به گزارش ایسنا، استان مرکزی، فراتر از سیمای صنعتی و جایگاه اقتصادی خود، سرزمینی برخوردار از چنین میراثی است؛ استانی که در جغرافیای شهرها و روستاهایش، نشانه‌های پرشماری از تاریخ، معنویت و هنر ایرانی جای گرفته، اما بخشی از این ظرفیت‌ها همچنان با آنچه می‌توانند در گردشگری و اقتصاد محلی ایفا کنند، فاصله دارند.
از بقاع متبرکه و زیارتگاه‌های تاریخی هزاوه، تفرش، ساروق و آستانه شازند تا آرامگاه عالمان دینی و مجموعه‌هایی که معماری و پیشینه آن‌ها روایتگر دوره‌های مختلف تاریخی است، گردشگری مذهبی یکی از وجوه کمتر بازشناخته‌شده هویت فرهنگی استان مرکزی به شمار می‌رود. در سوی دیگر، صنایع‌دستی استان با تکیه بر مهارت هنرمندان و میراث به‌جامانده از نسل‌های گذشته، ظرفیتی برای رونق کسب‌وکارهای محلی، ایجاد اشتغال و تقویت اقتصاد روستایی دارد؛ ظرفیتی که تحقق آن، به بازار فروش پایدار، معرفی مؤثر و حمایت هدفمند نیازمند است.
با وجود این پشتوانه تاریخی و فرهنگی، برخورداری از جاذبه به‌تنهایی به معنای جذب گردشگر نیست؛ همان‌گونه که تولید یک اثر ارزشمند هنری، بدون دسترسی به بازار و برخورداری از امکان رقابت، لزوماً به اشتغال پایدار منتهی نمی‌شود. محدودیت منابع مالی، کاستی‌های زیرساختی، دشواری‌های بازاریابی و نبود آمار منسجم از بازدیدکنندگان، پرسش‌هایی جدی درباره چگونگی بهره‌برداری از این ظرفیت‌ها پیش روی متولیان قرار می‌دهد؛ پرسش‌هایی که پاسخ به آن‌ها، برای عبور از معرفی صرف جاذبه‌ها و رسیدن به توسعه واقعی گردشگری و صنایع‌دستی ضروری است.
در چنین شرایطی، پویش «ایران جان» در استان مرکزی بهانه‌ای برای تدوین این گزارش شد؛ فرصتی برای بازخوانی بخشی از داشته‌های مذهبی و هنری استانی که ظرفیت‌هایش تنها به صنعت و تولید محدود نمی‌شود.
این گزارش، ضمن معرفی شماری از شاخص‌ترین جاذبه‌های مذهبی استان، به سراغ چالش‌های معرفی و جذب گردشگر، وضعیت زیرساخت‌ها، دشواری‌های پیش‌روی هنرمندان صنایع‌دستی و راهکارهای تقویت بازار این محصولات رفته است؛ با این پرسش محوری که چگونه می‌توان میراثی ریشه‌دار را از یک داشته تاریخی و فرهنگی، به فرصتی زنده برای گردشگری، اشتغال و توسعه پایدار استان مرکزی تبدیل کرد؟
ظرفیت‌های شاخص گردشگری مذهبی در قلب ایران
حسین محمودی مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان مرکزی، در گفت‌وگو با ایسنا با اشاره به ظرفیت‌های شاخص گردشگری مذهبی این استان، بقاع متبرکه، امامزادگان و آرامگاه عالمان دینی را از جاذبه‌های ارزشمند استان مرکزی دانست که در کنار پیشینه تاریخی و فرهنگی منطقه، زمینه مناسبی برای توسعه گردشگری مذهبی فراهم کرده‌اند.
وی اظهار کرد: استان مرکزی به واسطه برخورداری از بقاع متبرکه و زیارتگاه‌های تاریخی متعدد، از ظرفیت‌های قابل توجهی در حوزه گردشگری مذهبی برخوردار است و معرفی این اماکن می‌تواند در شناساندن میراث معنوی و تاریخی استان نقش مؤثری داشته باشد.
