به گزارش ایسنا، هنوز یادم هست صبح‌ها در هوای مه‌آلود راهی مدرسه می‌شدیم. مدرسه چندان هم نزدیک نبود، اما با انرژی کودکانه مسیر را پیاده طی می‌کردیم. آن روزها سرویس مدارس به شکل امروزی رواج نداشت و رفت‌وآمد بسیاری از دانش‌آموزان، بخشی از زندگی روزمره خانواده‌ها بود.
امروز اما در ساعت‌های آغازین صبح، خیابان‌های اطراف مدارس اردبیل با صف خودروهایی روبه‌رو می‌شوند که والدین را به محل کار و دانش‌آموزان را به مدرسه می‌رسانند. در میان این رفت‌وآمدها، پرسش فقط این نیست که چرا ترافیک سنگین شده است؛ مسئله این است که چه عواملی خانواده‌ها را به استفاده از خودرو وادار می‌کند و آیا همه دانش‌آموزان امکان دسترسی آسان و امن به مدرسه محل زندگی خود را دارند؟
پیاده‌روی طولانی در تاریکی صبح؛ وقتی هزینه سرویس از توان خانواده خارج است
یکی از مادرانی که با او گفت‌وگو شد، دو فرزند دبستانی دارد که در دو مدرسه متفاوت درس می‌خوانند. او ساکن محدوده منظریه در کارشناسان اردبیل است و می‌گوید به دلیل نداشتن خودرو و ناتوانی مالی در پرداخت هزینه سرویس، ناچار است هر روز صبح زود فرزندانش را پیاده به مدرسه برساند.
این مادر که در خانه‌ای اجاره‌ای زندگی می‌کند، از دشواری تأمین هزینه‌های روزمره می‌گوید و توضیح می‌دهد که رساندن دو کودک به دو مدرسه جداگانه، به‌ویژه در روزهای سرد و تاریک صبحگاهی، برایش دشوار است.
روایت او سوی دیگری از مسئله ترافیک مدارس را نشان می‌دهد؛ خانواده‌ای که نه با خودروی شخصی به ترافیک اضافه می‌کند و نه توان پرداخت هزینه سرویس را دارد، اما همچنان باید فاصله خانه تا مدرسه را با فرزندانش طی کند.
وقتی هزینه سرویس با توان خانواده همخوانی ندارد
مادر دیگری که دو فرزند، یکی در پایه چهارم ابتدایی و دیگری در دوره متوسطه، دارد، می‌گوید به دلیل تحصیل فرزندانش در دو مدرسه متفاوت، هر روز با خودروی شخصی آن‌ها را به مدرسه می‌رساند.
به گفته او، هزینه سرویس هر فرزند ماهانه حدود ۲ میلیون و ۵۰۰ هزار تومان است؛ رقمی که به دلیل بیشتر بودن فاصله، حدود ۵۰۰ هزار تومان از نرخ پایه بالاتر است. این مادر توضیح می‌دهد که در محله محل سکونتشان مدرسه دولتی وجود ندارد و با توجه به هزینه تحصیل در مدرسه غیردولتی، امکان ثبت‌نام فرزندانش در آن را نداشته‌اند؛ بنابراین مدارس فعلی، نزدیک‌ترین گزینه‌های قابل استفاده برای خانواده هستند.
این روایت نشان می‌دهد انتخاب مدرسه همیشه بر اساس ترجیح خانواده‌ها انجام نمی‌شود. گاهی نبود فضای آموزشی در محله یا محدودیت‌های مالی، خانواده را به انتخاب مدرسه‌ای دورتر سوق می‌دهد؛ انتخابی که می‌تواند رفت‌وآمد روزانه و نیاز به خودرو را افزایش دهد.
سرویس‌های شخصی؛ راهکاری برای کاهش هزینه
در میان خانواده‌هایی که با آن‌ها گفت‌وگو شد، برخی برای کاهش هزینه رفت‌وآمد به سرویس‌های شخصی روی آورده‌اند.
