چهارشنبه ۲۷ آبان ۱۴۰۵ | ۰۶:۳۲
ماجرای اعتراض کسبه بازارچه لاله و سرنوشت ۲ موزه ملی!

ماجرای اعتراض کسبه بازارچه لاله و سرنوشت ۲ موزه ملی!

اختلاف میان موزه هنرهای معاصر تهران و بازارچه لاله، تازه نیست؛ مناقشه‌ای چندده‌ساله بر سر زمینی که نزدیک به چهار دهه پیش و با هدفی موقت در اختیار گروهی از هنرمندان و فعالان خوداشتغالی قرار گرفت، اما به‌تدریج به مجموعه‌ای تجاری با بیش از ۲۰۰ غرفه تبدیل شد. حالا پس از سال‌ها بلاتکلیفی، این اختلاف بار دیگر به صدر توجه‌ها بازگشته است. 

به گزارش ایسنا، در چند روز اخیر، قطع دوباره برق بازارچه لاله به اعتراض کسبه انجامید و تعدادی از کسبه در مقابل موزه هنرهای معاصر تهران تجمع کردند و خواستار وصل مجدد برق شدند. اما ماجرا صرفا به اختلاف بر سر پرداخت قبض و به همین چند روز اخیر، محدود نمی‌شود.

تأمین برق بازارچه با انشعاب و زیرساخت برق موزه متصل است و اکنون موضوع بدهی، تغییر تعرفه و مسئولیت پرداخت هزینه‌ها، در کنار نگرانی‌هایی درباره ایمنی و زیرساخت‌های دو مجموعه فرهنگی مجاور یعنی موزه هنرهای معاصر تهران و موزه ملی فرش، ابعاد تازه‌ای به این مناقشه داده است.

ماجرای بازارچه لاله را نمی‌توان تنها از زاویه اختلاف میان موزه و غرفه‌داران بررسی کرد. این پرونده دست‌کم چند لایه به‌هم‌پیوسته دارد: سابقه واگذاری و نحوه استمرار حضور غرفه‌ها، وضعیت حقوقی زمین و قراردادها، تغییر کاربری و گسترش فعالیت‌های تجاری، هزینه و بدهی برق، وضعیت آب و ایمنی، حقوق و معیشت کسبه و در نهایت، کارکرد اجتماعی فضایی که طی سال‌ها به بخشی از خاطره شهری تهران تبدیل شده است.

از واگذاری موقت تا شکل‌گیری یک بازارچه دائمی

برای فهم وضعیت امروز بازارچه لاله باید به سال ۱۳۶۸ بازگشت؛ زمانی که بنا بر روایت‌های منتشرشده درباره پیشینه این مجموعه، بخشی از محوطه شمالی موزه هنرهای معاصر برای ایجاد غرفه‌هایی با هدف حمایت از خوداشتغالی و عرضه محصولات هنری و صنایع‌دستی در اختیار گروهی از متقاضیان قرار گرفت. این واگذاری در ابتدا موقت و برای یک دوره یک‌ساله تعریف شده بود و گفته می‌شود شمار غرفه‌های اولیه حدود ۷۵ واحد بود.

هدف اولیه، ایجاد فضایی برای فعالیت محدود هنرمندان و تولیدکنندگان و کمک به اشتغال بود؛ نه تأسیس یک مجموعه تجاری دائمی در مجاورت موزه. این توافق برای مدتی تمدید شد و روند استفاده از فضا تا حدود سال‌های ۱۳۷۱ و ۱۳۷۲ ادامه پیدا کرد. پس از آن، قرارداد تمدید نشد و وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی اعلام کرد که زمین برای نیازهای موزه مورد احتیاج است.

با این حال، پایان دوره توافق به معنای پایان حضور غرفه‌داران نبود. فعالیت در محوطه ادامه پیدا کرد و به‌تدریج شمار غرفه‌ها افزایش یافت. آنچه در ابتدا به‌عنوان فضایی محدود برای خوداشتغالی و عرضه محصولات هنری شکل گرفته بود، در گذر زمان به مجموعه‌ای با بیش از ۲۰۰ غرفه و فعالیت‌هایی با ماهیت عمدتاً تجاری تبدیل شد.

 با گذشت سال‌ها، بازارچه به محل فعالیت مشاغل متنوعی تبدیل شده و گفته می‌شود که نقل‌وانتقال و خریدوفروش غرفه‌ها نیز با مبالغ قابل توجه انجام می‌شود. در این میان، یک پرسش اساسی همچنان بی‌پاسخ مانده است: اگر واگذاری اولیه موقت بوده و پس از پایان دوره قرارداد نیز تمدید رسمی صورت نگرفته، استمرار فعالیت بازارچه در این مدت طولانی بر چه مبنای حقوقی انجام شده است؟ و اکنون بعد از گذشت چند دهه، چه راه‌حلی می‌تواند کارساز باشد؟

قصه برق؛ بدهی بازارچه و هزینه‌ای که به موزه گره خورده است

یکی از مهم‌ترین ابعاد تازه این اختلاف، مسأله برق بازارچه است. در روزهای اخیر، برق بازارچه لاله از سوی موزه هنرهای معاصر قطع شده است؛ موضوعی که نخستین بار نیست اتفاق می‌افتد و پیش از این نیز تکرار شده است. موضوعی که به گفته یک منبع آگاه، به دستور اداره برق توسط موزه هنرهاص معاصر انجام شده و علت آن بدهی کسبه در پرداخت قبض‌های برق بوده است. 