وی با اشاره به آستان امامزاده سلطان سیداحمد(ع) در روستای هزاوه افزود: این روستا در فاصله حدود ۲۰ کیلومتری اراک قرار دارد و علاوه بر برخورداری از طبیعت زیبا و زادگاه امیرکبیر بودن، میزبان آرامگاه امامزاده سلطان سیداحمد(ع) است که نسب ایشان به امام سجاد(ع) می‌رسد. این مکان از جمله جاذبه‌های شاخص مذهبی و تاریخی منطقه به شمار می‌رود.
مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان مرکزی، بقعه امامزاده محمد(ع) در شهر تفرش را از دیگر آثار ارزشمند مذهبی استان برشمرد و گفت: این بقعه در محله فم تفرش واقع شده و با برخورداری از پیشینه تاریخی، تزئینات معماری، صندوق چوبی منبت‌کاری‌شده و کتیبه‌های قدیمی، از اهمیت ویژه‌ای در حوزه میراث فرهنگی برخوردار است. قدمت بخش‌هایی از این بنا به اواخر قرن هشتم هجری و دوره ایلخانی بازمی‌گردد و در دوره‌های بعد نیز بخش‌هایی از آن مرمت و تکمیل شده است.
وی در ادامه به مجموعه تاریخی امامزادگان ۷۲ تن ساروق اشاره کرد و افزود: این مجموعه در فاصله حدود ۴۸ کیلومتری اراک قرار دارد و با برخورداری از بقاع تاریخی، گنبدها و آثار ارزشمند معماری، یکی از جاذبه‌های مهم مذهبی و تاریخی استان مرکزی محسوب می‌شود.
وی همچنین بقعه امامزادگان عبدالله(ع) و آمنه‌خاتون(س) در شهر اراک را از دیگر ظرفیت‌های گردشگری مذهبی استان دانست و اظهار کرد: این مجموعه در محله عباس‌آباد اراک واقع شده و به دلیل برخورداری از ارزش‌های تاریخی و معماری، در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان مرکزی با اشاره به زیارتگاه امامزادگان سهل بن علی(ع) در شهر آستانه از توابع شهرستان شازند بیان کرد: این شهر به واسطه وجود این زیارتگاه، به نام آستانه شناخته می‌شود. مجموعه مذکور آرامگاه چهار تن از خاندان اهل بیت(ع) شامل سهل بن علی، طالب بن علی، جعفر بن علی و فضل بن جعفر است و از جایگاه ویژه‌ای در میان اماکن مذهبی منطقه برخوردار است.
وی در بخش دیگری از سخنان خود به آرامگاه آقانورالدین عراقی در اراک اشاره کرد و گفت: آقانورالدین عراقی از فقها، عارفان و مجتهدان برجسته شیعه در قرن سیزدهم و چهاردهم هجری قمری بود که پس از تحصیل علوم دینی در اراک و نجف، به زادگاه خود بازگشت و در زمینه مرجعیت دینی، فعالیت‌های علمی و رسیدگی به امور مردم نقش مؤثری ایفا کرد. آرامگاه این عالم برجسته نیز از جاذبه‌های فرهنگی و مذهبی شهر اراک به شمار می‌رود.
وی خاطرنشان کرد: تنوع بقاع متبرکه، زیارتگاه‌های تاریخی و آرامگاه شخصیت‌های برجسته دینی در استان مرکزی، ظرفیت ارزشمندی برای معرفی میراث مذهبی و معنوی منطقه و توسعه گردشگری فرهنگی و مذهبی فراهم کرده است.
کمبود منابع مالی و ضعف زیرساخت‌ها، چالش گردشگری مذهبی استان مرکزی
مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان مرکزی با اشاره به ظرفیت‌های گسترده گردشگری مذهبی این استان، کمبود منابع مالی، محدودیت زیرساخت‌های رفاهی و نبود آمار منسجم از بازدیدکنندگان اماکن مذهبی را از چالش‌های این حوزه دانست و گفت: حدود ۷۰ درصد این اماکن از دسترسی آسان برخوردارند.
وی با اشاره به جایگاه استان مرکزی در گردشگری مذهبی اظهار کرد: سهم این استان از جذب گردشگران مذهبی در مقایسه با استان‌هایی مانند قم و خراسان رضوی کمتر است؛ چراکه این استان‌ها به دلیل میزبانی از حرم امامان شیعه، جایگاه تثبیت‌شده‌تری در مقاصد زیارتی کشور دارند.
