وحید شالچی، سهشنبه ۲۶ آبانماه، در آیین اختتامیه سیزدهمین و چهاردهمین دوره جشنواره ملی رویش که در دانشگاه کردستان برگزار شد، با قدردانی از دانشگاه کردستان و دانشجویان میزبان این رویداد، اظهار کرد: فرهنگ ایران همچون اقیانوسی است که شناخت آن بدون شناخت رودخانهها و جریانهای فرهنگی شکلدهنده آن امکانپذیر نیست و هر یک از این جریانها به غنای فرهنگی و تمدنی ایران افزودهاند. فرهنگ و تمدن کردستان نیز یکی از این جریانهای ارزشمند و اثرگذار است.
وی با اشاره به سه کارکرد اصلی دانشگاه شامل آموزش، پژوهش و فرهنگ افزود: دانشگاه را نباید صرفاً نهادی برای تربیت متخصص دانست؛ بلکه یکی از مهمترین رسالتهای آن، تربیت انسانهای فرهیخته است. آنچه در شخصیت افراد از دوران دانشگاه باقی میماند، صرفاً آموختههای تخصصی نیست، بلکه ارزشها، نگرشها و ظرفیتهای فرهنگی و انسانی است که در این دوران شکل میگیرد.
شالچی با اشاره به تأثیر ماندگار فعالیتهای فرهنگی در دانشگاهها تصریح کرد: بخشی از آموختههای آموزشی و درسی بهمرور زمان فراموش میشوند، اما تجربههای فرهنگی، هنری و اجتماعی میتوانند تأثیری عمیق و ماندگار بر شخصیت دانشجویان داشته باشند. از این منظر، فعالیت کانونهای فرهنگی با وجود محدودیت منابع و دشواریهای اجرایی، سهم مهمی در فرهیختهسازی دانشجویان دارند.
وی در ادامه با بیان اینکه توسعه فناوریهای جدید و هوش مصنوعی ممکن است شیوههای سنتی آموزش را با چالش مواجه کند، گفت: شاید هوش مصنوعی بتواند در دسترسی به منابع علمی و ارائه اطلاعات از بسیاری از استادان پیشی بگیرد، اما رسالت ماندگار دانشگاه، تربیت انسانهایی مسئول، متعهد، برخوردار از ذوق هنری و توانمند در زندگی اجتماعی است؛ ظرفیتی که صرفاً با انتقال اطلاعات و آموزش تخصصی به دست نمیآید.
تفکر انتقادی و استقلال فکری؛ از مؤلفههای فرهیختگی دانشگاهی
معاون فرهنگی و اجتماعی وزارت علوم، تفکر انتقادی و استقلال فکری را از مهمترین مؤلفههای فرهیختگی دانشگاهی برشمرد و افزود: دانشگاه باید به دانشجویان توانایی اندیشیدن مستقل، پرسشگری درباره مفروضات پذیرفتهشده، بررسی شواهد و به چالش کشیدن باورهای رایج را بیاموزد. یکی از آسیبهای جوامع این است که با غلبه یک جریان فکری، افراد قدرت اندیشیدن مستقل را از دست بدهند و بدون بررسی و ارزیابی، دیدگاه غالب را بپذیرند.
شالچی در ادامه با تأکید بر ضرورت نگاه میانرشتهای در دانشگاهها اظهار کرد: نظام دانشگاهی جدید با وجود برخورداری از ظرفیتهای فراوان، گاهی افراد را در چارچوب رشته تخصصی خود محدود میکند؛ در حالی که واقعیتهای اجتماعی و فرهنگی پدیدههایی پیچیده و چندبعدی هستند. یک فرد فرهیخته باید بتواند مسائل را از منظرهای مختلف اقتصادی، سیاسی، اجتماعی و فرهنگی بررسی کند و از محدود شدن به چارچوب رشته تخصصی خود بپرهیزد.
گشودگی به تفاوتها و گفتوگو، ضرورتی برای جامعه ایران
وی با اشاره به تنوع تاریخی و فرهنگی ایران گفت: تمدن ایران از ابتدا بر پایه تنوع و تکثر شکل گرفته و وحدت آن نیز در دل همین کثرت و تفاوتها معنا پیدا کرده است. این ویژگی را میتوان در هنر، معماری و دیگر جلوههای فرهنگی ایران مشاهده کرد؛ بنابراین، پذیرش تفاوتها و توانایی گفتوگو با دیدگاههای مختلف، هم برای جامعه ایران و هم برای جهان امروز ضرورتی اساسی است.
معاون فرهنگی و اجتماعی وزارت علوم با انتقاد از تأثیر برخی سازوکارهای شبکههای اجتماعی بر تشدید قطبیشدن جامعه افزود: الگوریتمهای شبکههای اجتماعی معمولاً محتواهایی را به کاربران پیشنهاد میکنند که با علایق و باورهای قبلی آنها همخوانی دارد و همین مسئله میتواند افراد را در معرض دیدگاههای مشابه قرار دهد و مواجهه با نظرات متفاوت را کاهش دهد. در چنین شرایطی، بهتدریج تحمل تفاوتها و ظرفیت گفتوگو در جامعه تضعیف میشود.
