حسن رهایی در گفت‌وگو با ایسنا با اشاره به جایگاه صنایع فرهنگی و خلاق اظهار کرد: موضوع صنایع فرهنگی و خلاق که امروزه در ادبیات رایج، بیشتر از عنوان «صنایع خلاق» برای آن استفاده می‌شود، در ادبیات بین‌المللی نیز جایگاه و تعریف مشخصی دارد. این حوزه ابعاد مختلفی را دربرمی‌گیرد و شامل کالاها و خدمات خلاق است که در عرصه بین‌المللی از جایگاه ویژه‌ای برخوردارند. اقتصاد صنایع خلاق یکی از اقتصادهای پرفروغ در عرصه بین‌المللی است.
وی افزود: اگر میزان رشد اقتصادی یا تولید ناخالص داخلی را در بخش‌های مختلف، ازجمله صنایع سنگین، معدن و کشاورزی بررسی کنیم، به نظر می‌رسد متوسط رشد این بخش‌ها در کشور ما از دو درصد بیشتر نباشد؛ درحالی‌که میزان رشد تولید ناخالص داخلی در حوزه صنایع خلاق ۱۶ درصد اعلام شده است. این رقم قابل‌توجه نشان می‌دهد صنایع خلاق می‌توانند جایگاه مهمی در اقتصاد داشته باشند؛ جایگاهی که تاکنون کمتر مورد توجه قرار گرفته است.
معاون هماهنگی و توسعه پارک ملی علوم و فناوری‌های نرم و صنایع فرهنگی جهاد دانشگاهی بیان کرد: این آمار نشان می‌دهد اقتصاد صنایع خلاق، اقتصادی پرفروغ، روبه‌رشد و در حال گسترش است. اگر به عرصه جهانی نگاه کنیم، کشورهایی ازجمله آمریکا و چین و حتی کشورهای دارای پیشینه صنعتی مانند آلمان و ژاپن، برای خود در حوزه اقتصاد صنایع خلاق جایگاه تعریف کرده‌اند. این کشورها با وجود برخورداری از جایگاه برجسته در صنایع سخت، به این جمع‌بندی رسیده‌اند که بدون توجه به صنایع خلاق، نمی‌توانند قدرت نرم خود را در عرصه بین‌المللی تقویت کنند.
رهایی با اشاره به تجربه کشورهای صنعتی گفت: آلمان و ژاپن از نمادهای کشورهای صنعتی محسوب می‌شوند، اما در سال‌های گذشته به این نتیجه رسیده‌اند که اگر به صنایع خلاق نپردازند و در این حوزه جایگاهی به‌دست نیاورند، نمی‌توانند قدرت نرم خود را در سطح بین‌المللی تقویت کنند. یکی از مهم‌ترین رویکردهای مطرح در اسناد توسعه صنایع خلاق کشورهای مختلف، به‌ویژه در حوزه فرهنگ، صادرات است. ما می‌توانیم یک خودرو را از کشوری دیگر وارد کنیم و با بومی‌سازی، از آن استفاده کنیم، اما حوزه فرهنگ ویژگی‌ها و آثار بلندمدتی دارد و ملاحظات خاص خود را می‌طلبد.
وی افزود: تقویت صنایع خلاق از یک سو برای پاسخ‌گویی به نیازهای داخلی و تقویت هویت ملی ضروری است و از سوی دیگر، اگر بخواهیم قدرت نرم نظام جمهوری اسلامی را در عرصه بین‌المللی تثبیت کنیم، باید به این حوزه توجه داشته باشیم. بنابراین، صنایع خلاق صرفاً رویکردی اقتصادی ندارند، بلکه با تقویت هویت ملی در داخل کشور و ارتقای قدرت نرم در سطح بین‌المللی نیز مرتبط هستند.
ایران از ظرفیت تمدنی گسترده‌ای برخوردار است
معاون هماهنگی و توسعه پارک ملی علوم و فناوری‌های نرم و صنایع فرهنگی جهاد دانشگاهی با اشاره به پیشینه تاریخی و تمدنی ایران خاطرنشان کرد: ایران از نظر تاریخی و تمدنی کشوری بسیار غنی است. باید میان ایران به‌عنوان یک کشور با جغرافیای سیاسی مشخص و ایران با رویکرد جغرافیای فرهنگی تمایز قائل شد. جغرافیای فرهنگی ایران بسیار گسترده است و از شرق تا غرب، آثار فرهنگ و تمدن ایرانی در مناطق مختلف وجود دارد. بنابراین، جایگاه ایران در اقتصاد صنایع خلاق می‌تواند بسیار گسترده باشد.
