مهرداد امیری در گفت‌وگو با ایسنا، اظهار کرد: فضای مجازی امروز به نوعی حافظه جمعی ما تبدیل شده و مهدویت نیز در این فضا شکل تازه‌ای پیدا کرده است.
وی افزود: در فضای مجازی چند جریان پرتکرار درباره مهدویت دیده می‌شود که یکی از آنها استفاده گسترده از عبارت ظهور نزدیک است؛ این عبارت به یک برچسب پرکاربرد تبدیل شده، اما بسیاری از محتواهایی که با این عنوان منتشر می‌شوند، نه ریشه روایی دارند و نه پشتوانه فلسفی و بیشتر جنبه هیجانی و تبلیغی دارند.
امیری ادامه داد: چنین محتواهایی ممکن است انسان را به سمت تاریخ‌زدگی و تسریع‌گرایی سوق دهد، در حالی که روایات ما از این نوع نگاه پرهیز داده‌اند.
این عضو هیئت علمی دانشگاه لرستان با اشاره به استقبال کاربران فضای مجازی از مباحث مربوط به علائم ظهور، گفت: بحث علائم ظهور نیز از موضوعات پربازدید در فضای مجازی است، اما متأسفانه در بسیاری از موارد روایات معتبر و ضعیف از یکدیگر تفکیک نمی‌شوند و نتیجه این وضعیت یا خرافه‌گرایی است یا ایجاد شک و تردید.
وی تصریح کرد: وظیفه ما به عنوان اهل فلسفه و کلام این است که روش فهم روایات مهدوی را به زبان ساده برای نسل جوان تبیین کنیم تا مخاطب بتواند میان روایت معتبر و غیرمعتبر تمایز قائل شود.
پیوند مهدویت با عدالت جهانی
امیری با اشاره به جریان دیگری که آن را امیدوارکننده توصیف کرد، اظهار کرد: پیوند مهدویت با عدالت جهانی از جمله موضوعاتی است که می‌تواند برای نسل جوان قابل توجه باشد؛ جوان امروز نسبت به عدالت، محیط زیست، صلح و مبارزه با ظلم حساس است و مهدویت نیز دقیقاً به همین دغدغه‌ها پاسخ می‌دهد.
وی ادامه داد: قرآن کریم می‌فرماید «وَنُرِیدُ أَن نَّمُنَّ عَلَی الَّذِینَ اسْتُضْعِفُوا فِی الْأَرْضِ...» و این آیه را می‌توان منشور مهدویت دانست.
عضو هیئت علمی دانشگاه لرستان با اشاره به جریان تازه‌تر پیوند مهدویت با سلامت روان، گفت: امیدواری مهدوی به عنوان سازوکاری برای مقابله با افسردگی و اضطراب معرفی می‌شود و مهدویت به انسان می‌گوید که تاریخ بی‌هدف نیست، پایان آن روشن است و انسان می‌تواند بخشی از این پایان روشن باشد.
وی افزود: جریان دیگری که شاید عجیب‌تر به نظر برسد، پیوند مهدویت با هوش مصنوعی است. بسیاری از این تحلیل‌ها ماهیتی علمی ـ تخیلی دارند، اما در عین حال نشان می‌دهند بشر امروز تشنه یک نجات‌بخش است و حتی فناوری را نیز در خدمت این تشنگی تفسیر می‌کند.
امیری تأکید کرد: ما باید این تشنگی را هدایت کنیم، نه اینکه آن را سرکوب کنیم.
وی خاطرنشان کرد: در مجموع، ترندهای مهدوی در فضای مجازی آینه دغدغه‌های عمیق بشری هستند؛ دغدغه‌هایی مانند عدالت، امید، معنا و نجات و نباید آنها را سطحی دید، بلکه باید آنها را جدی گرفت و با زبان فلسفی و کلامی به آنها عمق بخشید.
مهدویت، بازگشت به معنویت
این استادیار گروه فلسفه و کلام اسلامی دانشگاه لرستان با بیان اینکه مهدویت می‌تواند زمینه‌ای برای بازگشت به معنویت باشد، اظهار کرد: جهان مدرن با وجود همه پیشرفت‌هایی که داشته، با خلأ معنوی عمیقی مواجه شده است.