یکی از زنان دارای خودروی شخصی می‌گوید چهار دانش‌آموز پسر دبستانی را به مدرسه می‌رساند و بابت هر دانش‌آموز ماهانه یک میلیون و ۵۰۰ هزار تومان دریافت می‌کند. به گفته او، این مبلغ به‌صورت ماهانه محاسبه می‌شود و تعطیلی مدرسه یا غیبت دانش‌آموز لزوماً موجب کاهش هزینه نیست.
یکی از والدینی که از این شیوه استفاده می‌کند، می‌گوید هزینه آن در مقایسه با سرویس‌های رسمی کمتر است و ترجیح می‌دهد فرزندش با راننده زن رفت‌وآمد کند.
البته تجربه این خانواده‌ها به‌تنهایی نشان نمی‌دهد سرویس‌های شخصی چه سهمی از جابه‌جایی دانش‌آموزان در شهر دارند؛ اما بیانگر آن است که هزینه و اعتماد، در کنار فاصله خانه تا مدرسه، بر انتخاب شیوه رفت‌وآمد اثر می‌گذارند.
وقتی فاصله و نگرانی از امنیت، والدین را به خودرو وابسته می‌کند
یکی دیگر از مادران ساکن محله ساحلی اردبیل می‌گوید خودرو شخصی ندارد و به دلیل دور بودن مدرسه فرزندش و ناتوانی در پرداخت هزینه سرویس، ناچار است هر روز از تاکسی اینترنتی برای رفت‌وآمد او استفاده کند.
استفاده روزانه از تاکسی اینترنتی برای خانواده‌ای که امکان دیگری در اختیار ندارد، هزینه‌ای مستمر ایجاد می‌کند. در عین حال، تکرار چنین سفرهایی در ساعت‌های اوج رفت‌وآمد می‌تواند به حجم تردد خودروها اضافه کند؛ هرچند برای تعیین میزان تأثیر آن بر ترافیک مدارس، به آمار دقیق‌تری نیاز است.
مادر دیگری که در محله ساحلی زندگی می‌کند، می‌گوید مدرسه دخترش در محدوده میدان فرهنگ قرار دارد و فاصله به‌اندازه‌ای است که امکان رفت‌وآمد پیاده برای آن‌ها فراهم نیست. به همین دلیل، خانواده برای رساندن دانش‌آموز به مدرسه به وسیله نقلیه نیاز دارد.
در مقابل، برخی والدین حتی در فاصله‌های کوتاه نیز ترجیح می‌دهند خودشان فرزندشان را همراهی کنند. مادر دانش‌آموز پایه دوم دبستان دادمان می‌گوید خانه‌شان چند خیابان با مدرسه فاصله دارد، اما به دلیل نگرانی از سپردن فرزندش به افراد غریبه یا تنها گذاشتن او در مسیر، هر روز شخصاً دانش‌آموز را به مدرسه می‌رساند.
او معتقد است روابط همسایگی در گذشته به‌گونه‌ای بود که خانواده‌ها شناخت بیشتری از یکدیگر داشتند، اما امروز احساس اطمینان کمتری برای واگذاری رفت‌وآمد کودک به دیگران دارد. این تجربه، برداشت شخصی یک مادر است، اما نشان می‌دهد که تصمیم والدین درباره شیوه رفت‌وآمد تنها به مسافت و هزینه محدود نمی‌شود و احساس امنیت نیز در آن نقش دارد.
کمبود فضای آموزشی؛ مسئله‌ای فراتر از ترافیک
بخشی از مشکلات رفت‌وآمد دانش‌آموزان را باید در ارتباط با پراکندگی مدارس و دسترسی خانواده‌ها به فضای آموزشی بررسی کرد. وقتی مدرسه متناسب با جمعیت دانش‌آموزی در یک محله وجود نداشته باشد، بخشی از خانواده‌ها ناچار به انتخاب مدرسه‌ای در محله دیگر می‌شوند؛ موضوعی که می‌تواند نیاز به سرویس یا خودروی شخصی را افزایش دهد.
