تولید سیبزمینی در گلستان، فراتر از یک فعالیت زراعی، بخشی از معادله تأمین امنیت غذایی کشور و تنظیم بازار این محصول در فصل بهار است، ظرفیتی که با وجود برخورداری استان از اقلیم مناسب، تجربه کشاورزان، کیفیت مطلوب محصول و مزیتهای صادراتی، با چالشهای جدی روبهرو شده است.
به باور کارشناسان افزایش چشمگیر هزینههای تولید، کمبود نقدینگی، دشواری تأمین نهادهها، نوسانات بازار، ضعف زیرساختهای فرآوری و نبود اطمینان از بازگشت سرمایه، آینده کشت این محصول را با ابهام مواجه کرده است. در چنین شرایطی، این پرسش مطرح است که آیا سیاستهای حمایتی موجود پاسخگوی نیاز تولیدکنندگان خواهد بود و چگونه میتوان از ظرفیت بخش خصوصی، بانکها و نهادهای علمی برای حفظ جایگاه گلستان در زنجیره تولید و تجارت سیبزمینی استفاده کرد؟ میزگرد بررسی چالشها و فرصتهای صنعت سیبزمینی گلستان با حضور فعالان این حوزه و مسئولان بخش کشاورزی و بانکی، به بررسی ابعاد مختلف این مسئله و راهکارهای پیشروی تولیدکنندگان پرداخت.

کاهش سطح زیرکشت سیبزمینی گلستان
در ابتدای این جلسه رئیس انجمن سیبزمینیکاران گلستان با هشدار نسبت به افزایش چشمگیر هزینههای تولید و نبود تضمین برای خرید محصول گفت: در شرایطی که هزینه کشت سیبزمینی به بیش از یک میلیارد تومان در هکتار رسیده است، پیشبینی میشود سطح زیرکشت این محصول در گلستان بهسختی به ۳ هزار هکتار برسد.
رمضان مقصودلو با بیان اینکه هزینه تولید سیبزمینی در هر هکتار نسبت به سال گذشته افزایش قابل توجهی داشته و از حدود ۴۰۰ میلیون تومان به بیش از یک میلیارد تومان رسیده است، افزود: در چنین شرایطی کشاورز نمیداند آیا پس از صرف این میزان هزینه، امکان فروش محصول با قیمت منطقی و کسب سود متناسب با تورم را خواهد داشت یا خیر.
وی با بیان اینکه کشاورزان در یک دوراهی جدی قرار گرفتهاند، گفت: اگر سیبزمینی نکارند، امنیت غذایی کشور با مشکل مواجه میشود و اگر بکارند، هیچ تضمینی برای جبران هزینههای سنگین تولید و فروش محصول وجود ندارد. این وضعیت میتواند سرنوشت بازار سیبزمینی را به شرایطی مشابه بازار پیاز در سالهای گذشته دچار کند.
رئیس انجمن سیبزمینیکاران گلستان با تأکید بر ضرورت تعیین تکلیف سیاست خرید تضمینی یا توافقی سیبزمینی تصریح کرد: کشاورز باید بداند دستگاه متولی با چه سازوکاری و با چه قیمتی محصول او را خریداری میکند. اعلام قیمتهای غیرواقعی بدون پشتوانه اجرایی و اعتبار کافی، اطمینانی برای تولیدکننده ایجاد نمیکند.
وی در بخش دیگری از سخنانش به افزایش مشکلات فنی تولید اشاره کرد و گفت: امسال برای نخستین بار در سالهای اخیر، کشاورزان ناچار شدهاند چندین نوبت با بیماریهای قارچی مبارزه کنند. از سال ۱۳۸۰ تاکنون چنین شرایطی را در کشت سیبزمینی منطقه به یاد ندارم و طغیان بیماریها هزینه تولید را افزایش داده است.
مقصودلو با تأکید بر ضرورت تأمین سموم مؤثر و متناسب با بیماریهای مناطق مختلف کشور بیان کرد: نوع بیماری و شرایط مبارزه در مناطق تولیدکننده متفاوت است و واردات و تأمین سموم باید بر اساس ماده مؤثره و نیاز واقعی کشاورزان انجام شود زیرا هزینهای که کشاورز برای مبارزه با بیماری میپردازد، زمانی نتیجهبخش خواهد بود که سموم تأثیرگذاری لازم را داشته باشند.

