دکتر امیر لـلهگانی، روانشناس سلامت و عضو گروه پژوهشی پزشکی مبتنی بر سبک زندگی جهاددانشگاهی علوم پزشکی تهران در گفتوگو با ایسنا همزمان با هفته دیابت، با اشاره به اینکه یکی از چالشهای مهم افراد مبتلا به دیابت، علاوه بر مشکلات جسمانی، مواجهه با قضاوتها و باورهای نادرست اجتماعی است، گفت: متأسفانه گاهی در جامعه این تصور وجود دارد که فرد مبتلا به دیابت فقط به دلیل رعایت نکردن تغذیه یا نداشتن تحرک کافی به این بیماری دچار شده است. چنین نگاهی، بیماری را به یک مسئله اخلاقی و فردی تبدیل میکند؛ در حالی که دیابت یک بیماری چندعاملی است و نمیتوان مسئولیت بروز آن را صرفاً به فرد نسبت داد.
پژوهشگر گروه پزشکی مبتنی بر سبک زندگی افزود: جملاتی مانند «خودت باعث شدی دیابت بگیری»، «اگر اراده داشتی قندت کنترل میشد» یا «چرا نمیتوانی جلوی غذا خوردنت را بگیری؟» ممکن است با نیت خیرخواهانه بیان شوند، اما در عمل احساس گناه، شرم و درماندگی را در فرد افزایش دهند. ما باید میان مسئولیتپذیری فرد در مدیریت بیماری و سرزنش او به خاطر ابتلا به بیماری تفاوت قائل شویم.
این روانشناس سلامت با تأکید بر مفهوم انگ اجتماعی در بیماریهای مزمن اظهار کرد: انگ اجتماعی زمانی شکل میگیرد که فرد به دلیل ابتلا به یک بیماری با برچسبزنی، قضاوت یا برخورد تبعیضآمیز مواجه شود. در افراد مبتلا به دیابت، این مسئله ممکن است باعث شود فرد بیماری خود را پنهان کند، از بیان نیازهای درمانی خود در جمع خودداری کند یا حتی به دلیل ترس از قضاوت دیگران، در فعالیتهای اجتماعی با محدودیت مواجه شود.
دکتر لـلهگانی ادامه داد: یکی دیگر از مسائل مهم در این زمینه، فشار روانی ناشی از زندگی با دیابت یا همان «دیابتدیسترس» است. فرد مبتلا باید بهطور مداوم مراقب تغذیه، دارو، فعالیت بدنی و قند خون خود باشد. این مسئولیت دائمی گاهی به خستگی روانی، نگرانی و کاهش انگیزه منجر میشود. بنابراین، نباید هرگونه دشواری در رعایت توصیههای درمانی را به بیمسئولیتی یا ضعف اراده فرد نسبت دهیم.
وی با اشاره به اینکه آگاهی بهتنهایی برای تغییر رفتار کافی نیست، خاطرنشان کرد: بسیاری از افراد مبتلا به دیابت از اهمیت تغذیه سالم، فعالیت بدنی و مصرف منظم دارو آگاه هستند، اما تبدیل این آگاهی به رفتارهای پایدار همیشه آسان نیست. عواملی مانند فشارهای روانی، مشکلات اقتصادی و اجتماعی، عادتهای قدیمی، شرایط خانوادگی و میزان خودکارآمدی فرد در این زمینه نقش دارند. به همین دلیل، به جای سرزنش افراد باید موانع تغییر رفتار را شناسایی و برای برطرف کردن آنها کمک کنیم.
این روانشناس سلامت با تأکید بر نقش خانواده در مدیریت بیماری گفت: خانواده میتواند یکی از مهمترین منابع حمایت روانی برای فرد مبتلا به دیابت باشد؛ اما حمایت با کنترلگری تفاوت دارد. پرسشهای مداوم، نظارت افراطی بر غذا خوردن و سرزنش فرد به دلیل بالا بودن قند خون ممکن است نتیجه معکوس داشته باشد. بهتر است خانواده به جای تمرکز بر اشتباهات فرد، در ایجاد رفتارهای سالم با او همراه شود.
دکتر لـلهگانی افزود: لازم است نگاه ما به درمان دیابت نیز جامعتر شود. موفقیت در مدیریت این بیماری را نباید صرفاً با اعداد آزمایشگاهی و میزان قند خون ارزیابی کرد. سلامت روان، کیفیت زندگی، احساس توانمندی و رضایت فرد از زندگی نیز باید مورد توجه قرار گیرند. ممکن است فردی از نظر شاخصهای قند خون وضعیت مناسبی داشته باشد، اما از نظر روانشناختی تحت فشار زیادی باشد و از زندگی با بیماری احساس خستگی کند.
وی با تأکید بر ضرورت حضور روانشناسان سلامت در کنار تیم درمان دیابت اظهار کرد: روانشناس سلامت میتواند در شناسایی موانع روانشناختی خودمراقبتی، مدیریت استرس، تقویت انگیزه، افزایش خودکارآمدی و کمک به اصلاح رفتارهای مرتبط با سلامت نقش داشته باشد. در واقع، مراقبت از فرد مبتلا به دیابت باید فراتر از تجویز دارو و ارائه توصیههای تغذیهای باشد و ابعاد روانشناختی و اجتماعی بیماری را نیز دربرگیرد.
این روانشناس سلامت در پایان خاطرنشان کرد: پیام مهم ما به جامعه این است که به جای سرزنش افراد مبتلا به دیابت، از آنها حمایت کنیم. هیچکس نباید به دلیل ابتلا به یک بیماری احساس شرم یا گناه داشته باشد. مسئولیتپذیری در مدیریت بیماری ضروری است، اما این مسئولیتپذیری زمانی بهتر شکل میگیرد که فرد به جای قضاوت شدن، احساس حمایت، احترام و توانمندی کند.
انتهای پیام