محسن افروخته، پنجشنبه ۲۳ مهر در پنل تخصصی صادرات صنایع خلاق در حاشیه رویداد ملی «مانوین» با اشاره به فرصت‌ها و راهبردهای توسعه صادرات صنایع خلاق اظهار کرد: در این حوزه فرصت‌ها و ظرفیت‌های زیادی داریم. در ایران از انرژی ارزشمندی برخوردار هستیم و همچنان نیروی کار ارزان، نیروی انسانی توانمند و افراد خلاق داریم، اما این ظرفیت‌ها تا زمانی که به مرحله اجرا و بهره‌برداری نرسند، صرفاً ظرفیت‌های بالقوه هستند. اگر نتوانیم این امکانات را عملیاتی کنیم، گویی اساساً وجود ندارند. در واقع، میان کسی که چنین ظرفیت‌هایی را در اختیار ندارد و کسی که نمی‌تواند از ظرفیت‌های موجود خود استفاده کند، تفاوتی وجود نخواهد داشت. بنابراین، باید حتماً از این پتانسیل‌ها و ظرفیت‌ها استفاده کنیم تا بتوانیم توانمندی خود را نشان دهیم.
وی با اشاره به اهمیت تولید داخلی در توسعه صادرات افزود: تحصیلات من در حوزه اقتصاد است و برخی از این موضوعات را از همین منظر بررسی می‌کنم. واقعیت این است که صادرات، مرحله بعدی تولید محسوب می‌شود. اگر تولید ما به میزان کافی نرسد، از نظر کیفیت مناسب نباشد و توان رقابت نداشته باشد، سرریز تولیدی نیز برای صادرات شکل نخواهد گرفت. بنابراین، ابتدا باید تولید ما در داخل کشور به سطح مطلوبی برسد و از نظر کیفیت و توان رقابت، جایگاه مناسبی پیدا کند و فروش خوبی در بازار داخلی داشته باشد. پس از آن، مازاد تولید می‌تواند به صادرات اختصاص یابد.
معاون توسعه صندوق نوآوری و شکوفایی بیان کرد: صادرات، علاوه‌بر اینکه مرحله بعدی تولید است، فعالیتی با قواعد و الزامات خاص خود نیز به‌شمار می‌رود. لزوماً هر تولیدکننده‌ای که محصولی باکیفیت در داخل کشور تولید می‌کند، نمی‌تواند صادرکننده خوبی باشد. حتی ممکن است فردی در بازار داخلی فروشنده بسیار خوبی باشد، اما در حوزه صادرات عملکرد مناسبی نداشته باشد. صادرات قواعد متفاوتی از فروش داخلی دارد و خود، حوزه‌ای تخصصی است. بنابراین، اگر می‌خواهیم برای حل مشکلات این بخش کمک کنیم، باید قواعد و الزامات خاص آن را مدنظر قرار دهیم.
افروخته با اشاره به ظرفیت صادرات صنایع خلاق گفت: در این زمینه، باید صادرات صنایع خلاق را به‌عنوان یک ظرفیت و فرصت در نظر بگیریم. صادرات صرفاً به کالا و محصول محدود نمی‌شود، بلکه صادرات فرهنگ، تاریخ، آداب‌ورسوم و ارزش‌های معنوی کشور را نیز در بر می‌گیرد. باید ارزش‌های خود را به‌صورت مدون مشخص کنیم و آن‌ها را با مصادیق مختلف، ازجمله کالاهایی که به خارج از کشور صادر می‌شوند، مورد توجه قرار دهیم.
وی افزود: محصولی که صادر می‌شود، می‌تواند حامل بخشی از فرهنگ و ارزش‌های ما باشد. هنگامی که محصولی از یک صنعت را صادر می‌کنیم، ممکن است در کنار آن، مجموعه‌ای از سبک‌های زندگی و ارزش‌ها نیز به بازارهای دیگر منتقل شود. این موضوع، یکی از فرصت‌های مهم پیش روی ماست. در بسیاری از کالاها، بازار با محدودیت تقاضا و اشباع‌پذیری مواجه است. برای نمونه، اگر یک جفت کفش بخرم، شاید بتوانم جفت دوم را نیز تهیه کنم، اما ممکن است دیگر به جفت سوم نیازی نداشته باشم.