فرصت یکماهه برای نجات کشت سیبزمینی گلستان
در ادامه این جلسه معاون بانک کشاورزی استان گلستان با هشدار نسبت به محدودیت منابع اعتباری و افزایش هزینههای کشت محصولات پاییزه گفت: برای حمایت مؤثر از سیبزمینیکاران استان، ایجاد خط اعتباری ویژه به ارزش ۲۰۰ تا ۵۰۰ میلیارد تومان ضروری است و در صورت تأمین نشدن این اعتبار تا یک ماه آینده، بخش قابل توجهی از فرصت کشت امسال از دست خواهد رفت.
علی کردی با اشاره به محدودیتهای پرداخت تسهیلات در بخش کشاورزی اظهار کرد: با آغاز فصل کشت محصولات پاییزه، نیاز کشاورزان به منابع مالی افزایش پیدا میکند، اما محدودیت منابع و سیاستهای اعتباری موجب شده امکان پاسخگویی به تمام تقاضاها وجود نداشته باشد.
وی افزود: پیشنهاد ما این است که با مشارکت استانداری، سازمان جهاد کشاورزی و بانک کشاورزی، خط اعتباری ویژهای در حدود ۲۰۰ تا ۵۰۰ میلیارد تومان برای حمایت از کشت سیبزمینی در استان اختصاص یابد.
معاون بانک کشاورزی گلستان با تأکید بر ضرورت تسریع در تصمیمگیری درباره این پیشنهاد تصریح کرد: استاندار و مسئولان اقتصادی استان باید نشستی با بانک کشاورزی برگزار کنند تا برای تأمین این اعتبار تصمیم مشخصی گرفته شود. این موضوع کمک بلاعوض نیست، بلکه ایجاد یک ظرفیت اعتباری برای عبور از شرایط دشوار تأمین هزینههای کشت است.
کردی ادامه داد: اگر این خط اعتباری تا ۲۰ روز آینده یا حداکثر یک ماه آینده عملیاتی نشود، عملاً امکان حمایت مؤثر از کشت امسال وجود نخواهد داشت چراکه کشاورزان در آستانه ورود به فصل هزینههای تولید هستند و تأخیر در تأمین منابع، مستقیماً بر تصمیم آنها برای کشت اثر میگذارد.
کردی درباره نقش بانک کشاورزی در تأمین این منابع نیز توضیح داد: بانک کشاورزی منابع و ظرفیتهایی دارد، اما بانک مرکزی برای پرداخت تسهیلات، سقف مشخصی تعیین کرده و بانکها نمیتوانند بیش از میزان مجاز در سامانه اعتباری پرداخت داشته باشند.
معاون بانک کشاورزی گلستان با اشاره به پیگیریهای انجامشده برای افزایش سهم اعتباری استان گفت: مکاتبات لازم از طریق استانداری و سازمان جهاد کشاورزی انجام شده و مذاکراتی نیز در سطح ملی برای افزایش منابع استان صورت گرفته است، اما تاکنون این پیگیریها به نتیجهای متناسب با نیاز کشاورزان نرسیده است.
وی با بیان اینکه امیدواریم با پیگیریهای انجامشده در ماه آینده بخشی از منابع مورد نیاز استان تأمین شود، گفت: این میزان اعتبار احتمالاً پاسخگوی تمام مطالبات و نیازهای سیبزمینیکاران نخواهد بود.

عملکرد ۴۰ تنی سیبزمینی در گلستان با مدیریت علمی مزرعه
پدرام میرکریمی، مدیر فنی نخستین زنجیره کشاورزی کشور از دیگر مهمانان این نشست تخصصی بود که با تأکید بر ضرورت حمایت از سرمایهگذاری بخش خصوصی در تولید سیبزمینی گفت: توسعه کشت قراردادی، تأمین نهادهها، مدیریت تخصصی مزارع و ایجاد زیرساختهای فرآوری و صادرات میتواند ضمن کاهش دغدغه کشاورزان، ارزش اقتصادی قابل توجهی برای استان گلستان ایجاد کند.
