محمدعلی ایزدخواستی در گفت‌وگو با ایسنا درباره رویداد ملی صنایع خلاق «مانوین» که در محل شهر نمایشگاهی اصفهان برگزار شد، با اشاره به تجربه طراحی و اجرای میدانگاه‌های شهری اظهار کرد: این فضاها در چارچوب نظام پروانه مورد بهره‌برداری قرار می‌گیرند و متناسب با خواسته‌هایی طراحی می‌شوند که مدیران ارشد شهری دنبال می‌کنند؛ برای نمونه، ممکن است هدف، رونق کسب‌وکار و بازارها، ایجاد ارتباط میان انسان‌ها یا خلق فضایی برای تفریح و گذران اوقات فراغت باشد که قابلیت میزبانی از رویدادهای مختلف را نیز داشته باشد.
وی افزود: تجربه‌ای که در میدان نقش‌جهان به‌دست آمد، قرار بود به‌صورت خلاصه‌تر و در مقیاسی محدودتر، در میدانگاه‌های شهری واقع در محله دردشت، ازجمله میدان شهشان، مورد آزمایش قرار گیرد. در این مرحله، پیش از آغاز طراحی، با نگاهی فلسفی به موضوع ورود می‌کردیم و ابتدا رویکرد و نگاه خاص خود را نسبت به مسئله تبیین می‌کردیم. سپس، بر اساس خواسته‌ای که مشخص شده بود، معمار و طراح شهری وارد فرایند طراحی می‌شدند.
دستیار استاندار در امور میراث فرهنگی و صنایع خلاق با تشریح تجربه بازآفرینی میدانگاه‌های شهری در محله دردشت اصفهان گفت: طراحی این فضاها با هدف تقویت گردشگری مبتنی بر تجربه زیسته، ایجاد ارتباط میان گردشگران و ساکنان محلی و پیوند دادن فضای شهری با صنایع خلاق انجام شد.
وی ادامه داد: یکی از اهداف ما، گردشگرپذیر کردن این محدوده بود. نظام گردشگری مورد نظر ما نیز بر مبنای پرسه‌زنی تعریف شده بود؛ به این معنا که گردشگر از نقطه‌ای وارد محله شود، در امتداد یک محور تاریخی و به‌صورت خطی در محله حرکت کند و از سمت دیگر آن خارج شود.
ایزدخواستی ادامه داد: فاصله میان ورودی و خروجی این مسیر حدود سه کیلومتر بود و نزدیک به ۷۰ بنای تاریخی را در بر می‌گرفت. این موقعیتی استثنایی است که شاید در نقاط کمتری از جهان بتوان نمونه‌ای مشابه برای آن پیدا کرد؛ اینکه فردی در محله‌ای به وسعت ۷۲ هکتار، تنها با سه کیلومتر پیاده‌روی، با حدود ۷۰ بنای تاریخی در پیرامون خود مواجه شود.
وی افزود: چنین ظرفیتی می‌تواند تجربه زیسته مطلوبی برای گردشگر ایجاد کند و زمینه شکل‌گیری نوعی گردشگری خلاق را فراهم آورد؛ گردشگری‌ای که بر تجربه زیسته استوار است و به درک عمیق‌تر مخاطب از محیط و مسئله مورد نظر منجر می‌شود.
میدانگاه‌های شهری؛ بستری برای ارتباط با مخاطب جهانی
دستیار استاندار در امور میراث فرهنگی و صنایع خلاق با اشاره به نقش میدانگاه‌ها در ایجاد ارتباط میان شهر و مخاطبان جهانی خاطرنشان کرد: هنگامی که عنوان این پنل «دیپلماسی عمومی» انتخاب می‌شود، موضوع این است که جامعه، کالبد شهری و کنشگران شهری بتوانند با مخاطب جهانی که وارد این فضا می‌شود، ارتباط برقرار کنند. این ارتباط لزوماً به گفت‌وگو وابسته نیست و ممکن است کاملاً معنایی باشد؛ یعنی بدون استفاده از کلام شکل بگیرد. در برخی موارد نیز ارتباط معنایی و چشمی می‌تواند به گفت‌وگو منتهی شود.
ایزدخواستی با تشریح جزئیات طراحی فضاهای شهری در این محدوده گفت: در این محله، حدود ۴۰ نقطه و کنج انتخاب شد که با الهام از مکتب نگارگری صفوی طراحی و به‌صورت کاشی‌کاری اجرا شدند. تمام این عناصر با یکدیگر تفاوت دارند؛ برخی دارای آرایه‌های جانوری و برخی دیگر دارای آرایه‌های گیاهی هستند. همچنین، تعدادی از آن‌ها بر اساس ویژگی‌های محیطی و فضای پیرامونی خود طراحی شده‌اند.
وی ادامه داد: در طول یک مسیر شهری به وسعت سه کیلومتر، بستری فراهم می‌شود که مخاطب را برای شکل‌گیری نوعی تمایل و پذیرش آماده می‌کند؛ پذیرش برقراری ارتباط، خرید یا همراه بردن محصولی از آن منطقه. در این مرحله است که صنایع خلاق وارد فرایند می‌شوند.
پیوند صنایع خلاق با تجربه گردشگران
دستیار استاندار در امور میراث فرهنگی و صنایع خلاق با تأکید بر نقش طراحی شهری در شکل‌گیری ارتباط میان گردشگران و صنایع خلاق اضافه کرد: در گردشگر تمایل ایجاد کرده‌ایم؛ گردشگر وارد محله شده و در فضای شهری قرار گرفته است. این فضا احساسی در وی ایجاد می‌کند و در ادامه مسیر، با مغازه‌های واقع در بازار، خانه‌های تاریخی تغییرکاربری‌یافته و فضاهایی مواجه می‌شود که کارکرد مشخصی در معرفی و عرضه صنایع دستی پیدا کرده‌اند.
