیت کالا اشاره کرد و گفت: ترانزیت گمرک منطقه آزاد چابهار در ۶ ماهه امسال به وزن ۶۲۷ هزار و ۹۶۶ تن و با تعداد ۳۳ هزار و ۷۹۰ کامیون انجام شده است.
قربانی افزود: برنج، پارچه، روغن، کنجد و لوازم ورزشی از جمله کالاهای ترانزیتی عبوری از این مسیر بوده است.
وی بیان کرد: در جدول عملکرد ترانزیت خارجی، در ۶ ماهه سال ۱۴۰۴ در مسیر منطقه آزاد چابهار ـ مبدأ ریمدان، یک‌هزار و ۳۰ فقره پروانه ترانزیتی با پنج هزار و ۳۲۵ کامیون و وزن ۱۰۶ هرار و ۵۱۶ تن ثبت شده است.
وی ادامه داد: در ۶ ماهه نخست سالجاری نیز در همین مسیر ۱۰ هزار و ۸۷۴ فقره پروانه ترانزیتی با ۳۳ هزار و ۷۹۰ کامیون و وزن ۶۲۷ هزار و ۹۶۶ تن ثبت شده بود.
مدیرکل گمرک چابهار گفت: بر اساس جدول تغییرات، عملکرد ترانزیت خارجی از نظر وزن ۴۹۰ تن، تعداد کامیون‌ها ۵۳۵ دستگاه و تعداد پروانه‌ها ۹۵۶ فقره تغییر داشته است.
قربانی با اشاره به مجموعه این آمار اظهار کرد: عملکرد ۶ ماهه گمرکات چابهار، پیشین، ریمدان و بازارچه‌های مرزی نشان می‌دهد که این مناطق همچنان از ظرفیت قابل توجهی برای توسعه صادرات، واردات، ترانزیت و مبادلات تجاری برخوردارند و افزایش حجم جابه‌جایی کالا و فعالیت ناوگان در این مسیرها می‌تواند نقش مهمی در تقویت جایگاه جنوب سیستان و بلوچستان در مبادلات تجاری منطقه داشته باشد.
به گزارش ایسنا، در مجموع، سیستان و بلوچستان با برخورداری از مرزهای زمینی با پاکستان و افغانستان، بندر راهبردی چابهار، گمرکات، بازارچه‌های مرزی و پایانه‌های متعدد، یکی از ظرفیت‌های مهم کشور برای توسعه تجارت با کشورهای منطقه به شمار می‌رود.
افزایش فعالیت در بخش‌های صادرات، واردات و ترانزیت نشان می‌دهد که مرزهای رسمی استان می‌توانند نقش بیشتری در تأمین کالاهای مورد نیاز کشور، توسعه مبادلات تجاری و ایجاد مسیرهای جدید برای صادرات ایفا کنند.
در این میان، چابهار به عنوان تنها بندر اقیانوسی کشور و ریمدان و پیشین به عنوان یکی از مهم‌ترین گذرگاه‌های زمینی ایران و پاکستان، ظرفیت ویژه‌ای برای تقویت تجارت منطقه‌ای دارند.
توسعه زیرساخت‌های بندری، گمرکی، جاده‌ای و پایانه‌ای در کنار افزایش امکانات حمل‌ونقل، انبارداری و خدمات رفاهی می‌تواند روند جابه‌جایی کالا را تسهیل و هزینه‌های تجارت را کاهش دهد.
استفاده از این ظرفیت‌ها علاوه بر افزایش درآمدهای تجاری، می‌تواند به رونق کسب‌وکارهای محلی، ایجاد اشتغال پایدار و توسعه مناطق مرزی کمک کند. استمرار این روند و رفع موانع موجود، زمینه تبدیل سیستان و بلوچستان به یکی از محورهای مهم تجارت ایران با کشورهای همسایه و بازارهای منطقه را بیش از گذشته فراهم خواهد کرد.
انتهای پیام