رهایی یادآور شد: جهان به کالاها و خدمات خلاق ایران نیاز دارد و برای آن‌ها تقاضا وجود دارد، اما متأسفانه به‌دلیل آن‌که تاکنون برنامه یا طرح ملی منسجمی برای توسعه اقتصاد صنایع خلاق نداشته‌ایم، نتوانسته‌ایم به جایگاه واقعی خود در این حوزه دست پیدا کنیم. میزان صادرات صنایع خلاق کشور کمتر از دو هزار دلار اعلام شده که رقم قابل‌توجهی نیست. برای توسعه این حوزه به یک برنامه کلان، منسجم، هوشمند و هدفمند نیاز داریم. در حال حاضر، صنایع خلاق با چالش‌های متعددی روبه‌رو هستند و یکی از این چالش‌ها، مشخص نبودن وضعیت مالکیت معنوی و مالکیت فکری است.
وی ادامه داد: هنوز در ساختارهای فناوری و علمی کشور، جایگاه برخی فعالان حوزه صنایع خلاق، ازجمله فریلنسرها، به‌درستی تعریف نشده است. برای نمونه، افرادی که در حوزه‌های فرهنگی و هنری فعالیت می‌کنند، ممکن است در قالب‌های متعارف ساختارهای فناوری قرار نگیرند؛ درحالی‌که این افراد و توانمندی‌هایشان نقش مهمی در توسعه صنایع خلاق دارند.
معاون هماهنگی و توسعه پارک ملی علوم و فناوری‌های نرم و صنایع فرهنگی جهاد دانشگاهی تأکید کرد: بخشی از فعالیت‌های این حوزه به علوم انسانی، هنر، توانمندی‌ها و مهارت‌های فردی وابسته است. بااین‌حال، هنوز برای فعالیت فریلنسرها و موضوعاتی مانند نحوه امتیازدهی و محاسبه مالیات آن‌ها، سازوکارهای مشخص و کافی وجود ندارد و در این زمینه با خلأهایی مواجه هستیم. در این حوزه هم ضعف قانونی وجود دارد و هم برخی قوانین موجود به‌خوبی اجرا نمی‌شوند. بنابراین، هم با نقص قانون و هم با نقض قانون روبه‌رو هستیم و این وضعیت، فعالیت در حوزه صنایع خلاق را با دشواری‌هایی مواجه می‌کند.
ضرورت تسهیل صدور مجوز و حمایت از فعالان
رهایی گفت: امارات با ایجاد شبکه‌ای منسجم و فراهم کردن امکان فعالیت از طریق پنجره واحد توسعه صنایع خلاق، شرایطی ایجاد کرده است که فعالان این حوزه بتوانند در کوتاه‌ترین زمان مجوزهای موردنیاز خود را دریافت کنند، از وضعیت فعالیتشان مطلع شوند و از مشوق‌ها و حمایت‌های مشخص بهره‌مند شوند.
وی ادامه داد: با اطمینان می‌توان گفت بخش قابل‌توجهی از فعالیت‌های اقتصادی صنایع خلاق در امارات به ایرانیان مرتبط است؛ چه ایرانیانی که به آن کشور مهاجرت کرده‌اند و چه افرادی که در ایران تولید می‌کنند و محصولات خود را به آنجا می‌فرستند. یکی از دلایل این وضعیت، سیاست‌های تشویقی و حمایتی آن کشور است.
معاون هماهنگی و توسعه پارک ملی علوم و فناوری‌های نرم و صنایع فرهنگی جهاد دانشگاهی اضافه کرد: رویکرد امارات صرفاً اقتصادی نیست. این کشور با چنین اقداماتی، برند خود را تقویت می‌کند و درصدد ایجاد نوعی هژمونی در حوزه قدرت نرم است. ما نیز به‌عنوان کشوری که از ظرفیت‌های گسترده‌ای برخورداریم، باید برای بهره‌برداری از این فرصت‌ها برنامه‌ریزی کنیم. جاذبه‌های گردشگری را می‌توان به دو دسته جاذبه‌های انسان‌ساخت و جاذبه‌های طبیعی تقسیم کرد. ایران در هر دو دسته از جاذبه‌ها، در عرصه بین‌المللی در بین ۱۰ کشور برتر جهان است و این موضوع اهمیت زیادی دارد.