ایزدخواستی یادآور شد: فروشگاه‌هایی نیز در اتاق‌ها و فضاهای شکل‌گرفته در این محدوده فعالیت می‌کنند و گردشگر می‌تواند در همین نقاط خرید کند و ارتباط خود را با صنایع خلاق برقرار سازد. نتیجه این فرایند، حاصل تعامل میان کالبد شهری، شیوه مواجهه شهر با مخاطب و آماده‌سازی شهروندان ساکن و گردشگران برای برقراری ارتباط است. بدین ترتیب، نوعی دیپلماسی عمومی نامحسوس و غیررسمی در بطن فضای شهری شکل می‌گیرد.
بازآفرینی فضاهای شهری و میزبانی از رویدادهای فرهنگی
وی با اشاره به روند طراحی و اجرای این میدانگاه‌ها افزود: این میدانگاه‌ها با همین رویکرد طراحی و اجرا شدند و برای هر یک از آن‌ها نیز رویکرد مشخصی در نظر گرفته شد. یکی از این رویکردها، فراهم کردن امکان میزبانی از رویدادهای فرهنگی بود تا این فضاها بتوانند رویدادهای مختلف را در خود جای دهند.
دستیار استاندار در امور میراث فرهنگی و صنایع خلاق با اشاره به نمونه‌ای از این فضاها اظهار کرد: یکی از میدانگاه‌ها در محدوده یکی از صحن‌های تاریخی قرار داشت که در گذشته، در روزهایی از سال، مراسم تعزیه به‌صورت سنتی در آن برگزار می‌شد. ما نیز این فضا را برای میزبانی بهتر از چنین رویدادهایی آماده کردیم.
ایزدخواستی ادامه داد: میدانگاه دیگری با کارکردی مشابه صحن‌های شهری در نظر گرفته شد تا امکان برگزاری برنامه‌های جمعی در آن فراهم باشد. همچنین، میدانگاهی در محدوده پیرامون بازار و حمام تاریخی طراحی شد که قابلیت میزبانی از تئاتر را داشته باشد. طراحی این میدانگاه‌ها به‌گونه‌ای انجام شد که نقاطی برای نشستن و برقراری ارتباط با رویدادهای نمایشی، جلسات سخنرانی و برنامه‌های مبتنی‌بر گفت‌وگو و کلام در آن‌ها پیش‌بینی شود.
ایجاد فرصت تعامل میان گردشگران و ساکنان محلی
وی با اشاره به تأثیر این رویکرد بر تجربه گردشگران یادآور شد: ترکیب این ظرفیت‌ها می‌تواند گردشگر را ترغیب کند که یک روز را برای قدم زدن در محله و برقراری ارتباط با مردم محلی اختصاص دهد. در چنین فضایی، حتی زمینه‌هایی برای شکل‌گیری گفت‌وگو میان گردشگر و ساکنان محلی فراهم می‌شود.
دستیار استاندار در امور میراث فرهنگی و صنایع خلاق اضافه کرد: در برخی نقاط نیز گردشگر می‌تواند از جایگاه یک مخاطب صرف فراتر برود و به مشتری یا تجربه‌کننده صنایع خلاق تبدیل شود. این ظرفیت‌ها از دل محله‌ای شکل گرفتند که با فرسودگی شدید، آسیب‌های کالبدی و مسائل اجتماعی متعدد مواجه بود.
ایزدخواستی با اشاره به روند اجرای طرح و اقدامات انجام‌شده برای جلب مشارکت سرمایه‌گذاران گفت: در طول اجرای این فرایند، مسائلی نیز به‌وجود آمد. دفتری را در داخل محله مستقر کرده بودیم و در آن، برنامه را برای سرمایه‌گذاران تشریح می‌کردیم تا این محدوده به‌عنوان محیطی مطمئن و قابل اتکا برای سرمایه‌گذاری معرفی شود.
مرمت خانه‌های تاریخی و توسعه فضاهای گردشگرپذیر
وی افزود: در حال حاضر، ۱۴ خانه تاریخی در محدوده دردشت مرمت شده‌اند و به هتل، فضاهای اقامتی یا دیگر فضاهای گردشگرپذیر تبدیل شده‌اند که از کیفیت بالایی برخوردارند. این اقدامات، واکنش جامعه به فرایند بازآفرینی شهری را نشان می‌دهد و نتیجه‌ای است که از تبدیل برنامه‌ریزی شهری به عملیات اجرایی حاصل شده است. این تجربه را می‌توان تجربه‌ای موفق ارزیابی کرد.
دستیار استاندار در امور میراث فرهنگی و صنایع خلاق با تأکید بر ظرفیت معماری و صنایع خلاق در توسعه ارتباطات میان‌فرهنگی خاطرنشان کرد: ترکیب این ظرفیت‌ها می‌تواند به ایجاد ارتباط میان انسان‌های یک سرزمین و مخاطبان جهانی منجر شود؛ ارتباطی که نه از مسیر دیپلماسی رسمی و حاکمیتی، بلکه به‌صورت غیررسمی و در بطن زندگی شهری شکل می‌گیرد. این نوع دیپلماسی در پیوند با نیازهای محیط شهری و برنامه‌ریزی برای ارتقای کیفیت فضاهای شهری معنا پیدا می‌کند.
انتهای پیام
