در روزگاری که هزینه‌های زندگی افزایش یافته و حفظ منابع و سرمایه‌های فردی و اجتماعی بیش از گذشته اهمیت پیدا کرده است، اسراف همچنان یکی از رفتارهای ریشه‌دار در بخش‌هایی از زندگی روزمره به شمار می‌رود؛ رفتاری که گاهی در قالب خریدهای غیرضروری، دورریز مواد غذایی، مصرف بی‌رویه انرژی و گاهی در پس تجملاتی پنهان می‌شود که به‌تدریج جای سادگی و صمیمیت را در روابط اجتماعی می‌گیرند.
آنچه این مسئله را نگران‌کننده‌تر می‌کند، عادی شدن برخی الگوهای نادرست مصرف و تبدیل شدن آن‌ها به بخشی از سبک زندگی است؛ به‌گونه‌ای که مرز میان بهره‌مندی از نعمت‌ها و زیاده‌روی در استفاده از آن‌ها به‌تدریج کمرنگ شده است.
اسراف تنها به هدر رفتن منابع مادی محدود نمی‌شود، بلکه می‌تواند فرصت‌های ارزشمند زندگی، سرمایه‌های انسانی و حتی پیوندهای اجتماعی را نیز تحت تأثیر قرار دهد. در این میان، تجمل‌گرایی در مناسبات خانوادگی، رقابت در برگزاری میهمانی‌های پرهزینه و بی‌توجهی به ارزش قناعت، از جمله جلوه‌هایی است که ضرورت بازنگری در الگوی مصرف و سبک زندگی را دوچندان می‌کند.
پرسش اساسی این است که چگونه می‌توان در جامعه‌ای که آموزه‌های دینی همواره بر اعتدال، ساده‌زیستی و حفظ نعمت‌ها تأکید داشته‌اند، فرهنگ پرهیز از اسراف را از سطح توصیه‌های اخلاقی به رفتار روزمره تبدیل کرد؟
اسراف تنها به مصرف آب و انرژی محدود نمی‌شود؛ عمر و جوانی نیز می‌توانند دستخوش اسراف شوند
حجت‌الاسلام مجید آقاجانی، مدیر ستاد اقامه نماز آذربایجان شرقی در گفت‌وگو با ایسنا، با تأکید بر ضرورت ترویج فرهنگ قناعت و پرهیز از اسراف، گفت: اسراف در آموزه‌های دینی به معنای خروج از حد اعتدال و استفاده نادرست از نعمت‌هاست و این مفهوم تنها به مصرف آب، برق، غذا و سایر امکانات مادی محدود نمی‌شود، بلکه زمان، عمر، جوانی و عقل انسان را نیز در بر می‌گیرد.
وی با بیان اینکه پرهیز از اسراف به معنای استفاده نکردن از نعمت‌ها نیست، اظهار کرد: انسان باید از نعمت‌های الهی در جایگاه درست و به اندازه مناسب استفاده کند و به‌گونه‌ای از آن‌ها بهره ببرد که در مسیر رشد و تکامل قرار گیرد؛ بنابراین، استفاده نکردن صحیح از فرصت‌هایی مانند عمر و جوانی نیز می‌تواند از مصادیق اسراف باشد.
وی با اشاره به دلایل رواج اسراف در زندگی روزمره، خاطرنشان کرد: یکی از دلایل این مسئله، آگاهی نداشتن از اهمیت موضوع و ضرورت اصلاح سبک زندگی است. برای مقابله با این رفتار باید سبک زندگی اسلامی در جامعه ترویج شود و فرهنگ صحیح مصرف در بخش‌های مختلف زندگی مورد توجه قرار گیرد.
مدیر ستاد اقامه نماز آذربایجان شرقی با تأکید بر اینکه فرهنگ‌سازی در زمینه مصرف باید به یکی از محورهای مهم آموزه‌های دینی تبدیل شود، افزود: همان‌طور که در حوزه‌هایی مانند مسجد، منزل و مدرسه به آموزش و تبیین مسائل مختلف توجه می‌شود، موضوع فرهنگ مصرف و پرهیز از اسراف نیز باید به‌صورت جدی در فضای حقیقی و مجازی مورد توجه قرار گیرد.