رهایی یادآور شد: با وجود برخورداری از این ظرفیت‌ها، سهم ایران در اقتصاد جهانی گردشگری متناسب با توانمندی‌های آن نیست و نتوانسته‌ایم جایگاه واقعی خود را در این حوزه به‌دست آوریم. برای رفع این مشکل به شبکه‌ای منسجم از برنامه‌ها، حمایت‌ها، قوانین مناسب و سیاست‌های اجرایی نیاز داریم. دولت و حاکمیت باید در حوزه صنایع فرهنگی و خلاق، قوانین متناسب با ماهیت این فعالیت‌ها تدوین کنند. ممکن است برخی قوانین عمومی تجارت برای این حوزه مناسب نباشند؛ از همین‌رو، در موضوعاتی مانند مالیات نیز باید ملاحظات و سازوکارهای ویژه‌ای در نظر گرفته شود تا فعالان صنایع خلاق بتوانند جایگاه واقعی خود را پیدا کنند.
ضرورت حمایت از فرش، انیمیشن و بازی‌های رایانه‌ای
وی با اشاره به ظرفیت‌های متنوع ایران در حوزه صنایع خلاق افزود: در عرصه بین‌المللی، ایران در حوزه‌های مختلفی ظرفیت دارد. فرش ایران در جهان شناخته‌شده است، اما باید بررسی کنیم که اقتصاد فرش کشور در بازارهای بین‌المللی چه جایگاهی دارد. در حوزه‌هایی مانند انیمیشن، بازی‌های رایانه‌ای و سایر زمینه‌های خلاق نیز ظرفیت‌های گسترده‌ای وجود دارد. جوانان نخبه و خوش‌فکری در کشور فعالیت می‌کنند که برای دستیابی به جایگاه واقعی خود به حمایت و برنامه‌ریزی نیاز دارند. راهکار این است که نگاه خود را به صنایع خلاق و صنایع فرهنگی شفاف‌تر کنیم و با درک بهتر اقتضائات این حوزه، زمینه رشد و توسعه آن را فراهم آوریم.
معاون هماهنگی و توسعه پارک ملی علوم و فناوری‌های نرم و صنایع فرهنگی جهاد دانشگاهی با اشاره به تنوع کالاها و خدمات خلاق در جهان بیان کرد: در حوزه خدمات خلاق، زمینه‌هایی مانند نرم‌افزار، محصولات صوتی و تصویری، فعالیت‌های فرهنگی و تفریحی، میراث فرهنگی و تبلیغات از محورهای مهم اقتصاد جهانی هستند و فعالیت اقتصادی گسترده‌ای در این بخش‌ها جریان دارد. در حوزه کالاهای خلاق نیز زمینه‌هایی مانند طراحی و جواهرات از جایگاه ویژه‌ای برخوردارند و گردش مالی بزرگی در این زیست‌بوم شکل گرفته است. ما باید از این ظرفیت‌ها استفاده کنیم، اما متأسفانه تاکنون نتوانسته‌ایم متناسب با توانمندی‌های خود، جایگاه مناسبی در مقایسه با سایر کشورها به‌دست آوریم.
رهایی با اشاره به عملکرد برخی کشورها در این حوزه توضیح داد: چین با شتاب زیادی توانسته است جایگاه مناسبی در صنایع خلاق به‌دست آورد. ایتالیا، فرانسه، آلمان و هند نیز ازجمله کشورهایی هستند که در این حوزه جایگاه خود را پیدا کرده‌اند. در کشور ما نیز لازم است متولیان این حوزه با تعیین مسئولیت‌های روشن یا ایجاد اجماع میان دستگاه‌های مرتبط، مسیر توسعه صنایع خلاق را مشخص کنند.
صنایع خلاق؛ اقتصاد مردم‌پایه با وابستگی کمتر به منابع طبیعی
وی با بیان اینکه صنایع خلاق از ویژگی‌های متمایزی برخوردارند، افزود: کشور ما همواره با تهدیدهای مختلفی مواجه بوده و در آینده نیز ممکن است با چنین تهدیدهایی روبه‌رو شود، اما صنایع خلاق چند ویژگی مهم دارند. نخست آن‌که اقتصاد این حوزه مردم‌پایه است؛ بدین معنا که در بیشتر بخش‌های آن، مردم نقش اصلی را ایفا می‌کنند و درآمد به‌صورت مستقیم به دست فعالان و تولیدکنندگان می‌رسد. توسعه صنایع خلاق به زیرساخت‌های سنگین مشابه صنایع سخت و صنایع سنگین نیاز ندارد و کمترین فشار را بر منابع طبیعی ایران وارد می‌کند. در شرایطی که کشور با چالش‌هایی مانند فرونشست زمین، ریزگردها، کم‌آبی و تغییرات اقلیمی روبه‌روست، این ویژگی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.