وی با اشاره به ظرفیت اقتصادی تولید سیبزمینی در گلستان اظهار کرد: اگر سطح زیرکشت مشخصی با عملکرد حداقل ۳۰ تن در هکتار در نظر گرفته شود، حجم محصول و گردش مالی حاصل از آن نشان میدهد که سیبزمینی چه سهمی در اقتصاد استان و تأمین امنیت غذایی کشور دارد.
مدیر فنی نخستین زنجیره کشاورزی کشور ادامه داد: ضرورتی ندارد دولت برای مدیریت تمام بخشهای تولید نیروی انسانی و ساختار اجرایی گستردهای ایجاد کند بلکه میتواند از ظرفیت شرکتهای خصوصی توانمند در حوزه صادرات، مدیریت مزرعه، آزمایشگاههای تخصصی و قرنطینه استفاده کند و با حمایت از این مجموعهها، بخش مهمی از مشکلات تولید را برطرف سازد.
وی با تأکید بر توسعه کشت قراردادی تصریح کرد: اگر بخش خصوصی برای انعقاد قرارداد با کشاورزان و تأمین نهادههای مورد نیاز حمایت شود، تولیدکننده دیگر دغدغه تأمین بذر، کود و سایر نهادهها یا پیدا کردن بازار فروش محصول را نخواهد داشت زیرا مجموعه طرف قرارداد در چارچوب تعهدات خود، زنجیره تولید تا بازار و صادرات را مدیریت میکند.
میرکریمی با تأکید بر اینکه انتخاب بذر مناسب مهمترین اصل در تولید سیبزمینی است، گفت: بذر باید با شرایط اقلیمی و ویژگیهای منطقه سازگار باشد، اما یکی از مشکلات موجود، کمبود بذر گواهیشده و متناسب با شرایط کشت گلستان است.
وی افزود: مراکز تحقیقات کشاورزی و مؤسسات تخصصی باید در زمینه شناسایی و معرفی ارقام مناسب منطقه نقش فعالتری داشته باشند تا کشاورز بر اساس مطالعات علمی و نتایج عملی، بذر مناسب را انتخاب کند.
میرکریمی با انتقاد از تداوم روشهای سنتی کشت بیان کرد: مدیریت علمی مزرعه، پایش مستمر مزارع، پیشآگاهی درباره بیماریها و مبارزه بهموقع با عوامل خسارتزا میتواند هزینههای تولید را کاهش دهد و کیفیت محصول را افزایش دهد.

۱۶۰ هزار تن سیبزمینی بهاره گلستان در تأمین بازار کشور نقش دارد
در پایان این جلسه مدیر زراعت سازمان جهاد کشاورزی گلستان با اشاره به تولید سالانه حدود ۱۶۰ هزار تن سیبزمینی بهاره در استان گفت: گلستان یکی از تأمینکنندگان اصلی سیبزمینی کشور در فصل بهار است و بخش مهمی از نقش تنظیم بازار این محصول در این مقطع زمانی بر عهده تولیدکنندگان استان قرار دارد.
محمد ناظری با اشاره به ویژگیهای تقویم تولید سیبزمینی در گلستان اظهار کرد: مهمترین بخش تولید سیبزمینی استان مربوط به کشت بهاره است که برداشت آن از اواسط اردیبهشت آغاز میشود و در برخی مناطق تا اوایل تیرماه ادامه دارد. این محصول نقش مهمی در تأمین نیاز کشور و تنظیم بازار سیبزمینی در فصل بهار ایفا میکند.
مدیر زراعت سازمان جهاد کشاورزی گلستان با اشاره به تجربه سالهای گذشته در مدیریت بازار این محصول گفت: در سالهایی با افزایش قابل توجه سطح زیرکشت، حجم تولید از نیاز بازار فراتر رفت و استان با تنشهای قیمتی مواجه شد. در یکی از این سالها سطح زیرکشت سیبزمینی در گلستان به بیش از ۶ هزار هکتار رسید که بخشی از آن مربوط به تولید کشاورزان استان و بخشی نیز حاصل فعالیت کشاورزان مهاجر بود.