سید اردشیر رشیدی آل‌هاشم، مدیرکل آموزش‌وپرورش استان اردبیل، در اظهاراتی که پیش‌تر درباره وضعیت فضای آموزشی استان منتشر شده است، از تحصیل حدود ۱۲۳ هزار دانش‌آموز در نواحی یک و دو اردبیل خبر داده و کمبود فضای آموزشی را به‌ویژه در ناحیه یک از مسائل مهم این حوزه دانسته است. او همچنین به وجود کلاس‌هایی با ۴۰ دانش‌آموز اشاره کرده است.
مدیرکل آموزش‌وپرورش استان در همان اظهارات، ثبت‌نام برخی خانواده‌ها در مدارس خاص و پرطرفدار را نیز از عوامل افزایش فشار بر ظرفیت بعضی مدارس عنوان کرده است.
این آمارها به‌تنهایی میزان تأثیر کمبود فضای آموزشی بر ترافیک صبحگاهی را مشخص نمی‌کند، اما ضرورت بررسی ارتباط میان ظرفیت مدارس، محل سکونت دانش‌آموزان و الگوی رفت‌وآمد آن‌ها را نشان می‌دهد.
از سوی دیگر، روابط عمومی اداره‌کل نوسازی، توسعه و تجهیز مدارس استان اردبیل در پاسخ به پرسشی درباره تعیین محل احداث مدارس اعلام کرده است که تصمیم‌گیری درباره محل ساخت مدرسه در حیطه اختیارات این اداره‌کل نیست و این دستگاه در محل‌های تعیین‌شده، اقدام به ساخت مدرسه می‌کند.
این توضیح، موضوع تقسیم مسئولیت میان دستگاه‌های مرتبط را نیز مطرح می‌کند؛ چراکه بررسی دسترسی دانش‌آموزان به مدرسه، تنها به ساخت‌وساز محدود نیست و به تصمیم‌گیری درباره مکان‌یابی، توزیع جمعیت و هماهنگی میان دستگاه‌های مسئول نیاز دارد.
شهردار اردبیل: تغییر ساعت مدارس باید بررسی شود
محمود صفری، شهردار اردبیل، با اشاره به اقدامات شهرداری برای مدیریت ترافیک، گفته است تصمیمات مرتبط با حوزه مسئولیت شهرداری در جلسات شورای ترافیک پیگیری و اجرا می‌شود.
به گفته شهردار اردبیل، عملیات اصلاح هندسی میدان جهاد در حال انجام است و این طرح با هدف رفع یکی از مشکلات ترافیکی شهر دنبال می‌شود. او همچنین از برنامه‌ریزی برای اصلاح هندسی میدان کشاورز و پس از آن میدان وحدت خبر داده است.
صفری در اظهارات خود، تغییر ساعت فعالیت ادارات را در کنار ثابت ماندن ساعت مدارس، یکی از موضوعات قابل بررسی در ترافیک صبحگاهی دانسته است. به گفته او، هنگامی که ساعت شروع کار ادارات تغییر می‌کند اما زمان آغاز فعالیت مدارس ثابت می‌ماند، والدینی که باید پیش از رفتن به محل کار فرزندانشان را به مدرسه برسانند، در ساعات ابتدایی صبح با محدودیت زمانی و ترافیک مواجه می‌شوند.
این مسئله، ضرورت بررسی هماهنگی ساعت شروع مدارس و ادارات را مطرح می‌کند؛ هرچند برای تصمیم‌گیری درباره تغییر ساعت مدارس، باید شرایط آموزشی، برنامه خانواده‌ها و پیامدهای احتمالی آن نیز مورد توجه قرار گیرد.