وی افزود: با وجود محدودیت منابع و ظرفیت‌های موجود، تلاش می‌شود استان مرکزی نیز به مقصدی برای گردشگری تبدیل شود. برخی امامزادگان استان به دلیل قرارگیری در مناطق گردشگرپذیر، دسترسی آسان یا پیشینه تاریخی و مذهبی شخصیت‌های مدفون در آن‌ها، زائران و بازدیدکنندگان بیشتری دارند.
محمودی با اشاره به امامزادگان واقع در روستاهایی مانند انجدان و هزاوه بیان کرد: موقعیت جغرافیایی این روستاها و برگزاری مراسم مذهبی، عزاداری‌ها و آیین‌های محلی در افزایش شمار زائران و بازدیدکنندگان این اماکن مؤثر است.
تبلیغات رسانه‌ای و ظرفیت‌های بین‌المللی بقاع متبرکه
وی با اشاره به اقدامات انجام‌شده برای معرفی جاذبه‌های مذهبی گفت: رسانه‌های ملی، از جمله صداوسیما، و همچنین فعالان فضای مجازی، به‌ویژه با گسترش فناوری و اپلیکیشن‌های گردشگری در دهه اخیر، فعالیت بیشتری در زمینه معرفی جاذبه‌های گردشگری آغاز کرده‌اند. اداره‌کل اوقاف و امور خیریه نیز در معرفی اماکن مذهبی و برگزاری مراسم مختلف در این مکان‌ها فعالیت دارد.
محمودی با اشاره به ظرفیت برخی بقاع متبرکه برای معرفی در سطح بین‌المللی، از امامزاده محمد فم(ع) در تفرش و مجموعه امامزادگان ۷۲ تن ساروق نام برد و اظهار کرد: این اماکن از ظرفیت‌های شاخص مذهبی استان هستند و مجموعه امامزادگان ۷۲ تن ساروق نیز با برخورداری از روایتی مرتبط با اعجاز قرآنی، از ویژگی‌های خاصی برخوردار است.
کمبود منابع مالی؛ مهم‌ترین چالش توسعه گردشگری مذهبی
وی کمبود منابع مالی را نخستین چالش توسعه گردشگری مذهبی استان دانست و گفت: دستگاه‌های اجرایی متولی در مرحله نخست باید مرمت اصولی بناهای مذهبی را در اولویت قرار دهند و در گام بعد، زیرساخت‌های موردنیاز گردشگران و زائران را فراهم کنند.
محمودی افزود: احداث سرویس‌های بهداشتی مناسب، ایجاد فضاهای استراحت، فراهم‌کردن امکانات سرگرمی برای کودکان، پیش‌بینی فضاهای آموزشی و تأمین خدمات رفاهی و خدماتی مناسب از جمله نیازهای این اماکن است.
وی تأمین نیروی انسانی جوان برای پاسخگویی به نیازهای گردشگران و زائران را از دیگر چالش‌های این حوزه برشمرد و بیان کرد: تأمین امنیت و فراهم‌کردن تجهیزات لازم برای آسایش و آرامش بازدیدکنندگان نیز به توسعه منابع مالی و نیروی انسانی وابسته است.
دسترسی آسان به حدود ۷۰ درصد اماکن مذهبی استان
مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان مرکزی با اشاره به پراکندگی جغرافیایی اماکن مذهبی اظهار کرد: برخی امامزادگان در داخل شهرها و برخی دیگر در خارج از شهرها، داخل روستاها یا مناطق پیرامونی قرار دارند. طبیعتاً اماکنی که در محدوده شهری واقع شده‌اند، معمولاً مخاطبان بیشتری جذب می‌کنند؛ با این حال، روستاهای شناخته‌شده‌ای مانند انجدان و هزاوه نیز از زائران قابل توجهی میزبانی می‌کنند.
وی با اشاره به توسعه راه‌سازی و تسهیل حمل‌ونقل در دهه‌های گذشته افزود: برآورد وی این است که حدود ۷۰ درصد اماکن مذهبی استان از دسترسی آسان برخوردارند و امکان بازدید از آن‌ها برای گروه‌های مختلف فراهم است.
محمودی با بیان اینکه در بسیاری از این اماکن امکان دسترسی با وسیله نقلیه تا ورودی امامزاده وجود دارد، اظهار کرد: این شرایط می‌تواند امکان حضور سالمندان و دیگر گروه‌های بازدیدکننده را نیز تسهیل کند.
