جمال بختیاری در گفت‌وگو با ایسنا، با اشاره به ضرورت باز تعریف مفهوم قهرمانی از منظر جامعه‌شناختی، اظهار کرد: قهرمانی را نباید صرفاً یک ویژگی فردی یا زیستی دانست که به سن و سال یا شرایط خاصی محدود باشد، بلکه قهرمانی نوعی کنش اجتماعی است که بر پایه آگاهی، بلوغ اجتماعی و درک مسئولیت‌های انسانی شکل می‌گیرد.
وی افزود: کنش اجتماعی ریشه در آگاهی دارد و زمانی که فرد بتواند ارزش‌های انسانی و اجتماعی را درک کند، در موقعیت‌های حساس نیز ظرفیت تصمیم‌گیری اخلاقی و مسئولانه خواهد داشت؛ بنابراین، رفتار قهرمانانه را نمی‌توان از زمینه‌های تربیتی و اجتماعی آن جدا کرد.
این جامعه‌شناس با اشاره به نمونه‌هایی از قهرمانان نوجوان در تاریخ ایران، تصریح کرد: اگر از منظر جامعه‌شناختی به مفهوم قهرمانی نگاه کنیم، متوجه می‌شویم که این پدیده حاصل یک اتفاق ناگهانی نیست، بلکه نتیجه فرایندی مستمر در حوزه تربیت، آموزش و شکل‌گیری شخصیت اجتماعی افراد است.
بختیاری ادامه داد: شکل‌گیری شخصیت‌هایی که در سنین پایین توانسته‌اند تصمیم‌های بزرگ و تأثیرگذار بگیرند، حاصل تربیت، آموزش، ایجاد معنا در زندگی و تقویت ارزش‌های انسانی بوده است. از این رو، نمی‌توان انتظار داشت نوجوانی بدون برخورداری از زمینه‌های تربیتی و اجتماعی، به‌صورت ناگهانی در موقعیتی حساس رفتاری قهرمانانه از خود نشان دهد.
او با تأکید بر نقش نهادهای اجتماعی در پرورش نسل مسئولیت‌پذیر، گفت: خانواده، مدرسه و رسانه سه عامل مهم در شکل‌گیری این فرایند هستند و برای تربیت نوجوانانی مسئولیت‌پذیر باید زمینه شناخت ارزش‌ها، تقویت مهارت تصمیم‌گیری اخلاقی و فرصت تجربه مسئولیت‌های اجتماعی از سنین پایین فراهم شود.
این جامعه‌شناس با اشاره به اهمیت کشف و پرورش توانمندی‌های نوجوانان، اظهار کرد: قهرمان بودن صرفاً به لحظه‌ای که فرد در یک موقعیت خاص دیده می‌شود، محدود نیست؛ بلکه باید پیش از آن، زمینه رشد فردی و اجتماعی او فراهم شده باشد. دانش‌آموزی که نسبت به محیط زیست، مشکلات اطرافیان و مسائل اجتماعی احساس مسئولیت می‌کند، در واقع در مسیر تبدیل شدن به فردی مسئول و کنشگر قرار دارد.
بختیاری با انتقاد از برخی برداشت‌های رسانه‌ای از مفهوم قهرمانی، تصریح کرد: در بخشی از تولیدات رسانه‌ای، قهرمان بیشتر با ریسک‌پذیری، انجام کارهای خارق‌العاده و حضور در موقعیت‌های استثنایی معرفی می‌شود؛ در حالی که در زندگی روزمره نیز مسئولیت‌پذیری، بی‌تفاوت نبودن نسبت به مسائل جامعه و انجام وظایف اجتماعی می‌تواند جلوه‌ای از قهرمانی باشد.
وی با بیان اینکه مفهوم قهرمانی باید در کنار مفهوم شهروندی مورد توجه قرار گیرد، افزود: فردی که از سنین پایین مسئولیت‌های کوچک اجتماعی را می‌پذیرد، در آینده آمادگی بیشتری برای پذیرش نقش‌ها و مسئولیت‌های بزرگ‌تر در جامعه خواهد داشت.
این جامعه‌شناس با اشاره به اینکه مسئولیت‌پذیری اجتماعی از رفتارهای ساده روزمره آغاز می‌شود، گفت: رعایت نظم، توجه به محیط مدرسه، تفکیک زباله و توجه به حقوق دیگران، نمونه‌هایی از رفتارهایی هستند که می‌توانند به‌تدریج احساس تعلق فرد به خانواده، شهر و جامعه را تقویت کنند.
بختیاری همچنین نقش رسانه‌ها را در اصلاح نگرش عمومی نسبت به قهرمانی مهم دانست و اظهار کرد: رسانه‌ها می‌توانند با معرفی الگوهای صحیح و بازنمایی رفتارهای مسئولانه در زندگی روزمره، مفهوم «قهرمان کوچک» را در جامعه نهادینه کنند؛ چراکه دانش‌آموزی که امروز مسئولیت‌پذیری اجتماعی را تمرین می‌کند، می‌تواند در آینده به فردی اثرگذار در جامعه تبدیل شود.
او با اشاره به آسیب‌های ناشی از فردگرایی افراطی در عصر گسترش شبکه‌های اجتماعی، خاطرنشان کرد: یکی از خطرات امروز، تقویت منیت و گسترش بی‌تفاوتی اجتماعی است؛ از این رو، ضروری است فردیت افراد به‌جای انزوا و بی‌اعتنایی به مسائل پیرامون، به سمت مسئولیت‌پذیری، مشارکت و حضور مؤثر در جامعه هدایت شود.
انتهای پیام
