محمدرضا قاضی در گفت‌وگو با ایسنا درباره تأثیر پدیده ال‌نینو بر شرایط جوی استان قم بیان کرد: چرخه انسو، که به تغییرات جریان آب در اقیانوس آرام مربوط است، یکی از چرخه‌های اثرگذار بر آب‌وهوای زمین به شمار می‌رود، این چرخه دو فاز اصلی به نام‌های ال‌نینیو و لانینیا دارد که هرکدام می‌توانند پیامدهای متفاوتی در مناطق مختلف جهان داشته باشند.
رئیس اداره پیش‌بینی و پیش‌آگاهی‌های جوی استان افزود: بر اساس تحقیقات انجام‌شده، این چرخه در هر دو فاز خود، در بیشتر مناطق ایران به‌جز نواحی شمال غرب، تأثیر معناداری ندارد. بنابراین، اگرچه در پاییز ۱۴۰۵ ال‌نینیوی قوی حاکم است، این موضوع به‌تنهایی بارش بیش از نرمال را در کشور تضمین نمی‌کند، برای مثال، اگر دورپیوند مادن جولیان (MJO) که با اقیانوس هند ارتباط دارد، در بازه‌های حساس پاییز در فازهای مساعد قرار نگیرد، ممکن است اثر ال‌نینیو تضعیف شود و کاهش موقت بارش رخ دهد.
وی درباره نقش سایر عوامل در پیش‌بینی بارش‌های پاییز و زمستان قم تصریح کرد: پیش‌بینی‌های بلندمدت عمدتا بر اساس وضعیت چرخه‌های اقیانوسی اثرگذار و میزان تأثیر آن‌ها بر منطقه موردنظر انجام می‌شوند و در مدل‌های پیچیده پیش‌بینی، هر چرخه با توجه به فاصله از منطقه هدف و شرایط اقلیمی و جغرافیایی آن، ضریب اثرگذاری متفاوتی دارد.
قاضی ادامه داد: طبیعی است که تأثیر ال‌نینیو بر مناطق مجاور اقیانوس آرام چشمگیرتر باشد؛ در مقابل، ایران بیشتر از چرخه‌های اقیانوس هند، به‌عنوان یکی از مهم‌ترین منابع تأمین رطوبت، و اقیانوس اطلس شمالی، به‌عنوان مبدأ شکل‌گیری سامانه‌های هواشناسی اثرگذار بر کشور، تأثیر می‌پذیرد، اما با این حال، چرخه انسو نیز در مدل‌های پیش‌بینی سهمی هرچند محدود دارد.
ضرورت آمادگی دستگاه‌های اجرایی برای مواجهه با بارش‌های شدید و کوتاه‌مدت
وی درباره زمان احتمالی وقوع بارش‌های مؤثر در استان قم گفت: بر اساس خروجی مدل مرکز اقلیم‌شناسی سازمان هواشناسی، به نظر می‌رسد در نیمه نخست پاییز امسال بارش‌های بهتری در استان ثبت شود و پیش‌بینی‌های بلندمدت، وضعیت کلی و میانگین دما را در یک بازه زمانی مشخص نشان می‌دهند؛ بنابراین، حتی با وجود پیش‌بینی دمای بیش از نرمال، وقوع کاهش محسوس دما در بازه‌های کوتاه چندروزه نیز محتمل است.
قاضی در ادامه با اشاره به پیش‌بینی افزایش دما در ماه‌های پیش رو اظهار کرد: چنین رخدادهایی معمولا در پیش‌بینی‌های کوتاه‌مدت و میان‌مدت مشخص می‌شوند و با پیش‌بینی‌های بلندمدت قابل شناسایی دقیق نیستند، بر اساس پیش‌بینی‌های موجود، از ۱۵ مهر تا ۱۵ آبان، افزایش دمای ۰.۵ تا ۲ درجه‌ای در استان قم انتظار می‌رود.
