به گزارش خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا)، روزنامه فرامنطقهای القدس العربی در گزارشی با عنوان "در مسیر آزادسازی رقه و منبج، نیروهای گماشته و برنامههای متناقض هرگز خطر داعش را دفع نخواهند کرد"، نوشت: داعش در بیش از یک جبهه با عملیاتهای مختلفی روبهرو است، البته این امر قابل پیشبینی بود به ویژه که دشمنان این گروه تروریستی افزایش یافته و هر یک اهداف خود را دارند. در گذشته داعش با کمک ولایات مختلف خود به پیروزیهایی دست مییافت اما امروز به شدت هدف حمله قرار گرفته و تمامی پایگاههایش از فلوجه گرفته که اولین شهری است که به کنترل خود درآورد تا رقه و منبج در سوریه مورد محاصره هستند، پایگاه اصلیاش در لیبی یعنی شهر سرت نیز مورد هجوم نیروهای مختلف است. داعش مانند سابق برای مقابله با محاصره خود در بغداد از حملات انتحاری استفاده کرده و با کمک گروههای مخالف سوری در شهرهای مرزی نزدیک به سوریه مناطق تحت تصرف خود را گسترش میدهد. روسها امروز در سوریه بازی را در دست دارند همانگونه که یک مخالف سوری در تاریخ دهم ژوئن درباره تلاشها و اقدامات روسیه برای جذب گروههای میانه رو سوری جهت همکاری همین مطلب را بیان کرد. اما رابرت فورد، سفیر سابق آمریکا در دمشق نیز در همین زمینه با اشاره به بحرانی که روسها پس از دخالت نظامیشان در پاییز 2015 در سوریه با آن مواجه شدند، گفت: بازیگران صحنه درگیریها در سوریه امروز افزایش یافتهاند و هیچ گروهی توان آن را ندارد که میدان نبرد را قاطعانه به دست بگیرد. فورد تلاشهای روسیه برای رایزنی با مخالفان سوری را بحرانی استراتژیک برای مسکو و نداشتن نقشه راهی برای خروج از این بحران دانست.
ائتلافهای غربی
شرایط هر چه که باشد، گسترش نفوذ داعش روند ائتلافها در منطقه به ویژه سوریه و عراق را برهم زده است. در هر دو جبهه منافع طرفها رو به روی یکدیگر قرار گرفته است. ولادیمیر پوتین، رئیس جمهوری روسیه در کنار بنیامین نتانیاهو، نخست وزیر رژیم صهیونیستی، بشار اسد، رئیس جمهور سوریه و همپیمانش حزب الله و طرف ایرانی قرار گرفته است. در عراق آمریکاییها و دولت بغداد در مورد هدف با یکدیگر توافق داشته اما در مورد اقدامات پس از درگیریها با یکدیگر اختلاف نظر پیدا کردهاند. همین مساله در مورد جناحهای داخلی که برای ساختار وضعیت پس از مرحله شکست داعش مبارزه میکنند، نیز صدق میکند. در مورد کردها چه آنها که در سوریه و چه آنها که در عراق میجنگند، فرصتی برای گسترش مناطق تحت نفوذشان فراتر از مراکز تجمع دیرینهشان دست داده است و همانگونه که تحلیلگر مجله فارین پالسی آورده آنها در دل جنگ علیه داعش وارد جنگ دیگری شدهاند. وی با اشاره به پیشروی ائتلاف نیروهای دموکراتیک سوریه گفت: این ائتلاف که ساخته آمریکا و مشاوران نظامی است که با نیروهای حمایت مردمی وابسته به حزب اتحادیه دموکراتیک به عنوان پوشش برای پیشروی به سمت پایگاههای داعش در شهر رقه یا منبج همکاری میکنند، اختلافی میان کردها ایجاد کرده و از آنها میخواهد در مرزهای آنچه آن را "کردستان بزرگ" میدانند تمرکز کرده و از پیشروی در مناطق غالبا عربنشین خودداری کنند. طرفهایی که خواستار تشکیل کشوری صرفا کرد هستند به مشکلات پیش روی خود معترفاند. نیروهای مدافع خلق همپیمان با آمریکا با ارتباطشان با حزب کارگران کردستان ترکیه (پ.ک.