به گزارش ایسنا، مراسم ماه محرم در واقع بازسازی و یادآوری واقعه خونین کربلاست و پرشورترین این ایام از یکم تا دهم محرم به ویژه در روز نهم و دهم این ماه است. در این ایام با برگزاری مراسم سینه‎زنی و زنجیرزنی، علم‎گردانی و تعزیه‎خوانی، واقعه خونین کربلا را در اذهان متبادر می‎کنند.

در این ایام، همه شهرها و روستاهای گلستان در غم و ماتم فرو رفته و اقشار جامعه با پوشیدن لباس مشکی و آویز کردن پرچم سیاه برسر درب خانه و مکان کسب تجاری، سر درب مساجد و حسینیه‎ها، خود را در ایام سوگواری سهیم می‎دانند.

در استان گلستان، اقوام متعددی چون بومی‎ها، شاهرودی، کاشمری و نیشابوری، ترک، قزاق، قزلباش، سیستانی، بلوچ، مازنی و... در کنار یکدیگر زندگی مسالمت‎آمیزی دارند. این اقوام در ایام محرم با عادات و آداب خود به عزاداری می‎پردازند که در ادامه، مراسم مشترک و عمده آنها بیان می‎شود:

روضه‎خوانی

تکایای موجود در محلات قدیمی و بازارهای شهرهای قدیمی به ویژه در گرگان نشان از آن دارد که معمولاً در هر محله‎ای یک تکیه وجود دارد و عزاداران شب‎ها در تکیه گردهم جمع می‎شوند و به عزاداری می‎پردازند. همچنین برخی از ساکنان هر محله منبر کوچک دو پله‎ای در خانه دارند که در طول دهه و روز اربعین، در بزرگ‎ترین اتاق منزل قرار می‎دهند تا واعظی که از قبل از فرارسیدن محرم با او هماهنگ کرده‌اند بیاید و پس از سخنرانی به ذکر مصایب امام حسین و یارانش بپردازد.

در این مراسم عمدتاً زنان محل حضور می‎یابند و مجلس زنانه است. اما در روستاها روضه‎خوانی‎های خانگی توسط افراد متمول روستا دایر می‎شود و در نوبت صبح و یا عصر پیش از نماز مغرب و عشا برگزار می‌شود. ساکنان این استان بر این باور هستند که روضه خوانی در منازل موجب برکت مال و نزول نعمت می‎شود به همین دلیل افرادی که نذر روضه‎خوانی دارند اقدام به این کار می‎کنند و واعظ را به خانه دعوت می‎کنند تا از اول تا دهم محرم روضه در منزل ایشان دایر شود.

نذورات ماه محرم

نذر کردن در استان گلستان اشکال گوناگون دارد که شامل قربانی کردن گوسفند هنگام ورود علم، قربانی کردن گوسفند در روز عاشورا و تحویل به مسجد و یا تکیه محل برای استفاده در غذای حسینی، دخیل شدن در خرج و مخارج ایام محرم به صورت پول نقد یا جنسی که متداول‎ترین آن برنج و گوشت است.

برخی افراد ابتدا نذر می‎کنند تا حاجت‎شان برآورده شود و بعضی بعد از برآورده شدن حاجتشان نذر می‎کنند. بعضی نیز در روز هفتم ماه محرم هنگام بستن علم نیت می‎کنند و روسری دور علم می‎پیچند و اسپند دود می‎کنند و از خدای خویش طلب مغفرت می‎کنند. این گونه نذورات در اعتقادات آنها نقش بسزایی دارد و معتقدند که در این ایام حاجتشان بیشتر و زودتر نسبت به ایام دیگر برآورده می‎شود.

تعزیه و شبیه‎خوانی

تعزیه‎خوانی و شبیه‎خوانی از جمله آداب ماه محرم بوده است که متاسفانه امروزه به فراموشی سپرده شده و تعزیه‎خوانان زبردست دنیا را وداع گفته‎اند. در استان گلستان دو دسته تعزیه‎خوانی و شبیه‎خوانی وجود داشته است، دسته‎ای ساکن شهر و روستای خود بودند که بیشتر در تاسوعا و عاشورا و اربعین حسینی اقدام به اجرای تعزیه‎خوانی و شبیه‎خوانی می‎کردند.

در تعزیه روز عاشورا، مردم در یکی از میادین بزرگ شهر و یا روستا گرد هم می‎آمدند و تعزیه‎خوانان به دو گروه اتقیا و اشقیا تقسیم می‎شدند و حوادث روز عاشورا را بازخوانی می‎کردند.

آنها با نصب خیمه و خراب کردن بعضی از خیمه‎ها به مجلس عزاداری جلوه‎ای خاص می‎بخشند. شخصیت‎هایی چون شیر و مرد درویش نیز در تعزیه حضور داشته‎ که شیر به هنگام ورود سیدالشهدا(ع) به میدان نبرد وارد می‎شد و از رفتن ایشان ممانعت می‎کرد. درویش نیز با لباسی یک دست سفید پس از شهادت امام حسین وارد صحنه می‎شد و به ذکر مصیبت می‎پرداخت. مردم در کاسه پر از آب او سکه نذری می‎انداختند. همچنین به هنگام وارد شدن حضرت به میدان، خانواده‎ها فرزندان خردسال خود را از زیر شکم ذوالجناح عبور می‎دادند و این کودکان در چکمه‎های فردی که شخصیت امام حسین(ع) را اجرا می‎کند، پول به جهت قبولی نذرشان می‎انداختند.

