تنوع گونه‌های گیاهی منطقه از رویش زیره و کنجد در پهنه‌های وسیع گرفته تا بوته‌ها و سرشاخه‌های معطر آویشن، رازیانه، نعناع فلفلی و گل محمدی داورزن را به یکی از قطب‌های منحصر به فرد کشاورزی اقتصادی در شرق کشور بدل کرده است. در این میان، فلفل قرمز این خطه با عطر نافذ و تندی خود، داستانی فراتر از یک محصول زراعی دارد؛ نشانه‌ای از اصالت تولیدی که حتی بازارهای سنتی ادویه در شبه قاره هند و پاکستان را هم وادار به تمجید کرده است.
با این همه پتانسیل عظیم این جغرافیا در سایه سنگین خام‌فروشی و ضعف در تکمیل زنجیره ارزش، محبوس مانده است. سال‌هاست که دسترنج این خاک حاصلخیز در بسته‌بندی‌های فله‌ای و بدون نام‌ونشان ملی، از مرزهای منطقه خارج می‌شود تا ارزش افزوده، اشتغال پایدار و سود واقعی آن به جای جیب کشاورز، نصیب واسطه‌ها و بازارهای مقصد شود. امروز، توسعه شهرک‌های صنعتی تخصصی، استقرار واحدهای فرآوری و بسته‌بندی مکانیزه و شکل‌گیری برندهای تجاری شناسنامه‌دار، ضرورت مبرمی است که حکمرانان محلی، متولیان کشاورزی و سیاست‌گذاران صنعتی باید برای آن پاسخی روشن داشته باشند.
فرماندار داورزن، در گفت‌وگو با ایسنا با تشریح ظرفیت‌های کشاورزی این شهرستان اظهار کرد: شهرستان داورزن به عنوان یکی از قطب‌های مهم و استراتژیک تولید گیاهان دارویی و محصولات کشاورزی خاص در کشور شناخته می‌شود.
حسن قربانی، اظهار کرد: حدود ۲۲۰۰ تا ۲۵۰۰ هکتار از اراضی شهرستان داورزن به کشت انواع گیاهان دارویی اختصاص یافته است. فلفل قرمز یکی از شاخص‌ترین این محصولات است که سطح زیرکشت آن در منطقه به حدود ۴۰۰ هکتار می‌رسد. میزان برداشت فلفل قرمزتر در هر هکتار حدود ۲۵ تن و فلفل خشک بین چهار تا پنج تن است. این محصول در فروردین‌ماه کشت شده و برداشت آن طی ۶ تا ۷ نوبت تا پایان آبان‌ماه ادامه دارد.
وی به سایر محصولات دارویی و صنعتی منطقه نیز اشاره کرد و افزود: خاکشیر از دیگر محصولات مهم این حوزه است که در ۳۵۰ هکتار از اراضی شهرستان با میانگین عملکرد ۶۰۰ کیلوگرم در هکتار کشت می‌شود.
قربانی بیان کرد: همچنین زیره سبز به عنوان یکی از مهم‌ترین محصولات دارویی در ۹۰۰ هکتار از اراضی شهرستان با عملکرد ۵۰۰ تا ۶۰۰ کیلوگرم در هکتار کشت می‌شود. علاوه بر این‌ها، ۱۷۰ هکتار کنجد، ۲۵ هکتار گل محمدی و حدود ۵۰ هکتار سایر گیاهان دارویی نظیر نعناع فلفلی، شیرین‌بادیان، گل‌گاوزبان، خارشتر، مرزه، آویشن و رازیانه در داورزن تولید می‌شود.