معرفی جاذبه‌ها با تورهای زیارتی و محتوای تصویری
محمودی درباره برنامه‌های پیشنهادی برای شناساندن ظرفیت‌های مذهبی استان گفت: تولید کلیپ‌های تصویری، معرفی تاریخچه امامزادگان و پیشینه بناها از منظر ویژگی‌های معماری، برگزاری تورهای زیارتی در سطح استان، اجرای مراسم آیینی و عزاداری، برگزاری کارگاه‌های مذهبی و کلاس‌های آموزشی از جمله اقداماتی است که می‌تواند در توسعه گردشگری زیارت‌محور مورد توجه قرار گیرد.
وی در عین حال درباره آمار بازدیدکنندگان اماکن مذهبی استان اظهار کرد: در حال حاضر، به دلیل گستردگی این اماکن و پراکندگی جغرافیایی آن‌ها، امکان ارائه آمار واحد و منسجم از تعداد بازدیدکنندگان وجود ندارد.
مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان مرکزی افزود: بر اساس مشاهدات، اماکن مذهبی شاخص و زیارتگاه‌های واقع در شهرها و روستاهای شناخته‌شده استان، زائران بیشتری دارند. همچنین در ایامی مانند نیمه شعبان و ماه محرم، هم‌زمان با برگزاری مراسم آیینی و سوگواری، شمار مخاطبان این اماکن افزایش می‌یابد.
زیرساخت‌های رفاهی همچنان نیازمند تقویت است
وی با اشاره به چالش‌های زیرساختی گردشگری مذهبی گفت: پراکندگی جغرافیایی و تعداد زیاد اماکن مذهبی در کنار محدودیت منابع مالی و زیرساخت‌های عمرانی، توسعه خدمات گردشگری را با چالش جدی مواجه کرده است.
محمودی افزود: در زمینه سرویس‌های بهداشتی و محل مناسب اقامه نماز، وضعیت بسیاری از اماکن تا حد مطلوبی پیش رفته و بیشتر آن‌ها از سرویس‌های بهداشتی زنانه و مردانه برخوردارند؛ با این حال، توسعه سایر امکانات رفاهی و خدماتی همچنان به تأمین منابع و برنامه‌ریزی نیاز دارد.
فعالیت ۹ هزار نفر در حوزه صنایع‌دستی استان مرکزی
مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان مرکزی در ادامه با اشاره به ظرفیت صنایع‌دستی در اقتصاد استان اظهار کرد: حدود ۹ هزار نفر در استان مجوز فعالیت در حوزه صنایع‌دستی دارند.
وی افزود: این اداره‌کل با وجود محدودیت‌های شدید مالی، تلاش می‌کند از فعالان این حوزه حمایت کند و زمینه تأمین مکان و تجهیزات موردنیاز آنان را فراهم آورد. به گفته محمودی، تأمین بیمه هنرمندان و صنعتگران از مهم‌ترین دغدغه‌های این بخش است.
حمایت از فروش صنایع‌دستی با بازارچه‌ها و نمایشگاه‌های موقت
محمودی با اشاره به چالش بازاریابی و نبود بازار فروش پایدار برای برخی محصولات صنایع‌دستی گفت: بسیاری از هنرمندان استان در زمینه فعالیت در فضای مجازی و معرفی محصولات خود عملکرد خوبی دارند و به‌صورت فردی برای بازاریابی و تبلیغ آثارشان اقدام می‌کنند؛ در حالی که اداره‌کل به دلیل محدودیت‌های موجود، امکان انجام بازاریابی فردی برای همه هنرمندان را ندارد.
وی افزود: فعالیت این اداره‌کل در این زمینه بیشتر بر معرفی و تبلیغ بازارچه‌های صنایع‌دستی متمرکز است. همچنین در شهر اراک، تعدادی از هنرمندان شاخص استان توانسته‌اند به‌صورت رایگان از محل کار و کسب برخوردار شوند.
مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان مرکزی برگزاری نمایشگاه‌های موقت در مناسبت‌های مختلف را از دیگر اقدامات حمایتی دانست و گفت: این نمایشگاه‌ها فرصتی برای عرضه و فروش محصولات هنرمندان فراهم می‌کنند. همچنین تسهیلات و وام‌هایی متناسب با نوع و سطح نیاز فعالان این حوزه در اختیار آنان قرار می‌گیرد.