وی افزود: این افزایش از ۱۵ آبان تا ۱۵ دی بین ۰.۵ تا یک درجه، از ۱۵ دی تا ۱۵ بهمن بین یک تا ۲ درجه و از ۱۵ بهمن تا ۱۵ اسفند بیش از ۲ درجه پیش‌بینی شده است که بر این اساس، پاییز و زمستان امسال در مجموع گرم‌تر از میانگین بلندمدت خواهند بود و افزایش دما در زمستان محسوس‌تر خواهد بود. پیش‌بینی افزایش میانگین دما به این معنا نیست که در زمستان امسال یخبندان یا بارش برف رخ نخواهد داد؛ زیرا همچنان امکان وقوع این پدیده‌ها در بازه‌های زمانی کوتاه وجود دارد.
قاضی درباره احتمال بارش‌های سنگین و سیلاب‌های ناگهانی در قم نیز گفت: همان‌طور که اشاره شد، خود پدیده ال‌نینیو تأثیر معناداری بر بارش و دمای مرکز ایران ندارد؛ با این حال، پیش‌بینی هم‌زمان افزایش بارش و دما می‌تواند به‌طور کلی نشانه‌ای از احتمال وقوع بارش‌های رگباری باشد که این بارش‌ها معمولا در مدت کوتاهی رخ می‌دهند و می‌توانند احتمال وقوع سیلاب را افزایش دهند، هرچند چنین شرایطی به معنای پیش‌بینی قطعی سیل نیست.
وی با تأکید بر ضرورت آمادگی دستگاه‌های اجرایی برای مواجهه با بارش‌های شدید و کوتاه‌مدت تصریح کرد: پاک‌سازی آبراه‌های شهری، مسیل‌ها، رودخانه‌ها و دهانه پل‌ها، لایروبی آب‌بندها و گورآب‌ها، آمادگی برای تخلیه سریع رودخانه قمرود، توجه به هشدارهای هواشناسی، آماده‌باش دستگاه‌های امدادی و تدوین برنامه‌های پاسخ‌گویی در ساعت صفر از جمله اقداماتی است که می‌تواند پیامدهای بارش‌های سنگین، روان‌آب‌ها و سیلاب‌ها را کاهش دهد.
پیش‌بینی‌های بلندمدت ذاتا با خطا همراه است
قاضی در پاسخ به پرسشی درباره تأثیر بارش‌های بیش از نرمال بر منابع آبی استان، با اشاره به مراحل مختلف خشکسالی بیان کرد: خشکسالی در مراحل مختلفی بروز می‌کند. مرحله نخست، خشکسالی هواشناختی است که در پی بارش کمتر از نرمال رخ می‌دهد که در صورت تداوم این وضعیت، کشاورزی تحت تأثیر قرار می‌گیرد و خشکسالی کشاورزی شکل می‌گیرد و سپس با افزایش فشار بر منابع آبی برای جبران کمبود بارش، خشکسالی هیدرولوژیک بروز می‌کند و در مراحل بعد، پیامدهای اقتصادی و اجتماعی آن نیز آشکار می‌شود.
وی افزود: در شرایط کنونی، برای جبران خشکسالی‌های ممتد و طولانی‌مدت، انتقال آب بین‌حوزه‌ای در دستور کار قرار گرفته است، بارش بیش از نرمال در یک سال می‌تواند برای مدتی خشکسالی هواشناختی را تعدیل کند، اما احیای منابع آبی ازدست‌رفته به سال‌ها زمان نیاز دارد و جبران این خسارت‌ها بسیار دشوار است و به برنامه‌ریزی دقیق، قوی و اجرای سخت‌گیرانه آن نیاز دارد.
قاضی درباره میزان اعتبار پیش‌بینی‌های بلندمدت هواشناسی اضافه کرد: در بهترین حالت، دقت پیش‌بینی‌های بلندمدت حدود ۷۰ درصد است که این پیش‌بینی‌ها ابزار کمکی برای برنامه‌ریزی همه‌جانبه هستند و نباید تنها مبنای تصمیم‌گیری قرار گیرند یا انتظار غیرواقع‌بینانه‌ای از آن‌ها داشت.
