این آیین، پنجشنبه ۲۱ آبان با هدف پاسداشت سرمایه‌های فرهنگی و قدردانی از چهره‌هایی برگزار شد که بخش مهمی از عمر خود را صرف شناخت، ثبت و معرفی میراث تاریخی و فرهنگی مازندران کرده‌اند. در این برنامه، روح‌الله ساری‌نوایی، محمدصالح ذاکری و نادعلی فلاح، سه تن از پژوهشگران و فعالان فرهنگی استان، به بررسی ابعاد مختلف فعالیت‌های علمی و فرهنگی استاد هومند پرداختند.
فرهنگ و هنر؛ سنگر ماندگاری و استقلال ایران
روح‌الله ساری‌نوایی، شاعر، نویسنده و رئیس انجمن فرهنگی تبرستان، در سخنانی با موضوع «اهمیت و ضرورت پاسداشت و قدردانی از مشاهیر و مفاخر زنده مازندران»، بر ضرورت توجه به سرمایه‌های فرهنگی در زمان حیات آنان تأکید کرد.
وی با اشاره به جایگاه فرهنگ و هنر در هویت و استقلال ایران گفت: در روزگار فتنه و آشوب، یکی از سنگرهای مهم مقاومت ایران، فرهنگ و هنر است. سرداران و وارستگان برای تداوم استقلال کشور تلاش می‌کنند، اما سپاه فرهنگ و هنر پشتوانه‌های ماندگاری و هویت این سرزمین است.
ساری‌نوایی با یادآوری سخنی درباره فردوسی و جایگاه بزرگان در استواری ملت‌ها اظهار کرد: ستون‌های خلل‌ناپذیر هر کشور بر دوش برجستگان آن قوم استوار است و باید آنان را پاس داشت. در طول تاریخ، شخصیت‌هایی مانند سعدی، فردوسی، زکریای رازی و فارابی، از ادیبان تا نویسندگان و دانشمندان، چراغ استقلال و هویت ایران را روشن نگه داشته‌اند. امروز نیز که چهره‌هایی مانند استاد هومند در میان ما حضور دارند، باید قدر و جایگاه‌شان را بدانیم.
وی با ابراز امیدواری نسبت به استمرار چنین برنامه‌هایی پیشنهاد کرد؛ نشست‌های پاسداشت مفاخر فرهنگی دستکم به‌صورت ماهانه یا فصلی برگزار شود. این شاعر و نویسنده همچنین با قرائت شعری درباره عشق به وطن، بر ضرورت حفظ سرمایه‌های فرهنگی و تعلق خاطر به سرزمین تاکید کرد و در پایان با خواندن سروده‌ای درباره مازندران، سخنانش را با این عبارت به پایان رساند: «مینوی ایران‌زمین؛ مازندران پاینده باد.»
پس از سخنان ساری‌نوایی، فیلم کوتاه «خویشاوند زمان و زبان» به کارگردانی مهدی حسینی، پژوهشگر مازندرانی، با موضوع زندگی و فعالیت‌های نصرالله هومند برای حاضران نمایش داده شد.
در این فیلم، پژوهشگران و نویسندگانی ازجمله هوشنگ عباسی، جهانگیر نصری اشرفی، سیروس مهدوی امیری، زنده‌یاد ایرج اصغری و فریده یوسفی و برخی دیگر دیدگاه‌های خود را درباره شخصیت و آثار هومند بیان کردند.
هومند؛ پیشرو و پیشگام پژوهش در زبان تبری
محمدصالح ذاکری، زبان‌شناس و پژوهشگر گویش‌های تبری، دیگر سخنران این نشست بود که با موضوع بررسی ویژگی‌های آثار استاد هومند در حوزه زبان تبری به تحلیل جایگاه علمی و پژوهشی آثار او پرداخت.
ذاکری با تاکید بر پیشگامی هومند در پژوهش‌های زبان تبری گفت: هومند در سال ۱۳۶۹ پژوهشی درباره زبان تبری نوشت که تا امروز یکی از منابع مورد استناد کتاب‌ها، مقالات و پایان‌نامه‌های این حوزه بوده است. او در سال‌های بعد همواره دغدغه تکمیل این پژوهش را داشت و کتاب «دستور زبان تبری» در واقع شکل جامع‌تر آن اثر است که با اصلاحات و افزوده‌هایی منتشر شده است.
وی با اشاره به دشواری تدوین دستور زبان، ذهنی و انتزاعی بودن این حوزه و سیالیت زبان را از مهم‌ترین چالش‌های دستورنویسی دانست و توضیح داد: زبان در کاربردهای مختلف، متناسب با شرایط و بسترهای اجتماعی، شکل‌های گوناگونی پیدا می‌کند و در لهجه و شیوه بیان نیز تفاوت‌هایی دارد. از این رو، تدوین دستور زبانی واحد برای یک جامعه زبانی با دشواری‌هایی همراه است و دستورنویس ناگزیر است برداشت و شناخت خود از زبان رایج در جامعه را گردآوری و تدوین کند.
این پژوهشگر، با اشاره به ضرورت تقویت زبان مازندرانی در جهان امروز، استفاده از زبان بومی در رادیو و تلویزیون، انتشار کتاب و روزنامه به زبان مازندرانی، گسترش کاربرد آن در فضای مجازی و آموزش زبان بومی در مدارس و دانشگاه‌ها را از مهم‌ترین راهکارهای حفظ و تقویت این زبان برشمرد.