معاون توسعه صندوق نوآوری و شکوفایی خاطرنشان کرد: در طرف مقابل، فروش محصولی مانند فرش شرایط متفاوتی دارد. اگر بخواهند فرش دوم را به من بفروشند، ممکن است به‌سختی بتوانند مرا متقاعد کنند. حتی اگر پیشنهاد فروش اقساطی یا تخفیف مطرح شود، ممکن است بگویم فرش دارم و به محصول دیگری نیاز ندارم. اگرچه می‌توان در خانه چندین فرش پهن کرد، فروش فرش بیشتر به مشتریانی که از قبل چنین محصولی دارند، به مهارت و تلاش زیادی نیاز دارد.
افروخته ادامه داد: در برخی حوزه‌ها، ازجمله پوشاک و بسیاری از کالاهای دیگر، با چنین محدودیت‌هایی مواجه هستیم، اما در مقابل، برخی محصولات و فعالیت‌ها از دامنه تقاضای متفاوتی برخوردارند. در حوزه صنایع خلاق نیز باید به این مسئله توجه کنیم که دامنه بازار این صنایع تا چه اندازه قابلیت توسعه دارد و چگونه می‌توان شمار مشتریان را در داخل کشور و در مراحل بعدی، در بازارهای خارجی افزایش داد.
وی با تشریح راهبردهای پیشنهادی برای توسعه صادرات صنایع خلاق افزود: به‌عنوان راهبرد، سه اقدام را برای کمک به تحقق هدف توسعه صادرات مطرح می‌کنم، نخستین موضوع این است که باید متخصصان این عرصه را تربیت و از آن‌ها حمایت کنیم؛ زیرا صادرات فعالیتی تخصصی است و شرکت‌ها باید بتوانند از طریق افراد متخصص، فعالیت‌های صادراتی خود را انجام دهند.در همین راستا، می‌توان شرکت‌های مدیریت صادرات را به‌عنوان یکی از ابزارهای تخصصی این حوزه مورد حمایت قرار داد.
معاون توسعه صندوق نوآوری و شکوفایی بیان کرد: قصد داریم سازوکار و ضوابطی را برای حمایت از شرکت‌های فعال در این زمینه تعریف کنیم. حمایت از این شرکت‌ها در واقع، حمایت غیرمستقیم از صادرات خواهد بود. در گذشته نیز سازوکارهایی برای استفاده از افراد مورد اعتماد و باتجربه در پیشبرد فعالیت‌ها وجود داشته است و نمونه‌هایی از این رویکرد همچنان در میدان عمل دیده می‌شود. اکنون می‌خواهیم سازوکاری مشابه، در قالب ضوابط مشخص، برای شرکت‌های مدیریت صادرات تعریف کنیم تا این شرکت‌ها بتوانند از حمایت‌های صندوق برخوردار شوند.
افروخته با اشاره به محدودیت‌های حمایتی موجود در حوزه صنایع خلاق گفت: تا امروز، حمایت‌های صندوق عمدتاً بر مبنای سازوکارهای مربوط به شرکت‌های دانش‌بنیان انجام شده است؛ بدین معنا که شرکت ابتدا باید عنوان دانش‌بنیان را دریافت کند تا بتواند از مجموعه حمایت‌های مربوط به این شرکت‌ها بهره‌مند شود. در حوزه صنایع خلاق، با وجود تفاوت‌ها و ویژگی‌های خاص این بخش، هنوز سازوکار قانونی مشابهی به‌طور کامل شکل نگرفته است.
وی یادآور شد: تاکنون حمایت‌های غیرمستقیم و موردی از شرکت‌های صنایع خلاق انجام داده‌ایم، اما این حمایت‌ها با گستردگی خدمات ارائه‌شده به شرکت‌های دانش‌بنیان قابل مقایسه نیست. برای نمونه، در چارچوب برخی حمایت‌های فعلی، امکان پرداخت تسهیلات تا سقف یک میلیارد تومان وجود دارد؛ در حالی که شرکت‌های دانش‌بنیان، متناسب با شرایط و ضوابط مربوط، می‌توانند از تسهیلاتی با سقف‌های بسیار بالاتر، حتی در حدود ۵۰۰ میلیارد تومان یا هزار میلیارد تومان، برخوردار شوند.