وی در پاسخ به پرسشی درباره حمایت از هنرمندان در تأمین مواد اولیه و سرمایه در گردش اظهار کرد: ارائه تسهیلات و وام برای توسعه کسب‌وکار و تأمین نیازهای اولیه، از جمله راهکارهای مورد توجه در این زمینه است.
بازارچه‌های دائمی روستایی؛ راهکاری برای تقویت اقتصاد صنایع‌دستی
محمودی با اشاره به ظرفیت صنایع‌دستی در توسعه اقتصاد روستایی و ایجاد اشتغال پایدار بیان کرد: توسعه گردشگری و ایجاد بازارچه‌های دائمی و رایگان در روستاها می‌تواند به تقویت فعالیت هنرمندان مناطق روستایی و فراهم‌شدن فرصت عرضه محصولات آن‌ها کمک کند.
وی افزود: توسعه بازارهای محلی در کنار رونق گردشگری می‌تواند زمینه معرفی هنرهای بومی، افزایش فروش محصولات و حمایت از اشتغال هنرمندان را فراهم سازد.
هوش مصنوعی و بسته‌بندی خلاقانه در مسیر برندسازی صنایع‌دستی
مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان مرکزی درباره راهکارهای تبدیل صنایع‌دستی استان به برندی شناخته‌شده در بازارهای داخلی و خارجی اظهار کرد: استفاده از هوش مصنوعی و فضای مجازی در بازاریابی و طراحی نشان تجاری و بسته‌بندی محصولات، از ظرفیت‌هایی است که باید بیشتر مورد توجه قرار گیرد.
وی با تأکید بر اهمیت نوآوری در طراحی بسته‌بندی افزود: استفاده از بسته‌بندی‌های تجدیدپذیر و سازگار با محیط زیست و همچنین طراحی‌های خلاقانه، از جمله بسته‌بندی‌هایی که بازکردن آن‌ها با حل یک معما همراه است، می‌تواند به ایجاد تمایز محصولات صنایع‌دستی و جلب توجه مخاطبان کمک کند.
محمودی در مجموع، توسعه گردشگری، ایجاد بازارهای عرضه محصولات، بهره‌گیری از ابزارهای نوین بازاریابی و حمایت از هنرمندان را از زمینه‌های مهم تقویت ظرفیت‌های گردشگری و صنایع‌دستی استان مرکزی برشمرد.
از ظرفیت تا فرصت؛ ضرورت پیوند میراث فرهنگی با توسعه پایدار استان مرکزی
به گزارش ایسنا، آنچه از ظرفیت‌های گردشگری مذهبی و صنایع‌دستی استان مرکزی برمی‌آید، نشان می‌دهد مسئله اصلی این استان، صرفاً برخورداری از جاذبه‌های تاریخی، زیارتگاه‌های ارزشمند و هنرمندان توانمند نیست؛ بلکه چگونگی حفاظت از این سرمایه‌ها، معرفی مؤثر آن‌ها و فراهم‌کردن زمینه بهره‌برداری پایدار از ظرفیت‌هایی است که می‌توانند در رونق گردشگری، ایجاد اشتغال و تقویت اقتصاد محلی نقش‌آفرین باشند. در واقع، میراثی که در کنار ارزش‌های اعتقادی و تاریخی، قابلیت ایجاد ارزش اقتصادی دارد، زمانی به فرصت توسعه تبدیل می‌شود که میان حفاظت، معرفی، دسترسی و ارائه خدمات به گردشگران پیوندی هدفمند برقرار شود.
در حوزه گردشگری مذهبی، تدوین برنامه‌ای جامع برای شناسایی و اولویت‌بندی بقاع متبرکه، مرمت اصولی بناهای تاریخی، بهبود مسیرهای دسترسی و تکمیل امکانات رفاهی، ضرورتی انکارناپذیر است. ایجاد سامانه‌ای یکپارچه برای ثبت آمار زائران و گردشگران، تفکیک میزان بازدید در مناسبت‌های مختلف و شناسایی نیازهای هر مجموعه نیز می‌تواند مبنای تصمیم‌گیری دقیق‌تر و تخصیص هدفمند منابع قرار گیرد. تولید محتوای چندرسانه‌ای معتبر، تهیه راهنمای گردشگری، معرفی مسیرهای زیارتی و طراحی تورهای ترکیبی مذهبی، تاریخی و روستایی، از دیگر اقداماتی است که می‌تواند جاذبه‌های پراکنده استان را به یک شبکه منسجم گردشگری تبدیل کند.
