پنجمین سوگواره ملی نمایش‌های آیینی مذهبی بانوی آب و آیینه طی روزهای پنجشنبه و جمعه، ۲۱ و ۲۲ آبان‌ماه ۱۴۰۵، در مجتمع فرهنگی و هنری ۲۹ بهمن تبریز برگزار شد.
این رویداد که به همت سازمان بسیج هنرمندان آذربایجان شرقی و با همراهی مجموعه‌ای از دستگاه‌های فرهنگی و اجرایی برگزار می‌شود، امسال میزبان هفت اثر نمایشی از استان‌های مختلف کشور بود تا هنرمندان با بهره‌گیری از زبان تئاتر، روایتگر مفاهیم انسانی، اعتقادی و فرهنگی باشند.
از میان آثار راه‌یافته به این دوره، سه نمایش آن سوی آینه، وعده دیدار و واپسین چله از تبریز، مادر نام‌های بی‌نام از ارومیه، حسین‌آقا از زنجان، زندان خاطره‌ها از گیلان و جنگ و صلح از استان البرز روی صحنه رفتند. آثاری که هر یک با رویکرد و شیوه اجرایی متفاوت، بخشی از ظرفیت‌های نمایش آیینی و مذهبی را به مخاطبان معرفی کردند.
۴۵ اثر به دبیرخانه رسیدند
دبیر پنجمین سوگواره ملی بانوی آب و آیینه، در گفت‌وگو با ایسنا با اشاره به استقبال هنرمندان از این دوره اظهار کرد: ۴۵ اثر به دبیرخانه سوگواره ارسال شد که از میان آن‌ها هفت اثر برای حضور در بخش صحنه‌ای انتخاب شدند. در بخش نمایشنامه‌نویسی، مهدی صالحیار و غریب منوچهری آثار رسیده را داوری می‌کنند و در بخش صحنه‌ای نیز شهرام خدایی، مینا اکبری و مهدی صالحیار به‌عنوان اعضای هیئت داوران حضور دارند.
بهمن تقی‌پور با اشاره به حضور آثار از استان‌های مختلف کشور گفت: از دوره چهارم، این رویداد به‌صورت ملی برگزار شده و در دوره جاری نیز آثاری از استان‌های مختلف به دبیرخانه ارسال شد که در نهایت گروه‌هایی از آذربایجان شرقی، آذربایجان غربی، زنجان، گیلان و البرز به مرحله اجرا راه یافتند.
وی یکی از دلایل استقبال هنرمندان را محدود بودن رویدادهای تخصصی در حوزه نمایش‌های آیینی و مذهبی دانست و ادامه داد: بانوی آب و آیینه از معدود رویدادهای فرهنگی و هنری کشور است که به‌صورت تخصصی به نمایش‌های آیینی می‌پردازد و امیدواریم با تداوم برگزاری آن، بتوانیم در دوره‌های آینده میزبان آثار بیشتر و باکیفیت‌تری باشیم.
وی با اشاره به حمایت برخی مجموعه‌های اجرایی و فرهنگی از برگزاری سوگواره، از سازمان فرهنگی، اجتماعی و ورزشی شهرداری تبریز، استانداری آذربایجان شرقی، سپاه عاشورا و سازمان بسیج هنرمندان قدردانی کرد و گفت: با توجه به جایگاه حضرت فاطمه زهرا(س) در فرهنگ دینی و اعتقادی جامعه، انتظار می‌رود مجموعه‌های بیشتری در عمل نیز از چنین رویدادهایی حمایت کنند.
دبیر پنجمین سوگواره ملی بانوی آب و آیینه درباره احتمال برگزاری بین‌المللی این رویداد در دوره‌های آینده نیز اظهار کرد: برگزاری سوگواره در سطحی فراتر از محدوده ملی، از آرزوهای ماست، اما تحقق آن به فراهم شدن بسترهای لازم و رفع مشکلات موجود در برگزاری رویدادهای داخلی نیاز دارد.
نمایش‌های آیینی؛ حلقه‌ای کمتر دیده‌شده در جریان تئاتر
در کنار کمیت آثار و گستره جغرافیایی شرکت‌کنندگان، مسئله جایگاه نمایش‌های آیینی و مذهبی در جریان عمومی تئاتر کشور نیز از موضوعاتی بود که مسئولان برگزاری به آن اشاره کردند.
ایوب عبدی‌جهانگیر، مسئول دبیرخانه سوگواره ملی بانوی آب و آیینه، در گفت‌وگو با ایسنا با بیان اینکه نمایش‌های آیینی و مذهبی در سال‌های اخیر کمتر مورد توجه قرار گرفته‌اند، اظهار کرد: برای حفظ سنت‌های آیینی و مذهبی و رونق بیشتر این حوزه، لازم است هنرمندان و مجموعه‌های فرهنگی توجه و اهتمام بیشتری داشته باشند.