ک) که واشنگتن آن را تروریستی میداند به دست داشتن در پاکسازی اعراب از مناطقی که داعش از آن فرار میکند، مانند تل ابیض و روستاهای حسکه متهم هستد و این همان اتهاماتی است که متوجه گروه داوطلبان مردمی در عراق است و آنها هم مانند کردهای سوریه از حمایت هوایی آمریکا برخوردارند. در دراز مدت این وضعیت تنشها و نزاعهای نژادی و طایفهای را خلق خواهد کرد و هرگز منجر به نابودی ریشهای داعشی نخواهد شد. عامل ارتباطی اصلی میان جبهههایی که اکنون علیه داعش گشوده شده تحقق دستاوردهای کوتاه مدت است. هر یک از این عملیاتها با ساختار و شرایط سیاسی خاص خود پیش میرود. فرماندهی حیدر العبادی در عملیات نظامی آزادسازی فلوجه با مشکلاتی همراه بود. مشکلاتی که جریان صدر عراق و تاکیدش بر مبارزه با فساد و انفجارهای انتحاری به وجود آوردند. بغداد معتقد است عامل این انفجارها فلوجه است اما تحلیلگران معتقدند این انفجار از سوی دیالی برنامه ریزی و اجرا شدند. خروج عاملان انتحاری از شهر محاصره شده فلوجه هنوز دشوار است. دولت آمریکا که تنها چند ماه از عمرش در کاخ سفید باقی مانده در سوریه به دنبال نابودی داعش با هر ابزاری است. دولت سوریه که عملیات ویژه خود را با حمایت کارشناسان روس علیه رقه آغاز کرده نیز به دنبال بازگرداندن اعتماد به نفس خود و بازگشت به مناطقی است که از دست داده است.
اعراب اهل تسنن کجا هستند؟
غایب واقعی تمامی این عملیاتهای نظامی یک عامل بومی است، اعراب اهل تسنن الانبار که آمریکا برخی از آنها را آموزش داد اما بغداد با تشکیل گارد ملی متشکل از آنان مخالفت کرد. در رقه سوریه نیز شاهد غیبت قبایل هستیم. به گفته وابریش بالانش از موسسه واشنگتن، در رقه سناریوی سقوط نه به نیروهای دموکراتیک سوریه و نه به نیروهای دولت دمشق ارتباط دارد. در حقیقت حل قطعی اختلافات توسط قبایل عربی انجام خواهد شد که در دههای گذشته به عامل مهمی تبدیل شدهاند. بالانش با اشاره به نقاط ضعف عملیات نیروهای دموکراتیک سوریه که هرگز به خیابانهای رقه منتهی نخواهد شد، گفت: چه بسا کردها با استفاده از این عملیات به سمت عفرین حرکت کرده و این منطقه را به محور کرد در شمال شرق سوریه ملحق کنند. بالانش در ادامه گفت: اولویتها و خواستههای کردها برای ملحق کردن عفرین و چه بسا رقه هرچه که بود هیچ حملهای علیه رقه بدون اتحاد قبایل عرب که نقش مهمی در روابط با حزب بعث و یا داعش ایفا میکنند محقق نخواهد شد. از نظر بالانش نقشی که قبایل در کودتای سوریه ایفا کردند به دلیل شرایط آنها در مرزهای سوریه که همواره با دولت مرکزی مخالف هستند با قبیلهای که با کمک جناحهای حاکم مستقر شد، در ارتباط است اولی در حمایت از کودتا از همان روزهای اول شتاب ورزید اما دومی به حمایت خود از حزب بعث ادامه داد. قبایل رقه تا سال 2013 و پیش از ورود نیروهای خارجی کشورهای عرب حوزه خلیج فارس در پیمان با دولت دمشق بود. داعش هر قبیلهای که با حاکمیتش مخالفت میکرد را سرکوب کرده و با زبان کشتار با آنها برخورد کرد و شاید مهمترین تغییر در ساختار این قبایل پیوستن تعداد زیادی از جوانان به داعش جهت شرکت در نبردها بود. اینجاست که عامل بومی در هر تلاشی برای نابودی داعش ضرورت مییابد. به نظر بالانش در صورت فروپاشی داخلی داعش و یا از دست دادن جایگاهش در میان مردم، فرصت دادن به شیوخ قبایل و حمایت قانونی و مالی از آنها میتواند تنها راه چاره باشد. اما در عملیات رقه قبایل همچنان در معرض خطر هستند. اختلاف عشایر در پیوستن به داعش و ائتلاف آمریکایی نیروهای دموکراتیک سوریه مانند بمبی ساعتی برای آینده این منطقه است. نمیتوان پس از شکست داعش و افراطیها منطقه را به دست قبایل سپرد. این وضعیت میتواند به بروز جنگی قبیلهای منجر شود که هدف بخشی از آن انتقام و بخشی دیگر جنگ بر سر منابع آبی خواهد بود. همچنین نمیتوان تجربه کردها در کوبانی و دیگر مناطق را به رقه و دیر الزور منتقل کرد زیرا نیروهای مدافع خلق متهم به پاکسازی نژادی هستند. همه این مسایل نیاز به دخالت یک طرف خارجی جهت میانجیگری میان گروههای درگیر را نشان میدهد. تمامی این موارد خبر خوبی از رقه نمیدهند و حامل پیام اختلاف و شکست هستند. داعش حتی اگر شکست داده شود باز هم در این منطقه وجود دارد. در عراق آمریکاییها در سالهای 2007 و 2008 القاعده را شکست دادند اما بقایای این تشکیلات دوباره با استفاده از تحرکات اهل تسنن و نیز انتفاضه سوریه در قالب جدید "داعش" تشکیل شد.