شالچی در ادامه با تأکید بر نقش دانشگاه در تقویت عقلانیت اجتماعی، مدارا و گفتوگو بیان کرد: دانشگاه از معدود نهادهایی است که میتواند زمینه حضور و تعامل افراد با گرایشهای فکری، فرهنگی، اجتماعی و مذهبی متفاوت را فراهم کند. از این رو، دانشگاه باید به فضایی برای پذیرش تفاوتها، گفتوگو با مخالفان و یافتن مبانی مشترک تبدیل شود.
وی با اشاره به نقش ویژه کانونهای فرهنگی دانشگاهها در این زمینه گفت: کانونهای فرهنگی میتوانند فراتر از شکافهای اجتماعی، سیاسی و قومی، زمینه همکاری و تعامل دانشجویان را فراهم کنند. این ظرفیت در شرایطی که جامعه با قطبیشدن و افزایش فاصله میان گروههای مختلف مواجه است، اهمیتی دوچندان دارد و میتواند در تقویت همبستگی اجتماعی و آینده ایران نقشآفرین باشد.
مسئولیتپذیری اجتماعی و اخلاقی، معیار مهم فرهیختگی
معاون فرهنگی و اجتماعی وزارت علوم، مسئولیتپذیری اجتماعی و اخلاقی را از دیگر ابعاد مهم فرهیختگی دانشگاهی دانست و اظهار کرد: انسان فرهیخته کسی است که نسبت به پیامدهای رفتار و تصمیمهای خود آگاه باشد و در برابر جامعه محلی، جامعه ملی و حتی انسانها در دیگر نقاط جهان احساس مسئولیت کند. صرف برخورداری از دانش تخصصی، بدون مسئولیتپذیری اجتماعی و اخلاقی، نمیتواند به معنای تحقق کامل رسالت دانشگاه باشد.
وی، آگاهی فرهنگی و تاریخی را نیز از دیگر مؤلفههای فرهیختگی عنوان کرد و افزود: بسیاری از تحولات بزرگ حاصل اقدامات مستمر و گامهای کوچک هستند. شناخت ریشههای تاریخی و فرهنگی مسائل به ما کمک میکند تحولات اجتماعی را عمیقتر درک کنیم و از قضاوتهای شتابزده درباره پدیدهها بپرهیزیم.
شالچی همچنین با تأکید بر ضرورت فروتنی معرفتی در محیطهای علمی گفت: فرد دانشگاهی باید محدودیتهای دانش و نگاه خود را بشناسد و در بیان دیدگاههایش محتاط و مستند عمل کند. یک پژوهشگر باید بداند که یافتههای او ممکن است تنها بخشی از واقعیت را توضیح دهد و مطالعات دیگر بتوانند ابعاد تازهای از یک موضوع را آشکار کنند. اظهارنظرهای قطعی و کلی درباره همه مسائل، با روحیه علمی و پژوهشگری سازگار نیست.
وی با انتقاد از سادهسازی مسائل پیچیده در حوزه علوم انسانی و اجتماعی تصریح کرد: یکی از مشکلات موجود این است که گاهی افراد با اتکا به چند گزاره محدود و متناسب با گرایش سیاسی یا فکری خود، تلاش میکنند همه پدیدهها را توضیح دهند؛ در حالی که پژوهش علمی نیازمند پرسشگری، گشودگی ذهنی و پذیرش امکان تفسیرهای متفاوت است.
دانشگاه باید دانش را به زندگی مردم پیوند بزند
معاون فرهنگی و اجتماعی وزارت علوم، توانایی عمومیسازی دانش و انتقال دستاوردهای علمی به جامعه را از دیگر ویژگیهای انسان فرهیخته دانست و گفت: دانشگاهیان در هر رشتهای که تحصیل و فعالیت میکنند، مسئولیت دارند دانش خود را به زبان قابل فهم برای مردم بیان کنند و از ظرفیت علمی خود برای کمک به حل مسائل و مشکلات زندگی روزمره جامعه بهره بگیرند.
شالچی با تأکید بر اینکه توسعه پایدار جوامع به برخورداری از سرمایه و همبستگی اجتماعی وابسته است، افزود: رشد اقتصادی بهتنهایی به معنای توسعه نیست و هیچ جامعهای بدون برخورداری از همبستگی اجتماعی و توانایی پذیرش تفاوتها نمیتواند به توسعهای پایدار دست یابد.
وی در پایان با قدردانی از فعالان فرهنگی و دانشجویان حاضر در جشنواره ملی رویش خاطرنشان کرد: شما با فعالیت در حوزه فرهنگ و هنر و تلاش برای ارتقای ظرفیتهای فرهنگی دانشگاه، به یکی از نیازهای اساسی جامعه پاسخ میدهید. امیدوارم نسل جوان دانشگاهی با برخورداری از فرهیختگی، مسئولیتپذیری و دغدغهمندی، بتواند در مسیر حل مسائل مردم ایران و ساختن آیندهای بهتر برای کشور گام بردارد.
انتهای پیام