وی اطلاع‌رسانی محدودتر این دوره را نیز از جمله چالش‌های برگزاری عنوان کرد و گفت: شرایط سیاسی و اجتماعی موجود و محدودیت امکانات موجب شد اطلاع‌رسانی و تبلیغات این دوره در مقایسه با سال‌های گذشته گستردگی کمتری داشته باشد.
وی درباره چشم‌انداز بین‌المللی شدن سوگواره نیز با اشاره به اینکه این موضوع در اهداف بلندمدت برگزارکنندگان قرار دارد، اظهار کرد: تحقق چنین هدفی به شرایط و امکانات لازم وابسته است و در حال حاضر نمی‌توان درباره زمان یا قطعیت آن اظهارنظر کرد.
سخنی با داوران سوگواره
یکی از نکات قابل توجه در ارزیابی این دوره، تأکید داوران بر ضرورت توجه هم‌زمان به محتوای اعتقادی و کیفیت هنری آثار بود؛ موضوعی که نشان می‌دهد پرداختن به یک مضمون مذهبی، به‌تنهایی نمی‌تواند تضمین‌کننده کیفیت یک اثر نمایشی باشد.
شهرام خدایی، عضو هیئت داوران بخش صحنه‌ای، در گفت‌وگو با ایسنا با بیان اینکه از این دوره انتظارات بیشتری داشته است، اظهار کرد: انتظار دارم آثار حاضر در چنین سوگواره‌ای، هم از نظر محتوایی و هم از نظر تکنیکی در سطح بالاتری قرار بگیرند. این انتظار هم متوجه سیاست‌گذاری و برنامه‌ریزی برگزارکنندگان است و هم به تلاش گروه‌های اجرایی بازمی‌گردد.
وی افزود: یک اثر هنری علاوه بر برخورداری از محتوای ارزشمند، باید از منظر زیبایی‌شناسی نیز واجد کیفیت باشد. متن نمایشی، شیوه کارگردانی، بازی‌ها و طراحی صحنه، همگی در شکل‌گیری یک اثر هنری تأثیرگذار نقش دارند و نمی‌توان صرفاً به دلیل مذهبی بودن موضوع، از سایر جنبه‌های هنری اثر غافل شد.
وی با اشاره به تأثیر جشنواره‌ها و سوگواره‌ها بر جریان تولید آثار نمایشی گفت: چنین رویدادهایی فرصتی فراهم می‌کنند تا گروه‌های نمایشی گرد هم بیایند، آثار تازه‌ای تولید کنند و متون نمایشی جدیدی شکل بگیرد. هر اثری که در این رویدادها تولید و اجرا می‌شود، می‌تواند پله‌ای برای پیشرفت هنرمندان و بخشی از سوابق هنری شهر و استان باشد.
در ادامه مینا اکبری، دیگر عضو هیئت داوران بخش صحنه‌ای، روند برگزاری این سوگواره را در مجموع رو به رشد ارزیابی کرد و اظهار کرد: با گذشت هر سال، هنرمندان بیشتری وارد جریان این رویداد می‌شوند و علاوه بر افزایش تولید متون نمایشی، از نظر کارگردانی، بازیگری، طراحی و سایر مؤلفه‌های تئاتر نیز شاهد حرکت به سمت آثار بهتر هستیم.
وی با اشاره به نقش سوگواره در تجربه‌اندوزی هنرمندان جوان افزود: در نخستین دوره برگزاری نیز تعداد قابل توجهی از شرکت‌کنندگان، هنرمندان کاراولی بودند و اکنون که پنجمین دوره متوالی برگزار می‌شود، حضور و تداوم فعالیت برخی از این هنرمندان، امیدواری بیشتری نسبت به آینده این جریان ایجاد می‌کند.
وی با تأکید بر اینکه سوگواره می‌تواند بستری برای آشنایی و ورود نسل جدید به عرصه تئاتر باشد، گفت: بسیاری از هنرمندان فعالیت خود را از تئاتر دانش‌آموزی و جشنواره‌های ابتدایی آغاز کرده‌اند و چنین رویدادهایی می‌توانند زمینه رشد و تجربه‌اندوزی نسل تازه تئاتر را فراهم کنند.
همچنین مهدی صالحیار، داور بخش نمایشنامه‌نویسی و بخش صحنه‌ای، در گفت‌وگو با ایسنا با اشاره به وضعیت تولید متون نمایشی در استان اظهار کرد: یکی از مشکلات موجود این است که هنرمندان برای رویدادهایی با موضوعات مشخص، به اندازه کافی برای تولید اثر زمان نمی‌گذارند و گاهی گروه‌های نمایشی خارج از استان، با آثار قوی‌تری نسبت به هنرمندان بومی در این رویدادها حضور پیدا می‌کنند.
