فرید حجتی در گفت‌وگو با ایسنا، با اشاره به ابعاد سیاسی و اجتماعی خطبه فدکیه و تطبیق آن با مفاهیم مدرن عدالت‌خواهی و مقاومت، اظهار کرد: خطبه فدکیه را می‌توان به‌درستی یک کنش گفتمانی مقاومت به معنای مدرن آن دانست، به شرط آنکه مقاومت را نه صرفاً مخالفت سیاسی، بلکه به چالش کشیدن معیارهای مشروعیت و عدالت تعریف کنیم.
وی افزود: حضرت زهرا (س) در این خطبه ظاهراً از مالکیت فدک دفاع می‌کند، اما هدف اصلی، بازگرداندن اعتبار عدالت و پیوند دادن آن با ولایت است. فدک در این تحلیل، نه یک زمین زراعی، بلکه مرز میان حق الهی و قدرت سیاسی است. ایشان از یک حق اقتصادی به‌عنوان ابزاری برای آشکارسازی انحراف سیاسی بهره می‌گیرند. این دقیقاً همان چیزی است که در نظریه‌های مدرن مقاومت، «سیاست خُرد» یا «مقاومت معرفتی» نامیده می‌شود؛ به این معنا که یک مطالبه به‌ظاهر محدود، به ابزاری برای افشای یک بحران مشروعیت در سطح کلان تبدیل می‌شود.
حجتی ادامه داد: نکته تطبیقی مهم دیگر، پیوند حق و مسئولیت است. در این خطبه، مطالبه حق از سطح ادعای شخصی به سطح مسئولیت جمعی ارتقا می‌یابد.
این دکترای فلسفه تطبیقی بیان کرد: حضرت زهرا (س) با حضور در مسجد و ایراد خطبه در برابر جمع، در فضای عمومی ظهور می‌کنند و با استناد به قرآن و سنت، معیاری هنجاری برای داوری درباره وضعیت موجود ارائه می‌دهند.
وی یادآور شد: از سوی دیگر، خطبه فدکیه نشان می‌دهد که مقاومت بدون علم، منطق و آگاهی ممکن نیست؛ دفاع از حق در این الگو، یک فریاد صرف نیست، بلکه استدلالی حقوقی ـ کلامی و مستدل است.
مظلومیت حضرت زهرا (س)، فراتر از یک تراژدی شخصی
عضو هیئت علمی دانشگاه فرهنگیان لرستان در ادامه به تبیین فلسفی مظلومیت و شهادت حضرت زهرا (س) در سنت شیعی پرداخت و گفت: در طول تاریخ، هرگاه نهضتی عدالت‌خواهانه در جایی شکل گرفته است، در ابتدا طرفدارانی پیدا کرده و همین مطلوبیت و محبوبیت آن نهضت، سبب نفوذ تعدادی از افراد منافق و فرصت‌طلب در بدنه آن شده است.
وی ادامه داد: در تاریخ ادیان نیز این مسئله به‌وضوح دیده می‌شود؛ همواره افرادی بوده‌اند که با تزویر و نفاق در لباس دین ظاهر شده‌اند و در همان لباس به دنبال منافع خود بوده‌اند. همین عامل، موجب بروز ظلم و ظلمت در حاشیه آن دین شده است؛ دینی که باطن آن سراسر نور و هدایت بوده است. دین اسلام نیز از این قاعده مستثنا نبوده است.
حجتی تصریح کرد: بلافاصله پس از رحلت نبی مکرم اسلام (ص)، ظلم افراد منافق و سودجو در بطن قدرت دامن‌گیر مردم شد و در این میان، وجود مبارک امیرالمؤمنین (ع) و حضرت زهرا (س) به‌عنوان مهم‌ترین نخبگان جامعه آن دوران که خطری جدی برای فرصت‌طلبان به شمار می‌رفتند، به‌شدت مورد سرکوب و ستم واقع شدند. از این حیث، مظلومیت حضرت زهرا (س) را نمی‌توان صرفاً یک تراژدی شخصی یا رویدادی احساسی دانست.
این دکترای فلسفه تطبیقی افزود: در سنت شیعی، این مظلومیت یک سند زنده است؛ اما نه سندی برای ثبت یک بی‌عدالتی اتفاقی، بلکه سندی که تاریخ‌مندی بازگشت ظلم را نشان می‌دهد. در ساختار قدرت پس از رحلت پیامبر گرامی اسلام (ص)، آنچه رخ داد صرفاً کنار گذاشتن یک شخص نبود؛ بلکه کنار گذاشتن حقیقت اسلام و رها کردن آن در دام تحریف‌های منافقان مقام‌پرست و حرکت تدریجی جامعه به سوی نوعی نفاق و دورویی یا در بهترین حالت، معنویت کورکورانه بود.
عضو هیئت علمی دانشگاه فرهنگیان لرستان در پایان بیان کرد: شهادت حضرت زهرا (س) در این چارچوب، شهادتی در مقابله با ظلم منافقان قدرت‌طلب و دین‌ورزی جاهلانه و البته در دفاع از حاکمیت الهی است. درس بزرگ این واقعه برای ما، یادآوری مسئولیت جمعی در قبال سکوت در برابر ظلم است؛ چنان‌که عافیت‌طلبی و سکوت خواص و عوام، دو عامل اصلی تنهایی ایشان شمرده شده‌اند.
انتهای پیام