وی با بیان اینکه قناعت باید از یک توصیه اخلاقی به فرهنگی نهادینه‌شده در جامعه تبدیل شود، گفت: قناعت خود یکی از سرمایه‌های بزرگ انسان و جامعه است و ترویج این فرهنگ می‌تواند زمینه استفاده بهتر و عادلانه‌تر از امکانات و منابع را فراهم کرده و به بهره‌مندی مناطق محروم از امکانات نیز کمک کند.
وی همچنین بر نقش مساجد و روحانیون در ترویج فرهنگ پرهیز از اسراف تأکید کرد و افزود: یکی از راهکارهای مؤثر در این زمینه، جهاد تبیین و آگاه‌سازی مردم نسبت به اهمیت این موضوع است. مساجد می‌توانند با اصلاح الگوی مصرف آب و برق و کاهش استفاده غیرضروری از این منابع، خود به الگویی عملی برای مردم تبدیل شوند.
آقاجانی ادامه داد: لازم است موضوع پرهیز از اسراف و اهمیت قناعت در مساجد تبیین شود و ائمه جماعات و روحانیون نیز از ظرفیت نماز جماعت و ارتباط مستقیم با مردم برای انتقال آموزه‌های دینی و نهادینه کردن فرهنگ صحیح مصرف در جامعه استفاده کنند.
ساده‌گیری در میهمانی‌ها به تداوم صله‌رحم کمک می‌کند و تجملات در آن زمینه‌ساز اسراف و دورریز غذاست
حجت‌الاسلام سعید اسمعلی‌زاده، کارشناس مسائل مذهبی در گفت‌وگو با ایسنا، با اشاره به جایگاه میهمانی و میهمان‌نوازی در آموزه‌های اسلامی، اظهار کرد: دین اسلام همواره بر میهمانی رفتن، پذیرایی از میهمان و صله‌رحم تأکید داشته است، اما برای این ارتباط اجتماعی نیز آداب و معیارهایی در سیره ائمه اطهار(ع) بیان شده که یکی از مهم‌ترین آن‌ها ساده‌گیری و دوری از اسراف است.
وی افزود: فلسفه اصلی میهمانی، آگاهی از وضعیت زندگی، احوال و مشکلات نزدیکان و تقویت روابط خانوادگی است، در حالی که غلبه تجملات و تبدیل میهمانی به محلی برای نمایش امکانات و داشته‌ها، این هدف را تحت‌تأثیر قرار می‌دهد. بنابراین، هرچه میهمانی‌ها ساده‌تر برگزار شوند، امکان تداوم این سنت حسنه بیشتر خواهد بود.
وی تشریح کرد: در سیره معصومان(ع)، پذیرایی میزبان از میهمان و تکریم او اهمیت ویژه‌ای داشته است؛ باقی ماندن غذا و دورریز آن نیز از جمله آسیب‌های مهمانی‌های تجملاتی و زمینه‌ساز اسراف است.
این کارشناس مسائل مذهبی با تأکید بر ضرورت بازگشت به سیره اهل‌بیت(ع) در روابط خانوادگی و اجتماعی، خاطرنشان کرد: پذیرایی از میهمان در فرهنگ مردم ایران همواره مایه افتخار بوده، اما در برخی موارد امروزه بی‌رغبتی نسبت به این سنت دیده می‌شود.
وی تاکید کرد : باید با مطالعه و تأمل در آیات قرآن و روایات معصومان(ع)، سادگی، تکریم میهمان و پرهیز از اسراف را در سبک زندگی خود مورد توجه قرار دهیم؛ چراکه رعایت این اصول می‌تواند به تقویت روابط خانوادگی و افزایش شادی و نشاط در خانه و جمع‌های دوستانه کمک کند.
انتهای پیام