معاون هماهنگی و توسعه پارک ملی علوم و فناوری‌های نرم و صنایع فرهنگی جهاد دانشگاهی اظهار کرد: بسیاری از روستاهای کشور که به منابع طبیعی، به‌ویژه آب و خاک، وابسته‌اند، با مشکلات جدی مواجه شده‌اند و بخشی از مناطق روستایی نیز به‌دلیل کمبود این منابع خالی از سکنه شده‌اند. در چنین شرایطی، صنایع خلاق به‌دلیل مصرف کمتر آب، آلودگی کمتر و اتکای بیشتر به توانمندی‌های انسانی، ظرفیت مناسبی برای توسعه اقتصادی دارند.
رهایی گفت: یکی دیگر از ویژگی‌های مهم صنایع خلاق، تأثیرپذیری کمتر آن‌ها از تحریم‌هاست. در بخش‌هایی از اقتصاد و صنایع سخت، اعمال تحریم می‌تواند فعالیت‌ها را متوقف کند، اما در بخش قابل‌توجهی از صنایع خلاق، اثر تحریم‌ها کمتر است و حتی برخی فعالیت‌های این حوزه اساساً به‌سادگی در معرض تحریم قرار نمی‌گیرند. یکی از تهدیدهای موجود برای فرهنگ ایران این است که برخی داشته‌های فرهنگی و میراثی کشور، به‌دلیل کم‌توجهی، از سوی کشورهای دیگر به نام آن‌ها ثبت‌وضبط می‌شوند و مالکیت معنوی این آثار از دسترس ما خارج می‌شود.
وی افزود: تقویت صنایع خلاق می‌تواند یکی از مهم‌ترین عوامل برای معرفی تصویری واقعی و درست از ایران اسلامی در جهان باشد و در کنار آثار اقتصادی، به صیانت از میراث فرهنگی و هویت ملی نیز کمک کند.
جهاد دانشگاهی و شکل‌گیری نخستین پارک صنایع خلاق
معاون هماهنگی و توسعه پارک ملی علوم و فناوری‌های نرم و صنایع فرهنگی جهاد دانشگاهی درباره اقدامات جهاد دانشگاهی برای توسعه صنایع خلاق تأکید کرد: جهاد دانشگاهی به‌خودی‌خود نهادی واسطه‌ای و توسعه‌ای در حوزه‌های فرهنگی، علمی، فناوری و آموزشی است. این نهاد نخستین پارک علم و فناوری کشور را با تمرکز بر فناوری‌های نرم و صنایع فرهنگی و خلاق ایجاد کرد.
رهایی ادامه داد: زمانی که این پارک در سال‌های ۱۳۹۶ و ۱۳۹۷ شکل گرفت، بسیاری از افراد حتی با مفهوم صنایع خلاق آشنایی نداشتند و ادبیات مرتبط با این حوزه نیز در جامعه به‌خوبی تبیین نشده بود. اگر امروز احساس می‌کنیم صنایع خلاق در حال تبدیل شدن به یک گفتمان ملی است، بخشی از این روند می‌تواند حاصل نقش پارک در فرهنگ‌سازی، ترویج و تبیین این موضوع باشد.
وی یادآور شد: این پارک در زمینه شکل‌گیری ادبیات صنایع خلاق و فراهم کردن بستر توسعه آن در کشور نقش مهمی داشته است. در حال حاضر، بیش از ۲۰۰ شرکت در این پارک فعالیت می‌کنند که بسیاری از آن‌ها در حوزه صنایع فرهنگی و خلاق به بلوغ رسیده‌اند؛ به‌گونه‌ای که دیگر صرفاً هسته فناور یا مرکز نوآوری نیستند، بلکه به شرکت‌هایی تبدیل شده‌اند که فعالیت‌های ارزشمندی انجام می‌دهند. بسیاری از این شرکت‌ها در زمینه صادرات نیز فعال هستند. در پارک ملی علوم و فناوری‌های نرم و صنایع فرهنگی، صادرات صنایع خلاق در حوزه‌هایی مانند بازی‌های رایانه‌ای، انیمیشن، هوش مصنوعی و زمینه‌های دیگر دنبال می‌شود.