وی ادامه داد: پیش‌بینی بلندمدت ذاتا با خطا همراه است و ممکن است محقق نشود و همچنین، چون این پیش‌بینی‌ها بیشتر درباره میانگین‌ها هستند، معمولا خطای بیشتری نسبت به پیش‌بینی‌های کوتاه‌مدت و میان‌مدت دارند، بنابراین، در برنامه‌ریزی برای یک موضوع مشخص می‌توان بخشی از تصمیم‌ها، برای مثال ۲۰ تا ۳۰ درصد آن‌ها، را بر اساس جهت‌گیری پیش‌بینی بلندمدت تنظیم کرد. آمادگی برای وقوع سیل باید همواره وجود داشته باشد، اما در دوره‌هایی که احتمال وقوع آن بیشتر پیش‌بینی می‌شود، لازم است سطح آمادگی نیز افزایش یابد.
قاضی در پاسخ به پرسشی درباره تأثیر تغییرات اقلیمی و گرمایش زمین بر امکان پیش‌بینی وضعیت جوی قم گفت: پیش‌بینی‌های کوتاه‌مدت و میان‌مدت بر اساس داده‌های به‌روز از شرایط واقعی جو، اطلاعات لایه‌های بالایی جو و معادلات حاکم بر آن انجام می‌شوند و با مدل‌های اقلیمی تفاوت دارند، تغییرات اقلیمی می‌تواند موجب آشفتگی بیشتر جو شود، اما آن را از چارچوب معادلات فیزیکی خارج نمی‌کند.
وی افزود: افزایش آشفتگی‌های جوی باعث می‌شود محاسبات پیش‌بینی در بازه‌های زمانی طولانی‌تر، زودتر با واگرایی و ناپایداری مواجه شوند و در نتیجه، پیش‌بینی‌ها برای زمان‌های دورتر با خطای بیشتری همراه باشند و به‌طور کلی، تغییرات اقلیمی به بروز ناهنجاری‌هایی در وضعیت آب‌وهوا منجر شده است که پیش‌بینی آن‌ها دشوارتر است.
قاضی برنامه‌ریزی دقیق و همه‌جانبه را مهم‌ترین توصیه به کشاورزان، دستگاه‌های اجرایی و شهروندان برای پاییز و زمستان پیش رو دانست و گفت: در این برنامه‌ریزی باید تمام پارامترهای اثرگذار در نظر گرفته شوند و برای نمونه، در تصمیم‌گیری درباره کشت دیم باید هزینه بذر، احتمال وقوع بارش و میزان سود و زیان احتمالی بررسی شود.
وی ادامه داد: اگر هزینه خرید بذر دو برابر شود و بارش رخ ندهد، میزان زیان نیز افزایش می‌یابد؛ اما در صورت وقوع بارش مناسب، ممکن است افزایش سطح کشت و تولید، سود بیشتری به همراه داشته باشد. بنابراین، باید نقطه‌ای بهینه میان میزان سرمایه‌گذاری و ریسک احتمالی انتخاب شود؛ برای مثال، کشاورز می‌تواند سطح کشت خود را یک‌سوم بیشتر از سال‌های گذشته در نظر بگیرد.
قاضی یادآور شد: به این ترتیب، پیش‌بینی هواشناسی می‌تواند به‌جای آنکه تنها مبنای یک تصمیم قطعی باشد، جهت و میزان فعالیت‌های معمول را تغییر دهد و برای مثال، می‌توان برنامه کشت را بر اساس بارش معمول، در حدود ۱۵۰ میلی‌متر، تنظیم کرد و در صورت پیش‌بینی شرایط مساعدتر، با در نظر گرفتن سطح معقولی از ریسک، میزان کشت را افزایش داد.
انتهای پیام