با این حال، اهمیت ماجرا در نحوه تأمین برق بازارچه است. برق غرفه‌ها از طریق انشعابی مرتبط با موزه تأمین می‌شود. انشعابی که در ابتدا با تعرفه فرهنگی برای موزه در نظر گرفته شده بود. با افزایش فعالیت‌های تجاری و بالا رفتن تعداد غرفه‌ها، موضوع میزان مصرف و نوع تعرفه برق به مسئله‌ای جدی تبدیل شد.

سال ۱۳۹۵ اداره برق، نسبت به استفاده تجاری از برق دارای تعرفه فرهنگی موزه برای تأمین برق بازارچه اعتراض کرد. در ادامه، تعرفه برق از فرهنگی به تجاری تغییر کرده و توافق شده است که هزینه برق مصرفی بازارچه از سوی غرفه‌داران پرداخت شود. با این حال، طبق روایت یک منبع آگاه در گفت‌وگو با ایسنا، در یک سال اخیر پرداخت‌ها با تأخیر مواجه شده و بدهی انباشته، زمینه درخواست اداره برق برای قطع برق را فراهم کرده است. طبق روایت یک منبع آگاه در گفت‌وگو با ایسنا، در یک سال اخیر پرداخت‌ها با تأخیر مواجه شده و بدهی انباشته، زمینه درخواست اداره برق برای قطع برق را فراهم کرده است.

چرا برق در مجاورت دو موزه اهمیت دارد؟

موزه هنرهای معاصر تهران و موزه فرش ایران صرفاً ساختمان‌هایی برای بازدید عمومی نیستند. این دو مجموعه محل نگهداری آثار هنری و فرهنگی ارزشمندی هستند که حفاظت از آن‌ها به زیرساخت‌های فنی، امنیتی و تأسیساتی وابسته است.

سامانه‌های نظارتی، دوربین‌ها، کنترل دسترسی، تجهیزات هشدار و بخش‌هایی از زیرساخت عملیاتی موزه‌ها به تأمین پایدار برق نیاز دارند. البته میزان اثرگذاری هر قطعی برق بر امنیت و حفاظت آثار، به وجود و عملکرد سامانه‌های برق اضطراری، ژنراتورها و تجهیزات پشتیبان بستگی دارد. 

در کنار مسأله برق، اطلاعاتی درباره وضعیت نامناسب ایمنی بازارچه و نبود تأییدیه آتش‌نشانی نیز مطرح شده است. در چنین شرایطی و در صورت وقوع حریق، خطری جدی گنجینه فرهنگی موزه‌ هنرهای معاصر تهران و موزه ملی فرش را تهدید می‌کند.  

بدهی حدود هفت میلیاردی و ابهام‌های آب و ایمنی

بر اساس اطلاعاتی که یک منبع آگاه در اختیار ایسنا قرار داده، مجموع بدهی بازارچه لاله به اداره برق حدود هفت میلیارد تومان برآورد شده است. این منبع درباره سابقه تغییر تعرفه برق گفته است: «سال ۹۵ و بعد از هشدار اداره برق به موزه هنرهای معاصر مبنی بر اینکه بازارچه از تعرفه فرهنگی برق استفاده می‌کند، تعرفه برق فرهنگی موزه حذف و به تجاری تبدیل شد. از آن سال توافق شد که با تجاری شدن برق، بازارچه موظف به پرداخت قبض است. اما از سال گذشته با دلیل افزایش تعرفه‌ها و افزایش تعداد غرفه‌ها، کسبه در پرداخت قبض تاخیر کردند و با انباشته شدن بدهی و تساعدی شدن هزینه‌ها به دلیل تاخیر در پرداخت، رقم بالایی حاصل شد.»

مدیرکل دفتر هنرهای تجسمی: به دنبال راه‌حل هستیم

در سوی دیگر این ماجرا، موزه هنرهای معاصر و وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی بر ضرورت تعیین تکلیف وضعیت بازارچه تأکید دارند. آیدین مهدی‌زاده، مدیرکل دفتر هنرهای تجسمی، در گفت‌وگو با ایسنا درباره وضعیت بازارچه لاله، موضع موزه و پیشنهاد مطرح‌شده برای جابه‌جایی کسبه توضیح داده است.

او درباره مبنای حضور غرفه‌داران در این محدوده می‌گوید: «متأسفانه بازارچه لاله از نظر حقوقی مشروعیت ندارد. تا امروز هم اگر برق در اختیار آن‌ها قرار گرفته، به لطف موزه بوده است؛ در حالی که اساساً موزه از نظر قانونی نباید چنین امکانی را در اختیار آن‌ها قرار می‌داد. این زمین در اختیار موزه است و هیچ تفاهم‌نامه‌ای مبنی بر واگذاری زمین به کسبه بازارچه وجود ندارد.»

مهدی‌زاده درباره گزینه‌های پیش روی م