وی با تأکید بر اینکه نمایشنامه، پایه و اساس تولید اثر نمایشی است، افزود: به اعتقاد من، بخشی از این مسئله به مسئولان فرهنگی بازمی‌گردد؛ چراکه هر حرکت هنری و فرهنگی به تأمین مالی مناسب نیاز دارد. اگر در طول سال برای تولید آثار و حمایت از هنرمندان سرمایه‌گذاری شود، می‌توان با سفارش نمایشنامه، تأمین هزینه تولید و ایجاد انگیزه برای انتشار آثار، زمینه تولید متون نمایشی بیشتری را فراهم کرد.
وی ادامه داد: در دوره‌هایی، اداره‌کل فرهنگ و ارشاد اسلامی با برگزاری جشنواره‌های نمایشنامه‌نویسی در موضوعات مختلف، زمینه‌ای برای تولید متن فراهم کرده بود و این نمایشنامه‌ها بعدها به منبعی برای تولید آثار نمایشی تبدیل شدند. تداوم چنین برنامه‌هایی می‌تواند به تقویت جریان نمایشنامه‌نویسی کمک کند.
صالحیار در عین حال، بخشی از مسئله را متوجه خود هنرمندان دانست و گفت: هنرمندان نیز باید نگاه جدی‌تری به فرهنگ، باورها و موضوعات بومی داشته باشند. اثر هنری جدا از فرهنگ و باورهای جامعه شکل نمی‌گیرد و لازم است هنرمندان و استادان این حوزه برای تولید آثار باکیفیت‌تر، ارتباط عمیق‌تری با این مفاهیم برقرار کنند.
حرف دل شرکت‌کنندگان
در میان گروه‌های حاضر، حضور هنرمندان جوان و تجربه‌های نخستین کارگردانی نیز از نکات قابل توجه این دوره بود؛ موضوعی که نشان می‌دهد سوگواره، علاوه بر جنبه رقابتی، می‌تواند بستری برای ورود و رشد نسل جدید هنرمندان باشد.
حامد صمدی، نویسنده و کارگردان نمایش آن سوی آینه، درباره روند شکل‌گیری این اثر اظهار کرد: نگارش متن را از سال گذشته آغاز کردم و قرار بود آن را برای دوره قبلی سوگواره آماده کنم، اما این امکان فراهم نشد. پس از تکمیل و بازنگری متن، حدود سه ماه پیش وارد مرحله پیش‌تولید شدیم و انتخاب بازیگران و عوامل اجرایی را آغاز کردیم.
وی با اشاره به محدودیت امکانات در فرآیند تمرین گروه گفت: شرایط تمرین چندان مناسب نبود و حتی در اتاقی سرد و بدون امکانات کافی تمرین کردیم. در فصل تابستان نیز بخشی از تمرین‌ها در فضای باز و پارک انجام شد، اما از حمایت‌ها و همراهی سازمان بسیج هنرمندان و بهمن تقی‌پور، دبیر سوگواره، در زمینه راهنمایی و امکانات برگزاری رضایت داشتیم.
وی با تأکید بر ظرفیت تئاتر در انتقال مفاهیم دینی و تاریخی افزود: تئاتر می‌تواند مسیر مناسبی برای معرفی شخصیت‌های بزرگ دینی و ائمه اطهار(ع) به مخاطبان باشد و تأثیر چنین آثاری بر نسل جوان و نسل‌های دیگر جامعه قابل توجه است.
حنانه خلیلی، کارگردان جوان حاضر در این سوگواره نیز که در ۱۹ سالگی نخستین تجربه کارگردانی خود را پشت سر می‌گذارد، درباره حضور در این رویداد اظهار کرد: این اثر توسط بهنام پناهی نوشته شده است که پس از خواندن آن، علاقه‌مند شدم در اجرای آن سهیم باشم و ایده‌های خود را مطرح کردم که با استقبال و حمایت ایشان روبه‌رو شد.
وی با اشاره به آشنایی خود با شخصیت‌های تاریخی و مذهبی در جریان تولید این اثر گفت: در این نمایش با وحب نصرانی آشنا شدیم؛ شخصیتی که پیش از این شناخت چندانی از او نداشتم و برایم جالب بود که چگونه در مسیر امام حسین(ع) قدم گذاشت. همچنین آشنایی با مهدی کمالی و داستان شهادت او تنها ۳۰ روز پس از ازدواجش، برایم تأثیرگذار بود.
وی با تأکید بر اهمیت استمرار در فعالیت هنری خاطرنشان کرد: به جوانانی که تازه وارد این عرصه شده‌اند توصیه می‌کنم با وجود مشکلات و موانع، تلاش و استمرار را کنار نگذارند؛ چراکه پیشرفت در این حرفه به تمرین، تجربه و بررسی نقش‌های مختلف نیاز دارد.