اقدامات عمرانی و اصلاح هندسی معابر می‌تواند بخشی از گره‌های ترافیکی را کاهش دهد، اما تجربه خانواده‌هایی که در این گزارش با آن‌ها گفت‌وگو شده است، نشان می‌دهد ترافیک مدارس فقط مسئله ظرفیت خیابان‌ها نیست. فاصله خانه تا مدرسه، هزینه سرویس، دسترسی به حمل‌ونقل و نگرانی والدین درباره امنیت فرزندان نیز در شکل‌گیری الگوی رفت‌وآمد صبحگاهی نقش دارند.
افزایش هزینه سرویس مدارس و محدودیت انتخاب خانواده‌ها
غلامرضا یعقوبی، رئیس انجمن اولیا و مربیان اداره‌کل آموزش‌وپرورش استان اردبیل، پیش‌تر از افزایش ۵۰ درصدی نرخ سرویس مدارس نسبت به سال قبل خبر داده بود. به گفته او، فهرست ۲۵ شرکت تأییدشده حمل‌ونقل دانش‌آموزی و نرخ‌های مربوط به آن‌ها برای انتخاب در اختیار مدارس قرار گرفته است.
یعقوبی در توضیحی که درباره پرسش‌های مرتبط با رفت‌وآمد دانش‌آموزان ارائه کرده، گفته است آمار دقیقی از فاصله محل سکونت تا مدرسه یا تعداد دانش‌آموزانی که خارج از محدوده محل زندگی خود تحصیل می‌کنند، در اختیار ندارد. او برآورد کرده است که حدود ۶۰ تا ۷۰ درصد دانش‌آموزان در مدارس محله محل سکونت خود ثبت‌نام می‌کنند؛ رقمی که باید به‌عنوان برآورد شخصی او در نظر گرفته شود، نه آمار رسمی آموزش‌وپرورش.
او همچنین به کمبود فضای آموزشی در برخی محله‌های جدید اشاره کرده است؛ مسئله‌ای که می‌تواند دسترسی خانواده‌ها به مدرسه نزدیک محل سکونت را دشوار کند.
افزایش هزینه سرویس، در کنار فاصله خانه تا مدرسه و نبود گزینه‌های جایگزین، برای خانواده‌های کم‌درآمد محدودیت بیشتری ایجاد می‌کند. برخی خانواده‌ها با خودروی شخصی رفت‌وآمد می‌کنند، برخی به تاکسی اینترنتی متوسل می‌شوند و برخی نیز با وجود دشواری مسیر، ناچارند پیاده‌روی کنند.
ترافیک مدارس؛ مسئله‌ای فراتر از خیابان‌های شلوغ
روایت خانواده‌های اردبیلی نشان می‌دهد ترافیک صبحگاهی مدارس را نمی‌توان صرفاً با شمار خودروها یا اصلاح چند تقاطع توضیح داد. در پشت این ترافیک، مجموعه‌ای از عوامل از جمله هزینه حمل‌ونقل، فاصله محل سکونت تا مدرسه، ظرفیت و پراکندگی فضاهای آموزشی، نگرانی‌های والدین درباره امنیت کودکان و هماهنگی ساعت فعالیت مدارس و ادارات قرار دارد.
برای شناخت دقیق‌تر ابعاد مسئله، بررسی آمار دانش‌آموزان خارج از محدوده سکونت، ظرفیت مدارس در محله‌های پرتراکم، هزینه واقعی رفت‌وآمد خانواده‌ها و سهم هر شیوه حمل‌ونقل در ترافیک صبحگاهی ضروری است.
تا زمانی که این ابعاد در کنار یکدیگر بررسی نشوند، مدیریت ترافیک مدارس ممکن است به مجموعه‌ای از اقدامات مقطعی در خیابان‌ها محدود بماند؛ در حالی که بخشی از مسئله، پیش از رسیدن دانش‌آموزان به خیابان و از همان جایی آغاز می‌شود که خانواده باید درباره مدرسه، هزینه رفت‌وآمد و امنیت فرزندش تصمیم بگیرد.
انتهای پیام