معاون توسعه صندوق نوآوری و شکوفایی اضافه کرد: صندوق برای حمایت از شرکت‌های دانش‌بنیان، حدود ۹۴ نوع خدمت در نظر گرفته است، اما شرکت‌های فعال در حوزه صنایع خلاق تاکنون عمدتاً از تسهیلاتی با سقف محدود بهره‌مند بوده‌اند. گسترش این حمایت‌ها از جمله اهدافی است که دنبال می‌کنیم، هرچند راهبردهای موردنظر هنوز به‌طور کامل عملیاتی نشده‌اند.
افروخته ادامه داد: دریافت مجوزها و مصوبات لازم از مراجع ذی‌ربط یکی از مهم‌ترین برنامه‌هاست تا فعالیت‌های خلاق نیز مشابه فعالیت‌های شرکت‌های دانش‌بنیان مورد پذیرش قرار گیرند. برای نمونه، اگر شورای عالی انقلاب فرهنگی مصوبه‌ای در این زمینه داشته باشد که بر اساس آن، امکان بررسی و تأیید این فعالیت‌ها فراهم شود، می‌توانیم حمایت‌های مشابهی را که از شرکت‌های دانش‌بنیان انجام می‌دهیم، برای شرکت‌های صنایع خلاق نیز در نظر بگیریم.
وی افزود: در چنین شرایطی، حمایت‌های ما دیگر به سقف یک میلیارد تومان یا سه میلیارد تومان محدود نخواهد بود و می‌توانیم دامنه گسترده‌تری از خدمات را به این شرکت‌ها ارائه دهیم. این خدمات می‌تواند حوزه‌هایی مانند حضور در نمایشگاه‌ها، ثبت نشان تجاری، ثبت مالکیت فکری و طیف وسیعی از فعالیت‌های موردنیاز شرکت‌ها را شامل شود. این مسیر، کوتاه‌ترین راه برای فراهم کردن مبنای قانونی لازم و توسعه خدمات حمایتی در این حوزه است.
معاون توسعه صندوق نوآوری و شکوفایی اظهار کرد: اگر این اتفاق رخ دهد، بخش قابل توجهی از دغدغه‌های فعالان صنایع خلاق از طریق همین سازوکار قابل حل خواهد بود. در این صورت، شرکت‌های صنایع خلاق نیز می‌توانند از جایگاهی مشابه شرکت‌های دانش‌بنیان برخوردار شوند و متناسب با شرایط قانونی، از ظرفیت‌هایی مانند معافیت‌های مالیاتی در مناطق آزاد و سایر خدمات حمایتی بهره‌مند شوند.
افروخته در تشریح سومین راهبرد موردنظر این صندوق گفت: سومین اقدامی که می‌خواهیم انجام دهیم، استفاده از ابزارهای جدید برای احراز و تثبیت اصالت، کیفیت و قدمت محصولات و آثار در حوزه صنایع خلاق است. این ابزارها می‌توانند به اثبات و ثبت ویژگی‌های آثار کمک کنند و اطلاعات مربوط را در اختیار خریداران، فروشندگان و واسطه‌ها قرار دهند. همچنین می‌خواهیم مالکیت این آثار را با استفاده از ابزارهای جدید تثبیت کنیم تا از تقلب‌های احتمالی جلوگیری شود. این موضوع در فعالیت‌های هنری اهمیت بیشتری دارد. یکی از اصطلاحات مرتبط با این حوزه، توکن غیرقابل‌معاوضه یا «ان‌اف‌تی» (NFT) است.
وی ادامه داد: قصد داریم بستری را برای این کار ایجاد کنیم و مجوزهای لازم را از مراجع ذی‌ربط دریافت کنیم تا بتوانیم زیرساخت ان‌اف‌تی را راه‌اندازی کنیم. هدف این است که برای هر اثر هنری و هر محصول خلاقانه، شناسنامه‌ای مشخص ایجاد شود و اطلاعات مربوط به آن قابل بررسی و پیگیری باشد. بخشی از معاملات در این حوزه به دلیل بی‌اعتمادی متوقف می‌شود و سطح ارتباطات و مبادلات نیز کاهش می‌یابد؛ زیرا خریدار نسبت به اصالت اثر اطمینان کافی ندارد.
