فرشته شکیبایی، در گفت‌وگو با ایسنا درباره سن مناسب در اختیار قرار دادن تلفن همراه شخصی به کودکان، اظهار کرد: به طور کلی توصیه می‌شود کودکان در سنین پایین، به‌ویژه حدود هفت تا ۱۰ سالگی، تلفن همراه شخصی نداشته باشند و در موارد ضروری از گوشی والدین استفاده کنند.
وی افزود: در مواردی که استفاده از تلفن همراه یا برنامه‌های آموزشی مانند شاد ضرورت دارد، شرایط متفاوت است، اما در مواردی که استفاده از گوشی همراه اجباری نیست، بهتر است تا سنین پایین‌تر از ۱۰ سال، تلفن همراه شخصی در اختیار کودک قرار نگیرد.
این فوق تخصص روان‌پزشکی اطفال با اشاره به برخی نگرانی‌ها درباره تأثیر امواج تلفن همراه بر کودکان گفت: در این زمینه مباحثی درباره آسیب‌پذیری بیشتر کودکان به دلیل شرایط جسمی و رشد مغزی مطرح شده است، اما نمی‌توان بدون استناد به شواهد علمی قطعی درباره این موضوع اظهارنظر کرد. با این حال، آنچه از نظر روان‌شناختی اهمیت بیشتری دارد، تأثیر استفاده از فضای مجازی بر رشد و ارتباطات کودک است.
شکیبایی ادامه داد: کودک هرچه بیشتر وارد دنیای مجازی شود، ممکن است ارتباطش با دنیای واقعی ضعیف‌تر شود. همچنین در فضای مجازی ممکن است با محتوا، افراد و موضوعاتی مواجه شود که متناسب با سن و مرحله رشدی او نیست و آشنایی با آنها می‌تواند برایش آسیب‌زا باشد.
تأثیر استفاده از گوشی بر فعالیت بدنی کودکان
وی درباره تأثیر استفاده زیاد از تلفن همراه بر رشد جسمی و حرکتی کودکان نیز گفت: استفاده طولانی‌مدت از گوشی می‌تواند موجب کم‌تحرکی و در نتیجه افزایش احتمال اضافه‌وزن شود. کودک هنگام استفاده از تلفن همراه در یک نقطه می‌نشیند و فعالیت بدنی چندانی ندارد.
یک فوق تخصص روان‌پزشکی اطفال افزود: علاوه بر کم‌تحرکی، نحوه نشستن هنگام استفاده از گوشی نیز اهمیت دارد. کودکان هنگام کار با تلفن همراه سر خود را پایین می‌اندازند و مدت زیادی در یک وضعیت ثابت می‌نشینند که می‌تواند بر وضعیت بدنی و ساختار اسکلتی آنها تأثیر منفی داشته باشد.
شکیبایی با بیان اینکه مواردی مانند انجام فعالیت بدنی همزمان با تماشای فیلم با گوشی استثنا محسوب می‌شود، اظهار کرد: برای مثال ممکن است فردی هنگام تماشای فیلم روی تردمیل راه برود، اما این رفتار در میان کاربران معمول نیست و نمی‌توان آن را به عنوان الگوی رایج در نظر گرفت.
وی درباره عادت برخی کودکان به تماشای تلویزیون یا استفاده از گوشی هنگام غذا خوردن نیز هشدار داد و گفت: استفاده از گوشی هنگام غذا خوردن می‌تواند بر الگوی تغذیه و توجه کودک به غذا تأثیر بگذارد.
این روان‌پزشک با اشاره به اینکه گاهی خود والدین این عادت را در کودک ایجاد می‌کنند، توضیح داد: ممکن است کودک یک یا دو ساله هنگام غذا خوردن مقاومت کند و والدین برای اینکه او غذا بخورد، کارتون یا فیلمی برایش پخش کنند تا حواسش پرت شود، اما این روش توصیه نمی‌شود.
شکیبایی ادامه داد: کودک باید هنگام غذا خوردن به رنگ، بو و طعم غذا توجه کند و احساس گرسنگی و سیری خود را بشناسد. باید به کودک فرصت داده شود از غذا خوردن لذت ببرد و زمانی که احساس سیری کرد، بتواند آن را تشخیص دهد. غذا دادن به کودک به اجبار و همزمان با پخش فیلم یا کارتون، روش مناسبی نیست.
وی درباره تأثیر استفاده از تلفن همراه بر تمرکز و یادگیری کودکان نیز اظهار کرد: وقتی از استفاده بیش از حد صحبت می‌کنیم، ابتدا باید مشخص کنیم منظورمان چه میزان استفاده‌ای است. علاوه بر مدت زمان استفاده، محتوایی که کودک از طریق گوشی دریافت می‌کند نیز اهمیت زیادی دارد.
این فوق تخصص روان‌پزشکی اطفال افزود: برخی بازی‌ها و برنامه‌ها با هدف تقویت تمرکز طراحی شده‌اند، اما حتی در مورد این برنامه‌ها نیز باید محدودیت زمانی در نظر گرفته شود. بنابراین نمی‌توان فقط بر اساس مدت زمان استفاده درباره اثرات آن قضاوت کرد. سن کودک، مدت استفاده و نوع برنامه‌ای که با آن کار می‌کند، همگی اهمیت دارند.