وی در ادامه با اشاره به اهمیت ساماندهی صنایع تبدیلی و واحدهای فرآوری سنتی در منطقه تصریح کرد: با توجه به جایگاه روستای بیزه در تولید و فرآوری فلفل، ایجاد یک شهرک صنعتی تخصصی در این روستا به مساحت بیش از ۹ هکتار در دستور کار قرار گرفت. از این متراژ، حدود ۲ هکتار به شبکه معابر و فضای سبز اختصاص یافته و ۷ هکتار باقی مانده برای استقرار کارگاه‌ها پیش‌بینی شده است. با پیگیری‌های مستمر شوراها، دهیاری و نمایندگان مجلس، مراحل اداری و تأمین زیرساخت‌های آب، برق و گاز در این شهرک صنعتی به مرحله تحویل رسیده است.
فرماندار داورزن با اشاره به دغدغه کشاورزان و صاحبان کارگاه‌ها در خصوص هزینه‌های واگذاری زمین و امتیازات زیرساختی گفت: برای تسهیل امر و حمایت از تولیدکنندگان، با پیگیری‌های صورت گرفته مقرر شد شهرک‌های صنعتی تنها ۱۰ درصد از مبلغ کارشناسی زمین را به صورت نقدی از متقاضیان دریافت کند و مابقی مبلغ به صورت اقساطی سه ساله تقسیط شود تا فشار مالی بر دوش فعالان این حوزه کاهش یابد.
وی هدف اصلی از راه‌اندازی این شهرک صنعتی را ساماندهی حدود ۷۰ کارگاه فعال و نیمه فعال فلفل‌کوبی و آسیاب در روستای بیزه دانست و افزود: در حال حاضر این کارگاه‌ها به صورت سنتی در داخل روستا فعالیت می‌کنند که با انتقال آن‌ها به شهرک صنعتی تخصصی، ضمن خروج فعالیت‌های صنعتی از بافت مسکونی، زمینه برای توسعه صنایع بسته‌بندی مدرن، ارتقای استانداردها و تجاری‌سازی محصولات فراهم خواهد شد.
قربانی به دستاوردهای حوزه برندسازی و بازاریابی محصولات داورزن اشاره و اظهار کرد: برگزاری موفق نخستین جشنواره فلفل در مهرماه امسال در روستای بیزه، نقطه عطفی در معرفی ظرفیت‌های اقتصادی منطقه بود. این رویداد توانست توجه بازرگانان داخلی و خارجی را به خود جلب کند؛ به طوری که هم‌اکنون تاجرانی از کشورهای همسایه و حتی پاکستان و هندوستان برای خرید فلفل مرغوب داورزن به منطقه مراجعه می‌کنند.
فرماندار داورزن با اعلام آمادگی کامل فرمانداری و دستگاه‌های اجرایی برای حمایت همه‌جانبه از سرمایه‌گذاران بومی و غیربومی تأکید کرد: پس از برگزاری جشنواره و استقبال چشمگیر فعالان اقتصادی، تماس‌های متعددی از سوی سرمایه‌گذاران برای ایجاد واحدهای مدرن بسته‌بندی و فرآوری با ما برقرار شده است. اعلام می‌کنیم که آماده ارائه هرگونه تسهیلات، همکاری‌های اداری و واگذاری اراضی شهرک صنعتی به سرمایه‌گذاران هستیم.
ثبت برند، ضرورتی حیاتی برای پایان دادن به فروش فله‌ای و صیانت از فلفل داورزن
مدیر جهاد کشاورزی داورزن در گفت‌وگو با ایسنا با تشریح الزامات و مراحل قانونی برندسازی فلفل داورزن اظهار کرد: برای دستیابی به یک برند معتبر و رسمی، حضور متقاضیان حقوقی نظیر شرکت‌های تعاونی و تشکل‌های مردمی بسیار کارآمدتر از اشخاص حقیقی است.