منطقه منبج
در عملیات نیروهای دموکراتیک سوریه علیه منطقه منبج واقع در غرب رودخانه فرات و در نزدیکی مرزهای ترکیه همین نگرانیها وجود دارد. عملیات علیه این منطقه با هدف قطع آخرین خط امدادرسانی به داعش از سوی ترکیه آغاز شد. آمریکاییها با حضور ترکهایی که ظاهرا برای بازگرداندن ارتش و مخالفان میانهرو سوریه تلاش میکردند غافلگیر شدند. این عملیات شکست خورد و منجر به توسعه نفوذ داعش در شهر مارع شده و بحران پناهجویان را ایجاد کرد. آمریکا در اینجا تصمیم گرفت طرح خود را با کردها آغاز کند. بر اساس گزارش واشنگتن پست آمریکا نگرانیهای ترکیه را نادیده گرفته و کوماندوهای آمریکایی با نیروهای پیش رو به سمت منبج حرکت کردند. جنگندههای ائتلاف پلهای میان منطقه منبج و مرزهای ترکیه را هدف قرار داده و از کردهای سوریه جهت توسعه مناطقشان به سمت غرب فرات و شمال سوریه حمایت کردند. روزنامه تایمز نیز در این زمینه نوشت: نادیده گرفته شدن نگرانیهای آنکارا از سوی واشنگتن و حمایت آمریکا از نفوذ کردها به غرب فرات نشان دهنده کاهش نفوذ ترکیه در مناطق شمال سوریه پس از سقوط جنگنده نظامی روس در نوامبر سال گذشته است. روسیه سامانه پیشرفته موشکی خود را برای ممانعت از پیشروی نیروهای ترکیه و نفوذ در خاک سوریه مستقر کردند. همچنین حملات هوایی متعدد و مکرر روسیه تقریبا مخالفان میانهروی سوری را که از سوی ترکیه حمایت میشدند در هم شکست. آرون استن از شورای آتلانتیک در این رابطه اظهار داشت: جایگاه ترکیه به شدت تضعیف شده و گروههایی که ترکیه حامیشان بود دچار اختلاف شده و به شدت تضعیف شدهاند. این روزنامه در ادامه نوشت، ترکیه امروز موضعگیری به مراتب نرمتری در پیش گرفته است. روزنامه مذکور به نقل از یک منبع در ترکیه نوشت: کنار رفتن احمد داووداوغلو، نخست وزیر سابق تحولی در سیاست خارجه ترکیه ایجاد خواهد کرد.
فراتر از یک پیروزی نظامی
در نهایت ائتلاف ضد داعش و یا دیگر ائتلافهای بومی موفق به نابودی داعش و تحقق دستاوردهای نظامی فوری نخواهند شد، آنچه در اینجا اهمیت بیشتری دارد راه حل سیاسی و توافقنامههای بینالمللی و داخلی است. طبق نظر دیوید گاردنر، نویسنده روزنامه فایننشال تایمز انگلیس مهمتر از پیروزی نظامی، توافق بازیگران بینالمللی یعنی آمریکا و روسیه و بازیگران منطقهای یعنی عربستان، ایران و ترکیه با یک طرح سیاسی مشترک است و بدون تحقق این امر، نابودی داعش بسیار دشوار خواهد بود. داعش مناطق تحت کنترل خود را از دست داده اما اختلاف بر سر آن باعث میشود به شکل یک کشور و قدرت ظاهر شود و چه بسا نسل بعدی تکفیریها از نسل قبلی خود رادیکالیتر باشند.
انتهای پیام
