شناخت حضرت فاطمه زهرا(س) در فرهنگ دینی، تنها به مرور مصائب و سوگواری برای شهادت ایشان محدود نمی‌شود؛ زندگی این بانوی بزرگ اسلام، ابعاد و زوایای متعددی دارد که پرداختن به آن‌ها می‌تواند شناخت عمیق‌تری از جایگاه، اندیشه و سیره ایشان ارائه دهد.
از برخی ناگفته‌ها و ابهام‌های تاریخی درباره زندگی و شهادت حضرت گرفته تا مواضع اعتقادی، شیوه دفاع از ولایت و الگوهای رفتاری ایشان، همچنان موضوعاتی وجود دارد که نیازمند بررسی و بازخوانی بیشتر است.
در کنار برگزاری آیین‌های عزاداری ایام فاطمیه، توجه به ابعاد کمتر شناخته‌شده شخصیت حضرت زهرا(س) و بررسی آموزه‌های ایشان در حوزه باورها، ارزش‌ها، اخلاق و مسئولیت اجتماعی می‌تواند فرصتی برای بازاندیشی در فرهنگ فاطمی باشد.
خطبه فدکیه؛ صدای حق‌خواهی حضرت زهرا(س) در دفاع از عدالت است
مریم یوسفی، استاد حوزه و دانشگاه در گفت‌وگو با ایسنا، درباره علت برگزاری دو دهه فاطمیه اظهار کرد: ریشه این موضوع به اختلاف گزارش‌های تاریخی و روایی درباره فاصله زمانی شهادت حضرت فاطمه زهرا(س) از رحلت پیامبر اکرم(ص) بازمی‌گردد. در برخی منابع، این فاصله ۷۵ روز و در برخی دیگر ۹۵ روز ذکر شده که به ترتیب با سیزدهم جمادی‌الاول و سوم جمادی‌الثانی مطابقت دارد.
وی با اشاره به منابع روایی این دو نقل افزود: در کتاب الکافی، تألیف شیخ کلینی، روایت ۷۵ روز و در کتاب دلائل‌الامامة روایت ۹۵ روز نقل شده است. البته گزارش‌های دیگری نیز درباره زمان شهادت حضرت زهرا(س) وجود دارد و نمی‌توان بدون بررسی دقیق اسناد و شواهد تاریخی، یکی از تاریخ‌ها را به‌طور قطعی پذیرفت.
وی ادامه داد: فاصله ۲۰ روزه میان دو روایت مشهور، زمینه شکل‌گیری دو مناسبت عزاداری با عنوان فاطمیه اول و دوم را فراهم کرده است. در واقع، این تقسیم‌بندی به‌تدریج در سنت‌های مذهبی و فرهنگی تثبیت شده و هر یک از این مناسبت‌ها فرصتی برای بزرگداشت مقام و یاد حضرت فاطمه زهرا(س) به شمار می‌رود.
این استاد حوزه و دانشگاه با بیان اینکه اختلاف در نقل‌های تاریخی را باید در بستر شرایط انتقال روایت‌ها در صدر اسلام بررسی کرد، گفت: نقل شفاهی، تفاوت راویان، شرایط سیاسی و اجتماعی و حتی احتمال اختلاف در نسخه‌های تاریخی می‌تواند در شکل‌گیری تفاوت گزارش‌ها مؤثر باشد. از این رو، ارزیابی چنین روایت‌هایی نیازمند توجه به سند، قدمت منبع، تعدد نقل‌ها و میزان سازگاری آن‌ها با دیگر شواهد تاریخی است.
وی در ادامه با تأکید بر ضرورت توجه به ابعاد کمتر شناخته‌شده شخصیت حضرت زهرا(س) مطرح کرد: نباید شناخت این بانوی بزرگوار را تنها به جنبه‌های عاطفی و مصائب زندگی ایشان محدود کرد؛ چراکه حضرت فاطمه(س) شخصیتی اندیشمند، آگاه و تحلیلگر داشتند و در مسائل دینی و اجتماعی زمان خود با شناخت و بینش عمیق موضع‌گیری می‌کردند.