باز شدن مسیر صادرات صنایع خلاق
معاون هماهنگی و توسعه پارک ملی علوم و فناوری‌های نرم و صنایع فرهنگی جهاد دانشگاهی با تأکید بر ضرورت حمایت کلان از اقتصاد صنایع خلاق اظهار کرد: یکی از موضوعات اساسی این است که حاکمیت در سطح کلان، اقتصاد صنایع خلاق را به رسمیت بشناسد و برای آن برنامه‌ای منسجم تدوین کند. از نظر من، برای تقویت این اقتصاد باید مسیر صادرات باز شود و بسترها و زیرساخت‌های لازم برای صادرات صنایع خلاق فراهم آید.
رهایی گفت: اگر این اقدامات انجام شود، بازارهای مناسب برای فعالان این حوزه شکل بگیرد، ارتباط با شبکه‌های بین‌المللی برقرار شود و موانع موجود برطرف شوند، دیگر ضرورتی ندارد که دولت به‌صورت مستقیم به صنایع خلاق کمک کند؛ بلکه این صنایع می‌توانند از نظر اقتصادی به دولت کمک کنند. دولت و حاکمیت باید با نگاهی کلان‌تر، زمینه ارتباط صنایع خلاق کشور با عرصه جهانی را فراهم کنند. جامعه جهانی به صنایع خلاق ایران علاقه‌مند است و برای کالاها و خدمات خلاق کشور تقاضا وجود دارد، اما میزان صادرات ما در این حوزه متناسب با ظرفیت‌های کشور نیست.
وی با تأکید بر ضرورت توجه به آمارهای دقیق در این زمینه افزود: نکته مهم دیگری که باید مورد توجه قرار گیرد، نبود آمار دقیق و قابل اتکا در حوزه صنایع خلاق است. در عرصه بین‌المللی، اقتصاد خلاق به‌صورت سالانه پایش می‌شود و گزارش‌هایی درباره سهم و نقش صنایع خلاق در اقتصاد جهانی انتشار می‌یابد؛ اما در دو تا سه سال اخیر، آمار مشخصی از ایران در این زمینه در دسترس نبوده است. این وضعیت نشان می‌دهد که هنوز توجه کافی به ضرورت و اهمیت صنایع خلاق نداشته‌ایم. این حوزه باید در برنامه‌های کلان کشور جایگاه مشخصی داشته باشد و برای آن سهمی از اقتصاد تعریف شود.
ضرورت تعیین سهم صنایع خلاق در برنامه‌های توسعه
معاون هماهنگی و توسعه پارک ملی علوم و فناوری‌های نرم و صنایع فرهنگی جهاد دانشگاهی با اشاره به ضرورت گنجاندن صنایع خلاق در برنامه‌های توسعه کشور خاطرنشان کرد: باید در برنامه‌های کلان، سهم مشخصی برای صنایع خلاق در نظر گرفته شود. برای نمونه، می‌توان هدف‌گذاری کرد که درصدی از اقتصاد کشور بر پایه صنایع خلاق شکل بگیرد. اختصاص سهم ۲۰ درصدی به صنایع خلاق، هرچند برای شروع هدفی بزرگ و نیازمند تلاش فراوان است، با توجه به ظرفیت‌های بالقوه کشور، هدفی دور از دسترس نیست. اگر چنین رویکردی در سطح کلان تصویب و اجرا شود، کشور در گذر از بحران‌ها و شرایط دشوار، آسیب‌پذیری کمتری خواهد داشت، هویت فرهنگی خود را حفظ خواهد کرد و اقتصاد مردم‌پایه آن تقویت می‌شود.
رهایی توضیح داد: در چنین شرایطی، تحریم‌های کشورهای دیگر، ازجمله آمریکا، نیز اثرگذاری کمتری خواهند داشت و حتی ممکن است در بخش‌هایی از اقتصاد صنایع خلاق، تحریم‌ها عملاً بی‌معنا شوند. تحقق این هدف به آن وابسته است که اقتصاد صنایع خلاق را باور کنیم، برای آن برنامه ملی داشته باشیم و سازوکارهای متناسب با این حوزه را ایجاد کنیم. در حال حاضر، بسیاری از قوانین کشور در حوزه تجارت، صادرات، توزیع، گمرک و حتی خدمات پستی، متناسب با ماهیت صنایع خلاق تدوین نشده‌اند. لازم است این قوانین با توجه به اهمیت، ضرورت و ویژگی‌های صنایع خلاق بازنگری و اصلاح شوند.