فرزاد قربانی با اشاره به مراحل قانونی ثبت علامت تجاری افزود: متقاضیان پس از فراهم‌سازی مدارک مورد نیاز شخص حقیقی یا حقوقی، باید نسبت به ثبت اظهارنامه در سامانه مربوطه اقدام کنند. این فرایند شامل بررسی‌های تخصصی کارشناسی، طی مراحل قانونی و انتشار آگهی‌های رسمی است که معمولاً بین دو تا سه ماه به طول می‌انجامد تا در نهایت گواهی نهایی به نام متقاضی صادر شود. این مسیر شباهت زیادی به مراحل تولید و گواهی‌سازی بذر (از بذر پایه تا بذر مادری) دارد و نیازمند طی دقیق تشریفات قانونی است تا مالکیت معنوی برند به نام تولیدکنندگان ثبت شود.
مدیر جهاد کشاورزی داورزن با اشاره به پتانسیل بالای تعاونی‌های منطقه تصریح کرد: بهره‌گیری از ظرفیت شرکت‌های تعاونی روستایی، مسیر توسعه و برندسازی را بسیار هموارتر می‌کند. ورود این تشکل‌ها به میدان عمل، کار را با انسجام و سرعت بیشتری به پیش خواهد برد.
وی در ادامه به مشوق‌ها و بسته‌های حمایتی در نظر گرفته شده برای سرمایه‌گذاران و شرکت‌های تعاونی اشاره کرد و گفت: با پیگیری‌ها و مذاکرات صورت گرفته با بنیاد برکت و بنیاد علوی، تسهیلات ویژه‌ای در قالب اعتبارات خرد و کارگاه‌محور پیش‌بینی شده است. این نهادها تسهیلاتی در حدود ۱.۵ تا سه میلیارد تومان را به سرمایه‌گذاران و متقاضیانی که در این حوزه ورود کنند، اختصاص می‌دهند که می‌تواند کمک شایانی به تجهیز کارگاه‌ها و توسعه زیرساخت‌های فرآوری و بسته‌بندی فلفل داورزن نماید.
مدیر جهاد کشاورزی داورزن در ادامه تبیین چالش‌های پیش روی این محصول، اظهار کرد: اگرچه فلفل داورزن به دلیل ویژگی‌های اقلیمی و بافت گیاهی خاص منطقه، اسانس و تندی بسیار بالایی دارد، اما نبود یک برند منسجم و بسته‌بندی استاندارد، مانع از ثبت دقیق آمار صادراتی شده است.
وی افزود: به دلیل عدم وجود برندینگ و بسته‌بندی تخصصی، محصولات فلفل از این منطقه اغلب به صورت فله‌ای و بدون نام تجاری به بازارهای دیگر ارسال می‌شوند. این امر باعث می‌شود که در آمار رسمی، خروج محصول تحت عنوان برند داورزن ثبت نشود؛ هرچند می‌دانیم که محصولاتی از این منطقه به کشورهای هند و پاکستان صادر می‌شود. حتی در دوره‌هایی که روابط تجاری با اروپا در سطح مطلوب بود، صادرات به آلمان و روسیه نیز از این مسیر انجام می‌شد.
قربانی در خصوص وضعیت کشت و زنجیره فرآوری این محصول گفت: در حال حاضر حدود ۴۰۰ هکتار زیر کشت فلفل در منطقه وجود دارد که بر اساس میانگین عملکرد، سالانه حدود ۱۶۰۰ تن فلفل خشک (با میانگین عملکرد ۲۰ تا ۲۵ تن تر و ۴ تا ۵ تن خشک در هر هکتار) تولید می‌شود. از این مقدار سطح زیرکشت، سهم خود روستای بیزه حدود ۳۰ تا ۴۰ هکتار است و عمده سطح زیر کشت فلفل ما در خود شهر داورزن و اراضی اطراف آن، به ویژه در محدوده چاه‌های نزدیک به چاه های اتکا قرار دارد.