ناظری ادامه داد: پس از تجربه آن شرایط، سطح زیرکشت به تعادل نسبی رسید، اما در مقاطعی به دلیل تمرکز کشاورزان بر ارقام زودرس و ورود همزمان حجم زیادی از محصول به بازار، با افت قیمت مواجه شدیم.
مدیر زراعت سازمان جهاد کشاورزی گلستان با اشاره به افزایش هزینههای تولید و نگرانیهای سیبزمینیکاران اظهار کرد: شرایط امسال ممکن است بر رغبت کشاورزان برای کشت این محصول اثر بگذارد و احتمال کاهش سطح زیرکشت وجود دارد. امیدواریم مجموعه اقدامات بخش دولتی و خصوصی بتواند بخشی از دغدغههای تولیدکنندگان را برطرف کند.
وی با بیان اینکه تأمین نهادهها یکی از مسائل مهم فصل کشت است، افزود: برای توزیع نهادههای مورد نیاز سیبزمینی از ابتدای فصل پیگیریهایی انجام شد، اما اخیراً محدودیتهایی در این زمینه اعلام شده که تلاش میکنیم با هماهنگی دستگاههای مربوط، این محدودیتها برطرف شود.
ناظری با تأکید بر ضرورت تنوع ارقام کشتشده در استان گفت: در برنامههای آموزشی سال گذشته بر این موضوع تأکید شد که کشاورزان به جای تمرکز بر یک رقم، ترکیبی از ارقام زودرس، صنعتی و دومنظوره را انتخاب کنند تا امکان مدیریت بهتر زمان برداشت، عرضه محصول و تنظیم بازار فراهم شود.
وی با بیان اینکه گلستان از نظر کیفیت محصول و تنوع ارقام ظرفیت مناسبی دارد، اظهار کرد: بیش از ۳۰ رقم سیبزمینی با ویژگیهای متفاوت برای مصرف تازهخوری، فرآوری صنعتی و مصارف دومنظوره در استان کشت میشود و کشاورزان پیشرو با همکاری کارشناسان دولتی و بخش خصوصی در شناسایی و ارزیابی ارقام مناسب نقش دارند.
ناظری یکی از ضعفهای استان را محدودیت فعالیتهای تحقیقاتی تخصصی در حوزه سیبزمینی دانست و گفت: بخش مهمی از بررسی و انتخاب ارقام مناسب از طریق همکاری کشاورزان پیشرو، انجمن سیبزمینی و کارشناسان بخش کشاورزی انجام میشود.
مدیر زراعت سازمان جهاد کشاورزی گلستان خاطرنشان کرد: کشاورزان میتوانند از طریق خوداظهاری یا با نظارت کارشناسان سازمان نظام مهندسی کشاورزی و منابع طبیعی برای دریافت این شناسه اقدام کنند و راهنماییهای لازم نیز از طریق اتاق اصناف کشاورزی ارائه میشود.
ناظری در پایان با تأکید بر ضرورت تقویت تشکلهای تولیدکنندگان گفت: تشکیل و تقویت شرکت تعاونی سیبزمینیکاران میتواند به ساماندهی تولید، افزایش قدرت چانهزنی کشاورزان، توسعه صادرات و بهبود جایگاه این محصول در بازار کمک کند. همچنین باید از ظرفیت کشت قراردادی و مشارکت بخش خصوصی برای حمایت از تولیدکنندگان استفاده شود.
آنچه از مجموع دیدگاههای مطرحشده در این میزگرد برمیآید، این است که سیبزمینی گلستان بیش از آنکه با مشکل ظرفیت تولید مواجه باشد، از نبود زنجیره حمایتی منسجم رنج میبرد. تداوم تولید این محصول نیازمند تأمین بهموقع نقدینگی، تضمین بازار فروش، تقویت صنایع فرآوری و صادرات و میدان دادن به سرمایهگذاری بخش خصوصی است در غیر این صورت، کاهش سطح زیرکشت میتواند جایگاه گلستان در تأمین سیبزمینی کشور را با تهدید جدی مواجه کند.
انتهای پیام