در این مسیر، توجه به روستاهایی مانند هزاوه و انجدان اهمیت ویژه‌ای دارد؛ مناطقی که برخورداری از زیارتگاه‌ها، پیشینه تاریخی، آیین‌های محلی و جاذبه‌های طبیعی، امکان شکل‌گیری الگوهای گردشگری متناسب با ویژگی‌های بومی را فراهم می‌کند. تقویت حمل‌ونقل، نصب تابلوهای راهنما، مناسب‌سازی مسیرها برای سالمندان و افراد دارای معلولیت، تأمین سرویس‌های بهداشتی و فضاهای استراحت و مشارکت دادن جوامع محلی در ارائه خدمات گردشگری، می‌تواند ضمن ارتقای تجربه زائران، زمینه توزیع عادلانه‌تر منافع گردشگری در مناطق روستایی را فراهم سازد.
در بخش صنایع‌دستی نیز حمایت از هنرمندان نباید به برگزاری نمایشگاه‌های مقطعی و ارائه تسهیلات محدود بماند. ایجاد بازارهای فروش پایدار، توسعه فروش اینترنتی، آموزش بازاریابی و تجارت الکترونیک، کمک به تأمین مواد اولیه و پیگیری پوشش بیمه‌ای هنرمندان، از جمله اقداماتی است که می‌تواند امنیت شغلی فعالان این حوزه را افزایش دهد. همچنین شناسایی رشته‌های بومی در معرض فراموشی، مستندسازی فنون سنتی و انتقال مهارت‌ها به نسل جوان، برای جلوگیری از گسست زنجیره انتقال میراث ناملموس ضروری است.
از سوی دیگر، طراحی هویت تجاری مشخص برای محصولات صنایع‌دستی استان مرکزی، بهبود کیفیت و استاندارد بسته‌بندی، استفاده هدفمند از ابزارهای نوین دیجیتال و هوش مصنوعی در معرفی محصولات و ایجاد ارتباط میان تولیدکنندگان و بازارهای ملی و بین‌المللی، می‌تواند قدرت رقابت این محصولات را افزایش دهد. پیوند دادن بازارچه‌های صنایع‌دستی با مسیرهای گردشگری مذهبی و تاریخی نیز فرصتی برای عرضه مستقیم محصولات، افزایش درآمد هنرمندان و ماندگاری بیشتر گردشگران در مقصد ایجاد می‌کند.
تحقق این اهداف، به همکاری هماهنگ اداره‌کل میراث فرهنگی، اوقاف و امور خیریه، شهرداری‌ها، دهیاری‌ها، بخش خصوصی، تشکل‌های حرفه‌ای و جوامع محلی نیاز دارد. تعیین اولویت‌های اجرایی، تأمین منابع مالی، تدوین برنامه زمان‌بندی‌شده و انتشار گزارش‌های دوره‌ای از میزان پیشرفت طرح‌ها، می‌تواند مسئولیت‌پذیری دستگاه‌ها را افزایش دهد و مسیر حرکت از اقدامات پراکنده به برنامه‌ای پایدار را هموار کند.
در نهایت، پویش «ایران جان» را می‌توان فرصتی برای آغاز نگاهی جامع‌تر به ظرفیت‌های استان مرکزی دانست؛ نگاهی که در آن، معرفی جاذبه‌ها نقطه پایان کار نیست، بلکه آغاز مسیری برای حفاظت از میراث، ارتقای خدمات، تقویت کسب‌وکارهای بومی و ایجاد فرصت‌های تازه اشتغال است. استان مرکزی برای تبدیل‌شدن به مقصدی شناخته‌شده در گردشگری مذهبی و فرهنگی، بیش از هر چیز به برنامه‌ریزی مبتنی بر داده، سرمایه‌گذاری هدفمند و پیوند میان میراث تاریخی و نیازهای امروز جامعه نیاز دارد؛ مسیری که در صورت تحقق، می‌تواند ارزش معنوی و فرهنگی این سرمایه‌ها را حفظ کند و هم‌زمان سهم آن‌ها را در توسعه پایدار استان افزایش دهد.
انتهای پیام
