امیرمحبیان تاکید کرد که نمیتوان رفتار انتخاباتی مردم ایران را تکبعدی دید و تحلیل کرد.
به گزارش گروه دریافت خبر خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا)، این استاد دانشگاه درششمین نشست از سلسله نشستهای عصر گفتوگو که با موضوع «مولفههای موثر بر افکار عمومی مردم ایران در انتخابات» در مرکز افکارسنجی دانشجویان ایران سخن میگفت، درباره مفهوم انتخابات و رفتار انتخاباتی خاطرنشان کرد: انتخابات یک رفتار سیاسی است که مرتبهای از مشارکت سیاسی تلقی میشود. انتخابات بیانگر انتظارات و گرایشات اکثریت مردم در موضوعات اجتماعی، اقتصادی، سیاسی و فرهنگی است. انتخابات یک شاخص بیانگر گرایشها و نگرشهای مردم و مطالباتی است که در حوزههای مختلف دارند. اما رفتار انتخاباتی، رفتارهایی است که یک فرد از خود بروز میدهد و در پای صندوق رای نتیجهساز میشود. به بیان دیگر وی در انتخابات موثر است.
این عضو هیات علمی دانشگاه اضافه کرد: اولین کسی که در مورد رفتار انتخاباتی کار کرد؛ «آندره زیگفرید» فرانسوی در کتاب «روح ملتها» است. وی بین جنگ جهانی اول و دوم به تحلیل رفتار انتخاباتی مردم فرانسه پرداخته است. اما معروفترین اثری که در ارتباط با تحلیل رفتار انتخاباتی صورت گرفته است مربوط به دانشگاه میشیگان میشود. دانشگاه میشیگان در دهه 1960 کتابی را به عنوان American Voter منتشر کرد که اثری جدی در این زمینه به شمار میرود.
محبیان درادامه با بیان اینکه سه مدل برای تحلیل رفتار انتخاباتی در دنیا وجود دارد، یادآورشد: یکی از این مدلها مدل جامعه شناختی است؛ این مدل فرض را بر این میگیرد که رایدهندگان گرایش سیاسی ثابتی دارند که ریشه در خانواده فرد، محیط شغلی و محیط فرهنگی وی دارد. البته متغیرهای دیگری از جمله اقتصاد، مذهب، نوع شغل، تحصیلات، سن، محل سکونت، نژاد و... بر آن تاثیر گذارند.
وی مدل دیگر را مدل روانی- سیاسی معرفی کرد و درتوضیح آن گفت: این مدل بیشتر روی انگیزههای شخصی و فردی تاکید دارد و معتقد است فرد بر حسب تعلقات سیاسی که دارد، به سراغ انتخابات میرود. دو نظریه در مورد کنترل رفتار فرد از نگاه روانی- سیاسی وجود دارد؛ یک اینکه، انسان را یک بسته در نظر بگیریم که از یک طرف داده به آن میدهیم و از طرف دیگر خروجی، رفتار فرد خواهد بود. این مدل قدیمی و کلاسیک کنترل رفتار است. این مدل فرض را بر این میگیرد با کنترل اطلاعات ما میتوانیم فرد را کنترل کنیم.
وی اضافه کرد: از تقریبا 50 سال پیش این مدل مورد چالش قرار گرفت و به تدریج منسوخ شد. حکمرانی و کنترل رفتار، دیگر به معنای کنترل اطلاعات نیست. علت این است که افراد فقط براساس دیتا و اطلاعات عمل نمیکنند، بلکه برداشتهای متفاوتی از یک واقعه و حادثه دارند. پس دیتا ثابت است، اما زمانی که وارد مغز ما میشود. برداشتها و نگرشهای متفاوتی را رقم میزند. براساس علایق، سلایق، خاطرات، زمینهها، تاریخ و...، برداشتها متفاوتی از یک حادثه یا یک واقعه داریم. این مدل فرض را بر این میگیرد که برای کنترل مردم باید بذری را در مغز آنها کاشت. یک بذر یا یک ایده در ذهن افراد کاشته میشود با پرورش تبدیل به یک درخت میشود که همان نگرش و رفتار افراد را شکل میدهد.
محبیان ادامه داد: پس یک فرض اساسی مدل دوم این است که چیزی به نام واقعیت وجود ندارد. آنچه هست برداشت ما از واقعیت است. یک فرض دیگر این مدل این است که مردم احساسی تصمیم میگیرند، اما با عقلانیت برای آن دلیل میآورند و آن را توجیه میکنند.
این استاد دانشگاه در ادامه سخنانش به بیان ویژگیهای مدل آرمانی- عقلانی پرداخت وگفت: منظور از آرمانی؛ جنبه ایدئولوژیک مدنظر هست و جنبه عقلانی، بحث انتخاب عقلانی پیش میآید؛ یعنی افراد به فرد یا حزبی رای خواهند داد که بیشترین نفع را برای آنها داشته باشد؛ این مدل بیشتر در غرب مطرح بوده است.
دبیر کل حزب نواندیشان اسلامی، در ادامه به عوامل موثر بر رفتار انتخاباتی فرد اشاره وخاطرنشان کرد