والدین باید قوانین استفاده را مشخص کنند
شکیبایی درباره راهکارهای والدین برای مدیریت استفاده کودکان و نوجوانان از تلفن همراه گفت: در این زمینه دو موضوع کمیت استفاده و کیفیت آن اهمیت دارد. والدین باید مشخص کنند کودک یا نوجوان چه مدت در روز اجازه استفاده از گوشی همراه دارد و در این مدت نیز به چه برنامه‌ها و فضاهایی می‌تواند دسترسی داشته باشد.
وی افزود: یکی از خطرات فضای مجازی این است که کودکان و نوجوانان ممکن است وارد سایت‌ها یا برنامه‌های نامناسب شوند، اطلاعات شخصی آنها مورد سوءاستفاده قرار گیرد یا حتی در معرض هک، تهدید، اخاذی و قلدری اینترنتی قرار بگیرند.
شکیبایی ادامه داد: مواردی وجود داشته است که فرد تصویری خصوصی برای دوست خود ارسال کرده و تصویر بدون اجازه او منتشر شده است. بنابراین فقط تعیین مدت زمان استفاده از گوشی کافی نیست و والدین باید درباره نحوه استفاده از آن نیز با فرزند خود صحبت کنند.
وی تأکید کرد: زمانی که گوشی همراه در اختیار کودک یا نوجوان قرار می‌گیرد، والدین باید از همان ابتدا قوانین روشنی تعیین کنند، از جمله اینکه چند ساعت اجازه استفاده از گوشی را دارد، به چه فضاهایی می‌تواند وارد شود و چه اطلاعاتی را می‌تواند در فضای مجازی به اشتراک بگذارد.
این روان‌پزشک افزود: در صورت رعایت نکردن قوانین نیز باید پیامد مشخصی وجود داشته باشد، برای مثال ممکن است برای مدتی دسترسی کودک به گوشی محدود یا قطع شود. میزان این محدودیت باید متناسب با شرایط و نوع تخلف تعیین شود.
گوشی نباید خواب کودک را مختل کند
شکیبایی با تأکید بر اهمیت خواب کودکان و نوجوانان گفت: استفاده از تلفن همراه باید پیش از زمان خواب متوقف شود. بهتر است کودک یا نوجوان دست‌کم ۳۰ دقیقه تا یک ساعت پیش از خواب از گوشی استفاده نکند تا این وسیله مانع خواب مناسب او نشود.
وی همچنین بر ضرورت آشنایی والدین با ابزارهای کنترلی موجود در تلفن‌های همراه تأکید کرد و گفت: امروزه در گوشی‌ها امکاناتی برای مدیریت و کنترل استفاده کودکان وجود دارد و والدین می‌توانند با آشنایی و استفاده صحیح از این امکانات، میزان و نوع دسترسی فرزندشان را مدیریت کنند.
کاهش ارتباطات واقعی، کودک را به سمت فضای مجازی سوق می‌دهد
این فوق تخصص روان‌شناسی اطفال در ادامه بر اهمیت ارتباط کودک با دنیای واقعی تأکید کرد و گفت: اگر ارتباط کودک با دنیای واقعی کاهش پیدا کند، طبیعی است که بیشتر به دنیای مجازی پناه ببرد.
وی افزود: وقتی کودک ارتباط کافی با خواهر و برادر، دوستان، همسایگان، اقوام و بزرگ‌ترهای خانواده نداشته باشد و روابط عاطفی او نیز محدود شود، احتمال اینکه برای پر کردن این خلأ به تلفن همراه و فضای مجازی روی بیاورد، افزایش پیدا می‌کند.
شکیبایی تأکید کرد: اگر والدین می‌خواهند استفاده فرزندشان از گوشی کاهش پیدا کند، باید شرایط ارتباط او با دوستان، همسالان، اعضای خانواده و سایر افراد در دنیای واقعی را فراهم کنند. نمی‌توان از کودک خواست گوشی را کنار بگذارد، اما جایگزین مناسبی برای ارتباط و سرگرمی واقعی او در نظر نگرفت.
مسئولیت‌پذیری کودکان را افزایش دهیم
وی با اشاره به اهمیت داشتن مسئولیت در زندگی روزمره کودکان و نوجوانان گفت: کودک باید متناسب با سن خود در خانه مسئولیت داشته باشد و کارهای شخصی‌اش را انجام دهد. اگر کودک هیچ مسئولیتی در خانه نداشته باشد و همه کارهای او را والدین انجام دهند، زمان آزاد بیشتری پیدا می‌کند و ممکن است این زمان را با استفاده از گوشی پر کند.
شکیبایی افزود: در مواردی مشاهده شده است که یک نوجوان ساعت‌های بسیار زیادی از روز را با تلفن همراه سپری می‌کند و در عین حال حتی برای انجام امور ساده شخصی یا دریافت غذا و نوشیدنی نیز از اتاق خود خارج نمی‌شود و والدین همه نیازهای او را برطرف می‌کنند. چنین سبک زندگی‌ای طبیعتاً زمینه استفاده بیش از حد از گوشی را فراهم می‌کند.
وی در پایان خاطرنشان کرد: برای مدیریت استفاده کودکان از تلفن همراه، باید در کنار تعیین قوانین مربوط به زمان و محتوای استفاده، یک سبک زندگی سالم نیز برای کودک ایجاد کنیم؛ سبکی که در آن بازی، فعالیت بدنی، ارتباط با همسالان و خانواده و همچنین مسئولیت‌پذیری در خانه وجود داشته باشد.
انتهای پیام