تماشاگران چه می‌گویند؟
در کنار دیدگاه مسئولان و هنرمندان، نظرات تماشاگران نیز بخشی از تصویر این دوره سوگواره را شکل می‌داد. مخاطبانی که از کیفیت اجراها و محتوای آثار رضایت داشتند، در عین حال بر ضرورت اطلاع‌رسانی گسترده‌تر برای افزایش حضور مردم تأکید می‌کردند.
یکی از تماشاگران با اشاره به نخستین حضور خود در این دوره از سوگواره اظهار کرد: تلاش گروه‌های نمایشی برای به تصویر کشیدن ویژگی‌ها و جایگاه حضرت فاطمه زهرا(س) قابل توجه بود و اثر اجراشده توانست مفاهیم مورد نظر را به مخاطب منتقل کند.
وی با بیان اینکه کیفیت آثار را در مقایسه با دوره‌های گذشته رو به رشد می‌داند، افزود: با حمایت بیشتر مسئولان می‌توان انتظار داشت این روند در دوره‌های آینده نیز ادامه پیدا کند. البته اطلاع‌رسانی و تبلیغات این دوره ضعیف بود و به نظر می‌رسد اگر تبلیغات گسترده‌تری انجام می‌شد، سالن می‌توانست میزبان تماشاگران بیشتری باشد.
یکی از مخاطبان که خود در حوزه تئاتر فعالیت می‌کند نیز بر اهمیت برگزاری رویدادهای مناسبتی و مذهبی تأکید کرد و گفت: چنین سوگواره‌هایی می‌توانند زمینه آشنایی بیشتر نسل جوان با مفاهیم دینی و تاریخی را فراهم کنند و تئاتر بستر مناسبی برای انتقال این مفاهیم است. البته در بخش‌هایی مانند کارگردانی و بازیگری همچنان امکان ارتقای کیفیت وجود دارد.
در این میان، برخی مخاطبان نیز بر ظرفیت تبریز برای میزبانی از یک رویداد بین‌المللی تأکید داشتند و معتقد بودند با دعوت از گروه‌های کشورهای همسایه و دیگر کشورهای اسلامی می‌توان دامنه این سوگواره را گسترش داد.
یکی دیگر از تماشاگران با ابراز رضایت از اجراها، بانوی آب و آیینه را فرصتی مناسب برای تماشای آثار نمایشی با مضامین آیینی و مذهبی دانست و از مردم تبریز دعوت کرد با حضور در سالن‌های اجرا، از هنرمندانی که از استان‌های مختلف کشور به این شهر آمده‌اند حمایت کنند.
سوگواره‌ای در مسیر رشد؛ از استمرار برگزاری تا ضرورت حمایت مؤثر
پنجمین دوره سوگواره ملی بانوی آب و آیینه در حالی به کار خود پایان می‌دهد که افزایش آثار ارسالی به دبیرخانه، حضور گروه‌هایی از استان‌های مختلف، مشارکت هنرمندان جوان و استقبال نسبی مخاطبان، ظرفیت این رویداد را برای ادامه فعالیت نشان می‌دهد؛ ظرفیتی که البته برای تبدیل شدن به جریانی مؤثر و ماندگار در تئاتر کشور، به برنامه‌ریزی مستمر و حمایت فراتر از روزهای برگزاری سوگواره نیاز دارد.
اظهارات داوران و هنرمندان نشان می‌دهد توسعه نمایش‌های آیینی و مذهبی صرفاً با برگزاری سالانه یک رویداد محقق نمی‌شود، بلکه تولید مستمر نمایشنامه، تأمین امکانات تمرین و اجرا، حمایت مالی از گروه‌ها و توجه به استانداردهای فنی و زیبایی‌شناختی آثار نیز باید در دستور کار قرار گیرد.
از سوی دیگر، تقویت اطلاع‌رسانی و ایجاد زمینه حضور گسترده‌تر تماشاگران می‌تواند ارتباط میان هنرمندان و جامعه را عمیق‌تر کند. سوگواره بانوی آب و آیینه در پنج دوره برگزاری، فرصتی برای نمایش ظرفیت‌های این گونه هنری فراهم کرده است و تداوم آن در کنار رفع کاستی‌ها می‌تواند به تقویت جایگاه نمایش‌های آیینی در جریان تئاتر کشور و حتی گسترش آن در سطح بین‌المللی کمک کند.
به گزارش ایسنا، آیین اختتامیه پنجمین سوگواره ملی بانوی آب و آیینه نیز جمعه ۲۲ آبان‌ماه از ساعت ۱۸ تا ۲۰ در مجتمع فرهنگی و هنری ۲۹ بهمن تبریز برگزار می‌شود.
انتهای پیام