وی افزود: نیچه از مرگ خدا سخن گفت، هایدگر از فراموشی وجود و فرانکفورتی‌ها از عقل ابزاری سخن گفتند و نتیجه این وضعیت آن است که بشر امروز تقریباً همه چیز دارد جز معنا.
امیری ادامه داد: افسردگی، اضطراب، خودکشی، اعتیاد و بحران هویت را می‌توان از نشانه‌های همین خلأ دانست.
وی با اشاره به نگاه مهدویت به تاریخ، گفت: مهدویت می‌گوید تاریخ هدف دارد، جهان به سمت کمال حرکت می‌کند و در نهایت عدالت و معنویت پیروز می‌شوند. این یک روایت معنادار از تاریخ است و انسان بدون روایت معنادار نمی‌تواند زندگی کند.
عضو هیئت علمی دانشگاه لرستان تأکید کرد: البته مهدویت هر نوع معنویتی را تأیید نمی‌کند، بلکه معنویتی مبتنی بر عدالت، عقلانیت و مسئولیت را تأیید می‌کند.
وی تصریح کرد: مهدویت گریز از دنیا نیست، بلکه ساختن دنیاست. امام مهدی(عج) وقتی ظهور کند شهر می‌سازد، عدالت برقرار می‌کند، علم را گسترش می‌دهد و محیط زیست را اصلاح می‌کند.
امیری گفت: جوان امروز معنویت را با پرسشگری، عدالت‌خواهی و اصالت می‌خواهد و معنویت تحمیلی را نمی‌پذیرد؛ مهدویت نیز دقیقاً همین است؛ معنویتی عقلانی، زیبا و عدالت‌محور.
وی با اشاره به جایگاه مهدویت در سنت عرفانی، افزود: در سنت عرفانی نیز مهدویت جایگاه ویژه‌ای دارد و ابن عربی، مهدی(عج) را «خاتم الاولیاء» می‌نامد. این نگاه می‌تواند مهدویت را از یک عقیده صرفاً کلامی به تجربه‌ای معنوی و زنده تبدیل کند.
جوانان و دانشجویان؛ از خلاقیت تا ضعف مبانی
این استاد دانشگاه با اشاره به فعالیت جوانان و دانشجویان در زمینه مهدویت، بیان کرد: فعالیت جوانان در این حوزه امیدوارکننده است، اما در کنار نقاط قوت، نقدهایی نیز بر آن وارد است.
وی خودجوشی و خلاقیت را از نقاط قوت فعالیت جوانان در حوزه مهدویت دانست و افزود: تنوع موضوعی در این فعالیت‌ها نیز قابل توجه است و موضوعاتی مانند عدالت، محیط زیست، صلح، سلامت روان، هنر و فناوری مورد توجه قرار گرفته‌اند.
امیری ادامه داد: استفاده از زبان هنر شامل فیلم، انیمیشن، موسیقی، تئاتر و شعر و همچنین گفت‌وگوی بین‌الادیانی درباره منجی‌گرایی از دیگر نقاط قوت فعالیت‌های جوانان در این حوزه است.
وی در عین حال با اشاره به نقاط ضعف موجود، اظهار کرد: سطحی‌نگری و تولید کلیپ‌های هیجانی، فقدان مبانی فلسفی و کلامی، جزیره‌ای عمل کردن گروه‌ها و هدر رفتن انرژی و همچنین نبود پیوند کافی میان مهدویت و عدالت اجتماعی از جمله ضعف‌هایی است که باید مورد توجه قرار گیرد.
عضو هیئت علمی دانشگاه لرستان پیشنهاد کرد: مدارس فکری مهدویت در دانشگاه‌ها تأسیس شود، روش‌شناسی فهم روایات آموزش داده شود، میان گروه‌های فعال شبکه‌سازی صورت گیرد، مهدویت با عدالت اجتماعی در عرصه عمل پیوند بخورد، از ظرفیت هنر به شکل حرفه‌ای استفاده شود و گفت‌وگوهای بین‌الادیانی در این زمینه توسعه پیدا کند.