ذاکری همچنین تدوین واژه‌نامه، دستور زبان و دستور خط را از راهکارهای دستیابی به گونه معیار زبانی عنوان کرد و در ارزیابی کتاب «دستور زبان تبری» گفت: چارچوب نظری این کتاب بر اصول زبان‌شناسی استوار است و از میان ۵۳ منبع مورد استفاده، ۳۰ منبع در حوزه زبان‌شناسی قرار دارد.
به گفته وی، برخورداری از محدوده پژوهشی مشخص، گردآوری اصطلاحات و واژگان کمتر شناخته‌شده، جامعیت در پرداختن به سطوح مختلف زبان، پرهیز از پیچیدگی‌های غیرضروری و رعایت امانت در ارجاع به منابع مکتوب و روایت‌های شفاهی گویشوران، از ویژگی‌های مهم این اثر است.
پژوهش‌های هومند؛ گامی ماندگار در شناخت فرهنگ مازندران
نادعلی فلاح، پژوهشگر فرهنگ مازندران، نیز در سخنانی با موضوع «اهمیت آثار استاد هومند در مطالعات مازندران‌شناسی»، استمرار، پیوستگی و دقت علمی را از ویژگی‌های برجسته فعالیت‌های پژوهشی او دانست.
وی با اشاره به تعهد هومند در ثبت و انتقال میراث فرهنگی به نسل‌های آینده اظهار کرد: او پژوهشگری نیست که فعالیت خود را به کارهای مقطعی محدود کرده باشد، بلکه استمرار در پژوهش و انتقال فرهنگ به نسل‌های بعدی، بخش مهمی از هویت علمی و حرفه‌ای او را تشکیل می‌دهد.
فلاح، توجه تخصصی به فرهنگ مازندران، تاریخ محلی و به‌ویژه آمل را از ویژگی‌های آثار هومند برشمرد و افزود: کتاب «دستور زبان تبری» یکی از نمونه‌های تلاش او برای ادای دین به زبان بومی است.
این پژوهشگر، تخصص هومند در حوزه تقویم تبری و گاه‌شماری را از مهم‌ترین فعالیت‌های علمی او دانست و گفت: ورود به این حوزه و تداوم پژوهش در آن، نیازمند پشتکار و جسارت علمی است.
کتاب «گاه‌شماری باستانی مازندران و گیلان» نیز از آثار مهم اوست که به شناخت نجوم، زمان‌شناسی بومی و قواعد کبیسه‌گری کمک می‌کند.
وی با تاکید بر این که هومند در بسیاری از حوزه‌های پژوهشی از نخستین‌ها بوده است، خاطرنشان کرد: آثار او به دلیل پرداختن به موضوعاتی کمتر پژوهش‌شده، اثرگذار و ارزشمند هستند و حاصل سال‌ها زیست پژوهشی او می‌تواند برای آیندگان به یادگار بماند.
تبرستان می‌تواند دوران فرهیختگی خود را احیا کند
نصرالله هومند نیز در این آیین با اشاره به پیشینه فرهنگی و علمی مازندران، بر ظرفیت این سرزمین برای احیای جایگاه تاریخی خود تاکید کرد.
وی با یادآوری برخی منابع و نوشته‌های تاریخی درباره فرهنگ تبرستان گفت: مازندران از گذشته صاحب فرّ و فرهنگ بوده است و در آثار پیشینیان نیز به ویژگی‌ها و ظرفیت‌های علمی و فرهنگی این سرزمین اشاره شده است.
هومند با اشاره به جوانان و نوجوانان مازندران اظهار کرد: تبرستان ما همچنان می‌تواند دوران فرهیختگی خود را احیا کند.
در پایان این آیین، متن لوح تقدیر قرائت و با اهدای لوح از سال‌ها تلاش علمی، ادبی و فرهنگی استاد نصرالله هومند تجلیل شد.
نگاهی به زندگی و آثار نصرالله هومند
نصرالله هومند، شاعر، نویسنده و پژوهشگر مازندرانی، متولد سال ۱۳۳۱ در روستای کرچک لاریجان آمل است.
وی پس از پایان تحصیلات ابتدایی، از سال ۱۳۵۲ به‌صورت شبانه ادامه تحصیل داد و از سال ۱۳۶۴ تا ۱۳۷۱ مسئولیت کتابخانه عمومی آمل را بر عهده داشت.
او همچنین سال‌ها با انجمن شعر و ادب آمل همکاری کرد و از سال ۱۳۷۶ مدیریت انتشارات طالب آملی را بر عهده دارد.
این پژوهشگر در حوزه‌های شعر فارسی و تبری، تاریخ محلی، زبان و فرهنگ مازندران و گاه‌شماری‌های ایرانی فعالیت کرده و در مسیر مطالعات علمی خود از محضر استادانی همچون فریدون جنیدی و احمد بیرشک بهره برده است.
از میان آثار منتشرشده او می‌توان به «مازرونی» (مجموعه شعر تبری)، «یادداشتی کوتاه درباره آمل»، «تقویم مردم مازندران»، «پژوهشی در زبان تبری»، «گاه‌شماری باستانی مازندران و گیلان»، «سرچمر، دل‌سو» و «ابن اسفندیار» اشاره کرد.
پژوهش‌های هومند در زمینه گاه‌شماری‌های ایرانی، میراث زبانی و تاریخ تبرستان، سهمی ارزشمند در شناخت و معرفی فرهنگ بومی مازندران دارد.
این برنامه به همت مدیریت اسناد و کتابخانه ملی مازندران و انجمن فرهنگی تبرستان برگزار شد.
انتهای پیام