وی با اشاره به خطبه فدکیه، آن را فراتر از یک مطالبه مالی دانست و افزود: حضرت زهرا(س) در این خطبه، موضوعاتی همچون توحید، جایگاه نبوت، فلسفه احکام، عدالت اجتماعی و مسئولیت جامعه را مطرح کردند و برای بیان دیدگاه‌های خود به مبانی قرآنی استناد داشتند. از این منظر، خطبه فدکیه را می‌توان متنی مهم برای شناخت اندیشه دینی و نگاه اجتماعی حضرت دانست.
یوسفی همچنین با اشاره به حضور اجتماعی و مطالبه‌گری حضرت زهرا(س) خاطرنشان کرد: سیره ایشان نشان می‌دهد که عفاف و کرامت زنان هیچ‌گاه به معنای کناره‌گیری از مسائل اجتماعی نیست و زنان می‌توانند با حفظ ارزش‌های دینی در عرصه‌های علمی، فرهنگی و اجتماعی حضور مؤثر داشته باشند. نسل جوان نیز باید با چرایی مواضع حضرت، استدلال‌های ایشان و مسئولیت‌پذیری در برابر حقیقت و عدالت آشنا شود؛ چراکه دینداری تنها به انجام مناسک فردی محدود نیست و مسئولیت انسان در برابر جامعه را نیز در بر می‌گیرد.
زندگی حضرت زهرا(س)؛ رازهای الهی و ابعاد ناشناخته‌ای که زمینه‌ساز شناخت بیشتر ایشان است
حجت‌الاسلام رحیم قربانی، پژوهشگر مسائل دینی در گفت‌وگو با ایسنا، با اشاره به مفهوم «سرّ مستودع» در صلوات حضرت فاطمه زهرا(س)، عنوان کرد: وجود مبارک حضرت زهرا(س) از اسرار و ابعاد ناشناخته‌ای برخوردار است و اطلاعات دقیقی درباره برخی جنبه‌های زندگی ایشان، از جمله سن، محل دفن و جزئیات مربوط به زمان شهادت، در دست نیست. این پنهان‌ماندن‌ها می‌تواند از حکمت الهی برخوردار باشد و زمینه‌ای برای حساسیت و جست‌وجوی بیشتر درباره شخصیت و جایگاه حضرت فراهم کند.
وی با بیان اینکه ایام فاطمیه نیز فرصتی برای تأمل و شناخت بیشتر ساحت حضرت زهرا(س) است، افزود: نباید پرداختن به اختلاف‌های تاریخی موجب شود توجه جامعه از اصل واقعه شهادت و زمینه‌های وقوع آن منحرف شود. گاهی تمرکز بر پرسش‌هایی مانند علت تفاوت تاریخ‌های شهادت، می‌تواند اصل ماجرا و حوادثی را که به شهادت دختر پیامبر اکرم(ص) منجر شد، به حاشیه ببرد.
وی تحریف تاریخ شیعه از سوی مخالفان اهل‌بیت(ع) را نیز از عواملی دانست که به باور او در ایجاد برخی اختلاف‌های تاریخی نقش داشته است و گفت: دشمنان شیعه و اهل‌بیت(ع) از گذشته درصدد تحریف مستندات تاریخی بوده‌اند و چه‌بسا اختلاف در نقل تاریخ شهادت حضرت زهرا(س) نیز در همین چارچوب قابل بررسی باشد. چنین اختلاف‌هایی نباید به ابزاری برای ایجاد تردید در اصل وقایع تاریخی تبدیل شود.
این پژوهشگر مسائل دینی در ادامه با تأکید بر ضرورت شناخت فرهنگ فاطمی اظهار کرد: آنچه باید در جامعه مورد توجه قرار گیرد، بررسی و نهادینه‌کردن سه ساحت اصلی در سیره حضرت زهرا(س)، یعنی نظام باورها، نظام ارزشی و نظام رفتاری ایشان است. حضرت فاطمه(س) به‌عنوان حجت الهی، الگوهای روشنی در حوزه‌های اعتقادی، اخلاقی و ولایت‌پذیری برای جامعه ارائه کرده‌اند و شناخت این الگوها باید در کنار بزرگداشت مناسبت‌های مذهبی مورد توجه قرار گیرد.
وی دفاع از حریم ولایت را برجسته‌ترین جلوه رفتاری حضرت زهرا(س) برشمرد و افزود: بررسی مواضع ایشان در دفاع از ولایت و جایگاه وصی پیامبر اکرم(ص) برای شناخت سیره فاطمی اهمیت بسیاری دارد.
انتهای پیام