مراسم علم بندان

یکی از نشانه‌های مهم کربلا، علم و یا طوق است که مردم گلستان در عصر روز پنجم محرم مراسم علم یا طوق بندان را اجرا می‌کنند. دسته‌های عزاداری، علم را در خیابان‌ها و کوچه‌های اطراف می‌گردانند. هنگام شکل گیری دسته‌ها، ابتدا علم و پرچم‌ها را پیشاپیش دسته به حرکت درمی‌آورند و پشت سر آنان سینه زنان و به صورت دایره وار به حرکت خود ادامه می‌دهند و پشت سر مردان، زنان وکودکان حرکت می‌کنند و اشعاری که از سوی مرثیه خوانان خوانده می‌شود، به طور همصدا می‌خوانند.

دسته به هر خانه‌ای که می‌رسد، اگر اهالی آن خانه نذری داشته باشند دستمال، روسری و یا شالی به علم می‌بندند و اسپند دود می‌کنند که به این کار علم بندان می‌گویند. هم چنین برخی از خانواده‌ها اگر نذر داشته باشند، به هنگام ورود علم، گوسفند قربانی می‌کنند.

روز تاسوعا

دسته‌های عزاداری در عصر روز تاسوعا مهیا می‌شوند و در خیابان‌ها و کوچه‌ها به ویژه به زنجیرزنی می‌پردازند. سپس مراسم پامنبری آغاز می‌شود و تا نماز مغرب و عشاء ادامه دارد. در مراسم مذکور که تنها در محلات قدیمی گرگان برگزار می‌شود، خانه‌های گرگانی منبر خود را بیرون از در منزل قرار می‌دهند تا هرکسی نذری دارد، شمعی روشن کند و بر روی آن قرار دهد. گرگانی‌ها اعتقاد دارند اگر کسی شمع روشن کند و بر روی چهل منبر بگذارد، حاجتش برآورده می‌شود. هم‌چنین پختنی ویژه روز تاسوعا قورمه سبزی است.

پخت حلیم نیز در عصر تاسوعا توسط زنان انجام می‌شود و پس از آماده شدن حلیم را تقسیم می‌کنند. گفتنی است عزاداران به سر دیگ حلیم یک دیگر می‌روند و اندکی آن را هم می‌زنند و پای دیگ شمعی بر می‌افروزند تا حاجت شان برآورده شود.

روز عاشورا

مردم شب پیش از عاشورا تا صبح در مساجد و تکایا بسر می‌برند و به یاد شب وداع امام حسین(ع) با یارانش تا پاسی از شب به عزاداری و قرآن خوانی مشغولند. صبح این روز پیش از نماز صبح و برآمدن خورشید، مردمی که در مسجد هستند همراه با علم مسجد و یا تکیه به خیابان‌ها و کوچه‌ها روانه می‌شوند. زنان نیز از خانه به این دسته ملحق می‌شوند و این بیت را با حزن و اندوه اعم از زن و مرد می‌خوانند:

ای صبح روسیاه به چه روی می‌شود سپید/ امروز حسین تشنه لب می‌شود شهید

و هرچه به وقت اذان صبح نزدیک می‌شوند دسته سینه زنی آرام آرام به مسجد برمی‌گردد تا نماز صبح را به جماعت اقامه کنند. پس از آن، در مسجد و یا تکیه به عزاداران صبحانه می‌دهند و حدود ساعت 8 صبح دوباره عزاداران در مسجد دور هم گرد می‌آیند و دسته زنجیرزنی تشکیل می‌شود. این دسته به همراه دیگر عزادارانی که آن‌ها را همراهی می‌کنند به منزل چند تن از اهالی می‌روند که سفره پذیرایی از عزاداران حسینی را از قبل مهیا کرده‌اند. شیربرنج تنها غذایی است که عزاداران در چنین مراسمی نوش جان می‌کنند.

سپس دسته به زیارت اهل قبور و درگذشتگان می‌روند. نماز ظهر عاشورا مراسم باشکوهی است که در هر شهر و روستایی اقامه می‌شود. در عصر روز عاشورا گروه تعزیه خوانی به اجرای تعزیه روز عاشورا می‌پردازند.

شام غریبان آخرین مراسم دهه محرم محسوب می‌شود که با اقامه نماز مغرب و عشا آغاز می‌شود. پس از آن، دسته سینه زنی حرکت خود را شروع می‌کنند و با رفتن به محلات و کوچه‌های مختلف شهر و روستا با حضرت زینب(ع) و کاروان کربلا همراهی و همدلی می‌کنند.

در این مراسم مردان به دو دسته تقسیم می‌شوند بیت اول یک رباعی را دسته اول و بیت دوم را دسته دیگر می‌خوانند. در بخشی از مراسم به آرامی می‌نشینند، بر سر می‌زنند و می‌خوانند: آه و وایویلا زاده زهرا مگر امشب شام غریبان است و آن گاه با با ضربات کوبنده ایستاده بر سینه می‌زنند:جوانان بنی‌هاشم بیایید علی را بر دو خیمه رسانید یا حسین/ شمر ستمگر با تیر و خنجر آمد به دشت کربلا الله اکبر یا حسین

در هنگام برگزاری مراسم شب غریبان، مراسم دسته چوبی برگزار می‌شود و اعتقاد دارند وقتی خبر شهادت امام حسین(ع) به مردم ایران رسید چون اسلحه خاصی نداشتند به خونخواهی آن حضرت چوب برداشته قیام کردند.

اربعین حسینی

در این روز صبح برخی از خانواده حلیم و برخی دیگر شله زرد می‌پزند. هم چنین در عصر این روز علم هر تکیه، مسجد و یا هیاتی را با حضور عزاداران باز می‌کنند و یا به اصطلاح شهید می‌کنند.
انتهای پیام