وی افزود: اگر بخواهیم یک اثر فاخر صنایع دستی را به کشور دیگری منتقل کنیم، باید استانداردهای مشخصی برای آن تعریف شده باشد. در این زمینه به استانداردهای بین‌المللی نیاز داریم تا فرایند تحویل، انتقال و عرضه آثار در کشورهای مختلف با ضوابط روشن انجام شود. موضوع دریافت و انتقال درآمدها، ارتباط میان هنرمندان و فعالان این حوزه و میزان حضور ایران در رویدادهای بین‌المللی صنایع خلاق نیز باید مورد توجه قرار گیرد. باید بررسی کنیم که سهم ایران از رویدادهای بین‌المللی برگزارشده در این حوزه چقدر است و فعالان ایرانی تا چه اندازه امکان حضور در این رویدادها را دارند.
ضرورت حضور مستقیم تولیدکنندگان در رویدادهای بین‌المللی
معاون هماهنگی و توسعه پارک ملی علوم و فناوری‌های نرم و صنایع فرهنگی جهاد دانشگاهی با تفکیک میان حضور دستگاه‌های دولتی و حضور فعالان صنایع خلاق اظهار کرد: حضور ایران در رویدادهای بین‌المللی دو شکل دارد؛ نخست، حضور اداری و سازمانی دستگاه‌ها و دوم، حضور تولیدکنندگان و فعالان صنایع خلاق. این دو موضوع با یکدیگر تفاوت دارند. به‌نظر می‌رسد به‌جای آن‌که دستگاه‌ها یا مجموعه‌های برگزارکننده نمایشگاه‌های بین‌المللی، بخش عمده‌ای از نیروهای خود را برای حضور در رویدادها اعزام کنند، باید برنامه‌ریزی شود تا حد امکان، تولیدکنندگان صنایع خلاق بتوانند در این رویدادها حضور یابند و آثار خود را عرضه کنند.
رهایی با تأکید بر ضرورت اصلاح قوانین مرتبط گفت: به‌روزرسانی قوانین مالکیت فکری و معنوی و تعیین تکلیف وضعیت فعالیت فریلنسرها از موضوعات ضروری است. همچنین باید برنامه‌ای کلان برای صنایع خلاق تدوین شود تا این حوزه از سطح یک دستگاه یا وزارتخانه فراتر رود و به‌صورت فرادستگاهی مدیریت شود.
صنایع خلاق باید به موضوعی فرادستگاهی تبدیل شود
وی با اشاره به ضرورت هماهنگی میان دستگاه‌های مسئول یادآور شد: اگر حاکمیت، مجلس و دولت بتوانند با نظارت و هماهنگی مناسب، جایگاه صنایع خلاق را در ساختار تصمیم‌گیری ارتقا دهند، امکان شکل‌گیری رویکردی فرادستگاهی فراهم می‌شود. همه دستگاه‌ها باید بتوانند در این حوزه نقش داشته باشند و از ظرفیت‌های خود استفاده کنند. نمی‌توان انتظار داشت هر دستگاه یا وزارتخانه صرفاً بر اساس نگاه و برداشت خود به صنایع خلاق بپردازد؛ زیرا چنین رویکردی موجب پراکندگی تصمیم‌ها و اقدامات می‌شود. وضعیت موجود را می‌توان به داستان فیل و اتاق تاریک مولانا تشبیه کرد؛ جایی که هر فرد بر اساس آنچه خود لمس کرده است، برداشتی متفاوت از واقعیت دارد.
معاون هماهنگی و توسعه پارک ملی علوم و فناوری‌های نرم و صنایع فرهنگی جهاد دانشگاهی خاطرنشان کرد: لازم است نگاه مشترکی در این زمینه شکل بگیرد و همه دستگاه‌ها در مسیر توسعه صنایع خلاق مشارکت کنند. برای هر دستگاه باید نقش و وظایف مشخصی تعریف شود، اما این اقدامات باید در چارچوب سازوکاری فرادستگاهی انجام گیرد تا زمینه ریل‌گذاری مناسب برای توسعه صنایع خلاق فراهم شود و این حوزه بتواند به جایگاه واقعی خود دست یابد.
انتهای پیام