ترویج مهدویت باید چندلایه باشد
امیری با بیان اینکه ترویج فرهنگ مهدویت موضوعی چندلایه است، گفت: در سطح معرفتی باید مبانی مهدویت به شکل عقلانی، مستند و پاسخگو آموزش داده شود؛ روایات معتبر از روایات ضعیف تفکیک شوند، تاریخچه اندیشه مهدویت در ادیان مختلف مورد بررسی قرار گیرد، به شبهات پاسخ داده شود و فلسفه تاریخ مهدوی آموزش داده شود.
وی ادامه داد: در سطح عاطفی نیز باید پیوند با امام مهدی(عج) از طریق دعا، زیارت، شعر، هنر و مناسک تقویت شود، اما این پیوند باید هدایت‌شده باشد و نه هیجانی و سطحی.
این عضو هیئت علمی دانشگاه لرستان با تأکید بر ضرورت تبدیل مهدویت به عمل، تصریح کرد: انتظار فقط نشستن و دعا کردن نیست، بلکه آماده شدن است؛ آماده شدن در عرصه عدالت، علم، اخلاق، محیط زیست و خدمت به بشریت.
وی گفت: در سطح فرهنگی نیز باید مهدویت در برنامه‌های درسی گنجانده شود، محتوای فرهنگی باکیفیت تولید شود، از هنرمندان مهدوی حمایت شود و فضاهایی برای گفت‌وگو ایجاد شود.
امیری با اشاره به ضرورت توجه به ابعاد جهانی مهدویت، اظهار کرد: در سطح جهانی باید پیام مهدویت به زبان جهانی ترجمه شود. مهدویت می‌تواند پاسخی به بحران‌های جهانی همچون جنگ، فقر، ظلم، بحران محیط زیست و بحران معنا باشد.
وی تأکید کرد: ترویج مهدویت نباید به تبلیغ سطحی و غیرعقلانی تبدیل شود؛ اعتماد جوانان با صداقت، استدلال و پاسخگویی جلب می‌شود، نه با شعار و هیجان.
چالش‌های فکری نسل جوان در حوزه مهدویت
این استاد دانشگاه نسل جوان را «نسل پرسش» دانست و گفت: پرسشگری نسل جوان امر مثبتی است، اما همین موضوع چالش‌هایی را نیز ایجاد می‌کند که باید به آنها پاسخ داده شود.
وی با اشاره به شبهه تأخیر ظهور، اظهار کرد: پرسش این است که اگر قرار است عدالت برقرار شود، چرا ظهور اتفاق نمی‌افتد؟ پاسخ این است که ظهور یک فرآیند است، نه یک حادثه آنی؛ ظهور نتیجه بلوغ بشریت است و آماده‌سازی برای آن نیز مسئولیت ماست.
امیری درباره شبهه علمی بودن مهدویت نیز گفت: آیا مهدویت با علم سازگار است؟ در پاسخ باید روش‌شناسی فهم روایات را آموزش دهیم، روایات معتبر را از روایات ضعیف جدا کنیم و پاسخ علمی ارائه دهیم.
وی با اشاره به شبهه تکثر ادیان افزود: اگر همه ادیان منجی دارند، چرا باید مهدویت اسلامی را بپذیریم؟ پاسخ به این پرسش نیازمند الهیات تطبیقی است. مهدویت اسلامی جامع‌ترین و عقلانی‌ترین روایت از منجی‌گرایی است.
عضو هیئت علمی دانشگاه لرستان درباره شبهه خشونت مهدوی نیز اظهار کرد: آیا مهدویت خشونت را تجویز می‌کند؟ پاسخ قاطع این است که نه؛ مهدویت دین رحمت است. امام مهدی(عج) عدالت برقرار می‌کند، نه انتقام و باید مهدویت رحمانی را در برابر مهدویت خشونت‌گرا قرار دهیم.
وی درباره شبهه بی‌فایده بودن انتظار، گفت: اگر ظهور در اختیار ما نیست، چرا باید تلاش کنیم؟ پاسخ این است که انتظار، فعال است نه منفعل؛ انتظار یعنی آماده شدن و ساختن.