وی افزود: با این حال، فلفل برداشت شده در داورزن پس از خشک شدن، برای فرآوری و بسته‌بندی به روستای بیزه منتقل می‌شود؛ به همین دلیل است که این محصول با وجود اینکه بیشتر در داورزن کشت می‌شود، به نام و برند فلفل بیزه در بازار شناخته و عرضه می‌گردد. در همین راستا، در حال حاضر حدود ۳۵ کارگاه با ساختار نیمه‌مکانیزه عمدتاً در روستای بیزه فعال هستند که هر یک حدود ۲ تا ۳ نفر اشتغال مستقیم ایجاد کرده‌اند و در مجموع، این زنجیره باعث ایجاد اشتغال غیرمستقیم برای حدود ۲۰۰۰ نفر در زنجیره برداشت و تولید شده است.
وی در مورد چالش‌های ناشی از خشکسالی و بحران آب در منطقه، تأکید کرد: برای سازگاری با شرایط اقلیمی و مقابله با کم‌آبی، در سال‌های اخیر تحول بزرگی در سیستم‌های آبیاری صورت گرفته است. در گذشته آبیاری به صورت جوی و پشته‌ای انجام می‌شد که مصرف آب بسیار بالایی داشت، اما اکنون اکثر مزارع با سیستم آبیاری قطره‌ای مدیریت می‌شوند که مصرف آب را به شدت کاهش داده است. احداث استخرهای آبیاری نیز راهکار مهم دیگری در این مسیر بوده است.
وی اظهار کرد: این استخرها امکان مدیریت منابع آب را حتی در زمان قطعی برق یا کمبود شدید آب فراهم کرده و تضمین می‌کنند که کشت فلفل در شرایط بحرانی نیز با کمترین اتلاف آب ادامه یابد.
مدیر جهاد کشاورزی داورزن همچنین با اشاره به ضرورت رفع چالش‌های انرژی در بخش کشاورزی اظهار کرد: از مجموع ۱۸۳ حلقه چاه عمیق و نیمه‌عمیق موجود در شهرستان، تاکنون ۹ حلقه چاه به پنل‌های خورشیدی مجهز شده‌اند. برای رفع چالش‌های انرژی و حمایت از تولیدکنندگان، چاه‌های آب واقع در مناطقی که در آن‌ها فلفل کشت می‌شود را برای دریافت تسهیلات احداث پنل‌های خورشیدی به بنیاد برکت متصل و معرفی کرده‌ایم تا با بهره‌گیری از این حمایت‌ها، گام مؤثری در جهت پایداری منابع انرژی و استمرار فعالیت مزارع منطقه برداشته شود، در حال حاضر طرح در مراحل پایانی و واریز تسهیلات قرار دارد تا به زودی شاهد راه‌اندازی پنل‌های خورشیدی جدید باشیم.
وی در خصوص حمایت‌های دولتی از کشت فلفل گفت: خوشبختانه محصول فلفل نیز همانند گندم و جو در زمره کشت ابلاغی شهرستان قرار گرفته است. این یعنی برای سطح زیر کشت ۴۰۰ هکتاری فلفل، سهمیه مشخصی در نظر گرفته شده که بر اساس آن، نهاده‌هایی نظیر کود شیمیایی به کشاورزان تعلق می‌گیرد. همچنین برای تأمین سرمایه در گردش، کشاورزان این محصول می‌توانند برای دریافت تسهیلات بانکی به بانک کشاورزی معرفی شوند؛ علاوه بر این، در زمینه احداث استخرهای ذخیره آب نیز کشاورزان را به بنیاد علوی معرفی کرده‌ایم.
بسته شدن پرونده خام‌فروشی فلفل با تکمیل زیرساخت‌های ناحیه صنعتی بیزه
نماینده مردم شهرستان‌های غرب خراسان رضوی در مجلس شورای اسلامی با اشاره به ظرفیت‌های روستای بیزه در شهرستان داورزن به عنوان پایتخت فلفل ایران، از پیگیری جدی برای تکمیل زنجیره ارزش این محصول استراتژیک و توسعه گردشگری کشاورزی در این منطقه خبر داد.
