اکتبر سال جاری بود که ترامپ در نهایت موضع‌گیری‌های خصمانه خود علیه برجام را عملی ساخت و از تایید پایبندی ایران به برجام خودداری کرد. بسیاری از کارشناسان این اقدام او را نخستین گام در راستای خروج کامل آمریکا از توافق هسته‌ای دانستند.

این درحالی بود که ترامپ بدون توجه به جامعه بین‌الملل و در راس آن کشورهای اروپایی متحد واشنگتن و همچنین آژانس بین‌المللی انرژی اتمی، پایبندی ایران به برجام را تایید نکرد.

با این اقدام ترامپ و بر اساس قانون کنگره در مورد برجام عملا سرنوشت توافق هسته‌ای در دستان قانونگذاران آمریکایی قرار گرفت که اکثریت آن‌ها جمهوری خواهانی بودند که از ابتدا مخالف امضای برجام با ایران بودند. مجلس سنا 60 روز فرصت داشت تا در مورد بازگرداندن کامل تحریم‌های هسته‌ای لغو شده ایران تصمیم‌گیری کند، اما با پایان این فرصت قانونگذاران نتوانستند تا به یک تصمیم قطعی در این‌باره برسند. بسیاری بر این نظرند که اروپا در رایزنی با اعضای کنگره آمریکا تلاش بسیاری داشتند تا تصمیمی بر خلاف روح حاکم بر برجام اتخاذ نشود.

در عین حال بعد از آن‌که کنگره نتوانست به نتیجه در این‌باره برسد مجدد توپ برجام را به زمین کاخ سفید انداخت و حالا ترامپ غیر قابل پیش‌بینی چند روز مانده تا اعلام تصمیمش درباره پایبندی یا عدم پایبندی ایران به برجام و تمدید تعلیق برخی تحریم‌ها، فضای خاکستری بیشتری را ایجاد کرده است.

رییس‌جمهور آمریکا باید هر 3 ماه یک‌بار پایبندی ایران به برجام را تایید کند از این رو ترامپ باید در روز جمعه (12 اکتبر) یک‌بار دیگر در این مورد تصمیم‌گیری کند. اما آنچه در این مقطع مهم است تصمیم ترامپ درباره ادامه دادن به اجرای برجام با امضای تعلیق برخی تحریم‌ها علیه ایران است. 

نشریه پولیتیکو گزارش داده است که احتمالا ترامپ در حالی که پایبندی ایران به برجام را رد می‌کند یک‌بار دیگر نیز تعلیق تحریم‌های ایران را تمدید می‌کند.

اکنون به نظر می‌رسد دولت ترامپ سعی دارد تا به بهانه‌های واهی و نخ‌نمایی مثل حقوق بشر و توسعه برنامه موشکی و مرتبط ساختن این موضوعات با یکدیگر ایران را به نقض روح و متن برجام متهم و به این بهانه‌ها تحریم‌هایی را علیه ایران اعمال کند.

در همین راستا دن اسمیت، رییس موسسه تحقیقات صلح بین‌الملل استکهلم و محقق برجسته صلح و امنیت بین‌المللی با خبرنگار ایسنا گفت‌وگویی را انجام داده است.

وی برجام را بهترین استراتژی برای حل مساله هسته‌ای ایران دانست و برای اجرای آن به ایران تبریک گفت.

او در پاسخ به این سوال که با توجه به اینکه طرف‌ها در طول مذاکرات سعی کردند تا موضوعات دیگری جز مساله هسته‌ای وارد گفت‌وگوها نشود، چرا اکنون ترامپ تلاش می‌کند تا بگوید برجام تاثیری در نقش ایران در خاورمیانه نداشته است، آیا داشتن چنین انتظاری از برجام درست است؟ گفت: این موضع ترامپ دلایل پیچیده‌ای دارد. دلیل نخست آن است که ترامپ در کل با همه سیاست‌های مربوط به دولت اوباما مخالف است. از دیدگاه آمریکا، برجام یکی از دستاوردهای دولت اوباما است بنا بر این این مساله برای ترامپ مشکل محسوب می‌شود.

اسمیت ادامه داد: موضوع دوم آن است که هدف از برجام از سوی طرف‌های این توافق ورود دوباره ایران به اقتصاد جهانی و تجارت بود. اما دولت ترامپ با ورود دوباره ایران به اقتصاد جهانی مشکل دارد، بخشی از این مشکل مربوط به قدرت روزافزون آمریکا در منطقه است و بخشی دیگر مربوط به اقدامات و سیاست‌های ایران در سوریه است؛ در مورد این دو موضوع ترامپ حمایت بسیاری از مقامات و افراد سیاسی مختلف دارد. سوم این‌که موضوع گروگان‌گیری سفارت آمریکا بین سال‌های 1979 تا 1981 به ایجاد یک تصویر خصمانه از ایران در آمریکا شدت داده است، در واقع برنامه هسته‌ای ایران تنها یکی از موضوعاتی بود که آمریکا بر سر آن با ایران مشکل دارد.

این محقق برجسته صلح و امنیت بین‌الملل با تاکید بر اینکه "لغو یک جانبه برجام از سوی آمریکا که مورد تایید شورای امنیت نیز قرار گرفته است، یک ریسک بزرگ است" گفت: در واقع با توجه به رفتارهای کنونی آمریکا، از بین رفتن اعتماد به توافق‌های بین‌المللی یک تهدید بزرگ در این مقطع حساس است.

اسمیت در مورد مقاومت احتمالی اروپا در برابر آمریکا برای خروج از برجام نیز به ایسنا گفت: تا کنون نشانه‌ها حاکی از مقاومت اتحادیه اروپا و اعضای آن مبنی بر ادامه حمایت از برجام و اجرای آن است. اگرچه بعید به نظر می‌رسد اروپایی‌ها در  مقابل بانک‌های آمریکایی و محدودیت‌هایی که در سرمایه‌گذاری‌های مالی اعمال خواهند کرد، موضع سرسختانه اتخاذ کنند.

وی هم‌چنین در مورد تصمیم نهایی ترامپ برای ماندن در برجام یا خروج از آن و پیامدهای احتمالی این اقدام یک‌جانبه اظهار کرد: احتمال آن وجود دارد که ترامپ از برجام خارج شود، اما مشخص نیست که کنگره نیز این اقدام را انجام دهد. این روند بسیار دقیقی است که در آن کنگره می‌تواند در صورتی که ترامپ اعلام کند برجام دیگر در راستای منافع آمریکا نیست و نباید اجرا شود، تصمیم بگیرد.

رییس موسسه تحقیقات صلح بین‌الملل استکهلم خاطرنشان کرد: پس از اعلام عدم پایبندی ایران به برجام از سوی ترامپ، وی اعلام کرد که در این رابطه با کنگره برای اصلاح برجام همکاری می‌کند، اما کنگره هیچ اقدامی انجام نداد و ممکن است به همین روند ادامه دهد و اقدامی انجام ندهد. این احتمال وجود دارد در شرایطی قرار بگیریم که ترامپ هر سه ماه یک بار برجام را رد کند ولی کنگره مثل سه ماه گذشته در جهت تایید آن اقدامی انجام ندهد.

گزارش از: پوریا فیروزنژاد

انتهای پیام