اشاره:
آنچه كه درپي ميآيد بخش اول گزارش كارگاه بررسي «سياستهاي بهكارگيري مديريت تلفيقي آفات و توليد محصول سالم» است كه در سرويس مسائل راهبردي دفتر مطالعات ايسنا برگزار شد.
اين كارگاه كه با حضور جمعي ازفعالين توليد محصول سالم در دفتر مطالعات خبرگزاري دانشجويان ايران برگزار شد، راهكارهاي جايگزين كردن روشهاي مبارزاتي زيستي كم خطر با آفتكشهاي شيميايي مورد بررسي قرار گرفت.
به گزارش خبرنگار سرويس مسائل راهبردي خبرگزاري دانشجويان ايران (ايسنا)، در اين نشست احمد طاهري با بيش از 30 سال سابقه در بخش اجرا و تحقيقات كشاورزي و مسوول كميتهي توليدكنندگان محصول سالم انجمن علمي كشاورزي بوم شناختي ايران و مديرعامل تشكل توسعه پايدار دشت گرمسار، مريم رحمانيان كارشناس موسسهي توسعه پايدار محيط زيست و نمايندهي كميتهي بين المللي برنامه ريزي براي حاكميت غذا(IPS) در خاورميانه و دكتر خديجه رضوي دكتراي توسعهي روستايي و رئيس موسسهي توسعهي پايدار محيط زيست حضور داشتند.
واژگان:
IPMيا مديريت تلفيقي آفات:
اين رويكرد پايدار بر كنترل آفات بوسيلهي تلفيق ابزارهاي بيولوژيكي، زراعي، فيزيكي و شيميايي در مسيري كه مخاطرات اقتصادي، بهداشت و زيست محيطي را به حداقل برساند توجه بسياري دارد، IPM از شناخت آفت، محصول و شرايط زيست محيطي براي انتخاب بهترين تلفيق استراتژيهاي مديريتي استفاده ميكند.
اسپور قارچ:
سلولهاي جنسي قارچهاست كه از نظر شكل، رنگ، اندازه، تعداد سلول نحوهي تشكيل و غير متنوع ميباشند و از روي خصوصيات آنها ميتوان شناخت، اسپور قارچها از نظر شكل، رنگ، اندازه، تعداد سلول نحوه تشكيل و غيرمتنوع ميباشند و از روي خصوصيات آنها ميتوان شناخت، اسپور قارچها به دو طريق جنسي و غير جنسي تشكيل ميگردند.
*IPM(مديريت تلفيقي آفات و بيماريهاي گياهي)*
*بهترين راهكار مديريتي براي كاهش مواد شيميايي در عرصهي كشاورزي*
خبرنگار:
مديريت تلفيقي آفات يا IPM امروزه به عنوان يكي از روشهاي موثر در كاستن مصرف نهادههاي شيميايي و توليدات غذايي سالم مطرح است؛ شما يکي از توليدکنندگان محصول سالم در کشور هستيد و 4 محصول توليدي شما (گوجه فرنگي، خيار گلخانهاي، فلفل و خربزه درختي) تائيدهي عدم وجود باقيماندهي سموم و موادشيميايي را كسب كردهاست، براي خوانندگان توضيح دهيد كه چه طرحهايي براي مديريت تلفيقي آفات و بيماريها (IPM) به اجرا در آوردهايد؟
طاهري:
يكي از موضوعات کاري مهم در کشاورزي به کارگيري روش مديريتي IPM است. به باور من بايد در شروع کار، نگرش انجام كارگروهي را در ميان كشاورزان و جوامع روستايي بوجود آورد زيرا اکثر اين افراد نگرش و افكارشان فرديست و با اين ديدگاه نميتوان كار مفيد و سودمندي در بخش کشاورزي انجام داد؛ پس از آن مشکلات بخش کشاورزي را بايد الويت بندي کرد، به باور من مهمترين مشكل مربوط به آلودگيها و پس ماندهاي سموم است که ما سعي كرديم از پيشروي آلودگي مواد شيميايي در بخش کشاورزي تا حد ممکن بکاهيم.
متاسفانه هر روز سموم جديد و متنوعي وارد بازار ميشوند و مصرف روز افزون اين مواد بسيار نگران کننده است اين درحاليست که اين موضوع براي تعداد بي شماري از توليدکنندگان بي اهميت است بنابراين ما سعي کرديم موضوع كاهش آلايندهها را در اولويت کاري خود قراردهيم.
دكتر رضوي:
مديريت تلفيقي (IPM) حدود 35 سال پيش براي اولين بار در دانشگاه بوعلي همدان و همچنين در استان لرستان مطرح و قرار بر آن شد که در دانشگاه شمال کشور مرکزي به منظور پيگيري و اجراي اين نوع از مديريت تاسيس شود که متاسفانه اين طرح اجرا نشد.
پس از آن کارشناسان FAO بهمنظور اجراي طرحي دراين باره (بر روي گياه برنج) با ما ارتباط برقرار كردند و در ادامه توانستيم طرحهايي را در استان سمنان، بر روي آفت سن گندم و هم چنين محصول پستهي دامغان و سيب زميني شاهرود اجرا و کارگاههاي بيشماري نيز برگزار كنيم.