امیری ادامه داد: امام صادق(ع) می‌فرماید: «هر کس بمیرد در حالی که منتظر ظهور باشد، مانند کسی است که در خیمه امام مهدی(عج) است.»
وی با اشاره به شبهه تاریخ‌زدگی و تعیین زمان ظهور، تصریح کرد: آیا زمان ظهور مشخص است؟ پاسخ این است که خیر. روایات ما توقیت را حرام می‌دانند. ظهور ناگهانی است و همین موضوع نیز حکمت دارد؛ انسان باید همیشه آماده باشد.
این استاد دانشگاه راهکار مواجهه با چالش‌های فکری نسل جوان را آموزش فلسفه تاریخ مهدوی، آموزش روش‌شناسی فهم روایات، ایجاد فضای گفت‌وگوی آزاد، پاسخگویی عقلانی و مستند، ترویج مهدویت رحمانی و تبیین فلسفه انتظار فعال عنوان کرد.
باورمندی جوانان به مهدویت؛ میان عاطفه، معرفت و عمل
امیری با تأکید بر اینکه باورمندی جوانان به مهدویت باید صادقانه ارزیابی شود، اظهار کرد: باورمندی عاطفی جوانان قوی است؛ دعا، دعای ندبه، دعای جمعه، شعر و اشک سرمایه بزرگی محسوب می‌شود.
وی در عین حال افزود: باورمندی معرفتی ضعیف است و بسیاری از جوانان مبانی فلسفی و کلامی مهدویت را نمی‌دانند؛ دلیل و استدلال را نمی‌شناسند و همین مسئله آسیب‌پذیری ایجاد می‌کند.
عضو هیئت علمی دانشگاه لرستان ادامه داد: باورمندی عملی در سطح متوسط قرار دارد. برخی افراد مهدویت را به عمل تبدیل می‌کنند، اما بسیاری آن را به مناسک فردی تقلیل می‌دهند.
وی با اشاره به وجود شک و تردید در میان بخشی از جوانان، گفت: شبهات، بحران‌های فکری و عملکرد بد برخی نهادهای مذهبی، باورمندی را تضعیف کرده است.
امیری در تحلیل این وضعیت بیان کرد: باورمندی سه لایه دارد؛ لایه معرفتی یعنی دانستن، لایه عاطفی یعنی عشق و لایه عملی یعنی عمل. اگر یکی از این لایه‌ها ضعیف باشد، باورمندی ناقص خواهد بود و متأسفانه در شرایط فعلی لایه معرفتی ضعیف است.
وی راهکار تقویت این باورمندی را تقویت لایه معرفتی از طریق دوره‌های آموزشی عقلانی و مستند، تقویت لایه عاطفی از طریق پیوند هدایت‌شده و تقویت لایه عملی با عدالت‌خواهی، خدمت به بشریت و علم‌آموزی عنوان کرد.
این استاد دانشگاه افزود: پاسخگویی به شبهات با ایجاد فضای گفت‌وگوی آزاد، الگوسازی از طریق معرفی عالمان و فعالان مهدوی و پیوند دادن مهدویت با عدالت اجتماعی نیز باید مورد توجه قرار گیرد.
وی تأکید کرد: باورمندی جوانان نه صفر است و نه صد، بلکه متوسط است و تقویت آن مسئولیت مشترک علما، اساتید، نهادهای فرهنگی، رسانه‌ها و خانواده‌هاست.
مهدویت؛ گریز از واقعیت نیست، تعهد به تغییر واقعیت است
امیری با بیان اینکه مهدویت را باید امیدی عقلانی به آینده دانست، گفت: مهدویت، امید عقلانی به پیروزی نهایی عدالت و معنویت در تاریخ است.
وی تصریح کرد: مهدویت افیون نیست؛ اکسیژن است. گریز از واقعیت نیست؛ تعهد به تغییر واقعیت است. شعار نیست؛ برنامه است و نسل جوان ما شایسته این برنامه است.
انتهای پیام