معاون توسعه صندوق نوآوری و شکوفایی تأکید کرد: فردی که قصد خرید یک اثر را دارد، ممکن است نتواند به‌طور دقیق احراز کند که اطلاعات ارائه‌شده درباره آن صحیح است. در چنین شرایطی، ممکن است خریدار حاضر نباشد مبلغ موردنظر را برای خرید بپردازد و در نهایت از انجام معامله صرف‌نظر کند. اگر بتوانیم این توکن‌ها را به‌عنوان زیرساختی برای ثبت و احراز اصالت آثار ایجاد کنیم، در ادامه شرکت‌های فعال در این حوزه نیز می‌توانند بر این بستر فعالیت کنند و محصولات خود را با استفاده از این سازوکار ثبت و معرفی کنند.
افروخته گفت: در همین راستا، می‌خواهیم از مراجع ذی‌ربط مجوز بگیریم تا به‌عنوان نخستین ارائه‌دهنده زیرساخت ان‌اف‌تی برای فعالیت‌های هنری و صنایع خلاق، این بستر را بر پایه فناوری بلاک‌چین راه‌اندازی کنیم. در همین نمایشگاه، شرکتی را مشاهده کردم که برای نمونه، تابلویی خاص را با استفاده از ایده‌ای خلاقانه طراحی و تولید کرده بود. تولیدکننده به من می‌گوید این تابلو با یک نقاشی معمولی تفاوت زیادی دارد و ارزش آن نیز متفاوت است، اما من به‌عنوان خریدار، لزوماً نمی‌توانم تشخیص دهم که آیا این اثر واقعاً به همان اندازه ارزشمند است یا خیر.
وی ادامه داد: ممکن است تولیدکننده اعلام کند که ارزش این تابلو صد واحد است، در حالی که یک اثر معمولی ارزش کمتری دارد، اما خریدار نمی‌تواند صرفاً بر اساس این ادعا، ارزش واقعی اثر را تشخیص دهد. در چنین شرایطی، اگر تولیدکننده صرفاً یک شناسنامه کاغذی برای اثر خود تهیه کرده باشد، ممکن است افرادی که وی را می‌شناسند به آن اعتماد کنند، اما این شیوه لزوماً برای همه خریداران و در همه معاملات قابل اتکا نیست.
معاون توسعه صندوق نوآوری و شکوفایی بیان کرد: می‌خواهیم همین کار را با استفاده از زیرساختی قابل اتکا برای فعالیت‌های صنایع خلاق و هنری انجام دهیم تا آثار از شناسنامه مشخصی برخوردار شوند. چنین شناسنامه‌ای می‌تواند اطلاعات مربوط به اثر، ارزش‌گذاری آن، اصالت، کیفیت، پدیدآورنده و سوابق مالکیت را ثبت کند و به شفافیت بیشتر معاملات کمک کند. با ایجاد چنین زیرساختی، می‌توان از تقلب جلوگیری کرد و امکان پیگیری اطلاعات مربوط به آثار را افزایش داد. ثبت اطلاعات مربوط به قیمت، کیفیت، پدیدآورنده، مالک قبلی و مالک بعدی می‌تواند به شفافیت معاملات کمک کند و برای خریداران داخلی و خارجی نیز اطمینان بیشتری ایجاد کند.
افروخته در پایان یادآور شد: سه موضوعی که به‌عنوان محورهای اصلی کار دنبال می‌کنیم، عبارت‌اند از حمایت از شرکت‌های مدیریت صادرات، ایجاد زیرساخت ان‌اف‌تی بر بستر بلاک‌چین برای فعالیت‌های هنری و صنایع خلاق و دریافت مجوزهای لازم برای قرار گرفتن صنایع خلاق در زمره فعالیت‌های مشمول حمایت‌های شرکت‌های دانش‌بنیان که اگر بتوانیم این سه اقدام را به نتیجه برسانیم، بخشی از مسئولیت و تعهد خود را برای کمک به مجموعه فعالان این حوزه انجام داده‌ایم.
انتهای پیام