بر اساس طرحهاي پيشنهاد شده از سوي سازمان خواروبارجهاني (FAO) طرحهايي بهصورت پايلوت بر روي محصولات انگور، خرما و برنج و هم چنين محصولات گلخانهاي ورامين و جواد آباد اجرا شد.
البته نمي توان ادعاي توليد محصولات ارگانيك را داشت اما مي توانيم بگوييم که محصولات ما سالم هستند.
رحمانيان:
متاسفانه مصرف سموم در کشورما بسيار بالاست هم اكنون IPM يكي از رشتههاي مديريتي داراي اهميت و فعاليت بالا در جهان است. در کشورما نيز چند NGO در اين زمينه فعاليت ميکنند. دولت و معاونت ترويج نيز بودجهي مختصري براي اجراي IPM اختصاص دادهاند.
طرح اجراي مديريت تلفيقي در توليد خيار گلخانهاي را با همكاري آقاي طاهري و سازمان ملل چند سال پيش انجام داديم؛ همچنين طرحهايي در ارتباط با توليد پسته داشتيم.
خبرنگار:
وجود چه مشکلي در عرصهي کشاورزي منجر شد که شما به توليد محصولات سالم بدون مصرف سم و کود شيميايي گرايش پيدا کنيد؟
طاهري:
پيش از انقلاب سبز، بهدليل مصرف کم کود و مواد شيميايي، مشكلات بخش کشاورزي بسيار كمتر بوده است، متاسفانه افزايش انواع امراض و آفات در اوج مصرف سموم و كودهاي شيميايي مشاهده شدهاند؛ ما نيز مدتي بود به اين نتيجه رسيديم که با وجود مصرف سموم، آفات و بيماريهاي گياهي از بين نميروند، بنابراين تصميم گرفتيم از روشهاي ديگري براي برطرف کردن مشکلات پيش رو استفاده کنيم.
رحمانيان:
در حدود 40 ـ 30 سال پيش محققين سازمانها و موسسات تحقيقاتي متوجه شدند كه استفاده از بذور اصلاح شده و سموم جديد توليد محصولات را بالا ميبرد؛ بنابراين تكنولوژي توليد بذر، سموم و کودهاي شيميايي را به كشورهاي جهان سوم وارد و از آن بهعنوان انقلاب سبز ياد کردند.
در کشورما نيز همزمان با اصلاحات ارضي، انقلاب سبز مطرح شد و آمريكاييها استفاده از سموم و كودهاي شيميايي را در کشور ترويج دهند که متاسفانه اين روند هم چنان ادامه دارد.
*پيدايي آفات مقاوم نتيجهي مصرف بيرويهي نهادههاي شيميايي در عرصهي كشاورزي*
طاهري:
استفاده از اين سموم و تكنولوژيهاي نوين منجر به پيدايي آفات و بيماريهاي جديد در اراضي کشاورزي مي شود. براساس تجربيات و علوم کشاورزي به اين نتيجه رسيديم، پس از آن که سمپاشي به منظور نابودي آفات انجام شد درصد کمي از اين آفات از خود مقاومت نشان داده و از بين نمي روند، در واقع آنها ژن مقاومت به اين نوع از سم را دارند و با توجه به آن که گونههاي فاقد اين ژن از بين رفته اند بنابراين گونههاي مقاوم جفت گيري کرده و قادر هستند ژن مقاومت را به نسلهاي جديد منتقل کنند؛ اين موضوع بسيار خطرناک است چراکه اين آفات مقاوم با سموم قديمي از بين نمي روند بنابراين کشاورزان از سم بيشتري براي نابودي آنها استفاده خواهند کرد و يا مجبور هستند سموم جديدي را در مزارع خود امتحان کنند.
خبرنگار:
استفاده از مبارزات بيولوژيك يكي از راهكارهاي بسيار مهم است كه نقش بسيار مهمي در كاهش مواد شيميايي ميتواند ايفا كند؛ آيا شما از حشرات مفيد و پارازيته به هنگام شيوع آفات و بيماريهاي گياهي در مزارع خود استفاده ميكنيد؟
طاهري:
كشاورزان در گذشته بر اين باور بودند كه هر جنبنده و موجود زندهاي را غير از محصول هدف آفت بدانند، اين درحالي ست كه برخي از حشرات علاوه برآن که به محصولات کشاورزي آسيب نمي رسانند، مي توانند در به تعادل رساندن جمعيت آفات و امراض گياهي نيز مفيد باشند.
لازم به توضيح است ما استفاده از روش مديريت تلفيقي را با مبارزهي سن گندم شروع کرديم به نحوي که در طي مدت يک سال توانستيم مناطق زمستان گذراني اين آفت را شناسايي كنيم و درنهايت 5 ـ 4 روش IPM جديد را اعمال کنيم.
ما بايد توانايي تشخيص آستانهي خطر را در زمان شيوع آفت داشته باشيم و بتوانيم بهترين شيوهي مديريتي را اجرا کنيم. با توجه ب