محمدرضا محسنی‌ثانی در گفت‌وگو با ایسنا در خصوص ثبت ملی رویداد فرهنگی و گردشگری فلفل بیزه اظهار کرد: ثبت ملی رویداد فرهنگی و گردشگری فلفل بیزه در فهرست رویدادهای ملی، نه تنها فرصتی برای معرفی کیفیت ممتاز و رایحه خاص فلفل این منطقه است، بلکه دریچه‌ای تازه به نام گردشگری فلفل را به روی کشور باز کرده که می‌تواند تحول بزرگی در جذب گردشگر و معرفی ظرفیت‌های بومی ایجاد کند.
وی با اشاره به دغدغه‌های معیشتی مردم این منطقه تصریح کرد: بیش از ۸۰ درصد مردم بیزه با کاشت و تجارت فلفل امرار معاش می‌کنند؛ با این وجود، فقدان صنایع تبدیلی و مراکز خرید تضمینی همواره دغدغه اصلی ما و کشاورزان بوده است. این خلاء باعث شده تا حاصل دسترنج کشاورزان به صورت خام به فروش رسیده و بخش عمده سود آن نصیب واسطه‌ها شود.
عضو کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس افزود: در همین راستا، عملیات احداث ناحیه صنعتی بیزه به عنوان یک راهکار عملیاتی و راهبردی در دستور کار قرار گرفت. خوشبختانه عمده زیرساخت‌های این ناحیه صنعتی اجرا شده و اکنون پیگیر هستیم تا روند واگذاری زمین به بخش خصوصی و شرکت‌های تعاونی با سرعت بیشتری انجام شود. هدف ما ایجاد زنجیره ارزش، فرآوری محصول و جهش در صادرات غیرنفتی است که در نهایت منجر به ارزش افزوده بیشتر برای خود کشاورزان عزیز خواهد شد.
محسنی‌ثانی با اشاره به جایگاه داورزن در حوزه گیاهان دارویی افزود: داورزن با دارا بودن بیش از ۲۰۰۰ هکتار سطح زیرکشت محصولات متنوعی همچون زیره سبز، گل‌محمدی، رازیانه، شیرین‌بیان و نعنای فلفلی، یکی از قطب‌های اصلی خراسان رضوی است. فلفل قرمز نیز به عنوان یک محصول استراتژیک، با داشتن خواص بی‌نظیر آنتی‌اکسیدانی و فواید سلامت‌محور، نه تنها در بازار داخلی، بلکه در بازارهای بین‌المللی نیز حرف‌های زیادی برای گفتن دارد.
وی تصریح کرد: توسعه صنایع فرآوری در این شهرستان یک ضرورت اجتناب‌ناپذیر است که علاوه بر ارزآوری، نقش تعیین کننده‌ای در اشتغال‌زایی پایدار جوانان منطقه و رونق اقتصادی غرب خراسان رضوی خواهد داشت و ما در مجلس تمام توان خود را برای حمایت از این جریان به کار خواهیم گرفت.
تکمیل زنجیره ارزش و عبور از اقتصاد تک‌محصولی و خام‌فروشی در داورزن، ضرورتی است که اراده هم‌راستای مدیران اجرایی، جهاد کشاورزی و نمایندگان مجلس را به میدان آورده است. هماهنگی میان توسعه زیرساخت‌های فرآوری در شهرک‌های صنعتی، حمایت از ۷۰ کارگاه بومی فلفل و گیاهان دارویی و گشایش مسیرهای صادراتی با تکیه‌بر برندسازی ملی، نویدبخش روزهایی است که ارزش افزوده و سود واقعی دسترنج کشاورزان کویر، به جای جیب دلالان، در چرخه اقتصادی منطقه ماندگار شود. این افق روشن، داورزن را از مرز تولید سنتی فراتر برده و به قطبی مدرن در نقشه صادرات ادویه و گیاهان دارویی کشور بدل خواهد ساخت.
انتهای پیام
