چهارشنبه ۲۸ آذر ۱۳۹۷ | ۱۱:۳۹
داستان یک خیابان و سینماهایش

داستان یک خیابان و سینماهایش

«از نوجوانی عاشق سینما بودم، به محض این که در مطبوعات خبری منتشر می‌شد که فلان سینما به دلیل استقبال نشدن مردم، تعطیل می‌شود، راهی همان سینما می‌شدم تا در آنجا فیلم ببینم و حداقل یک بار آن سالن سینما را ببینم، حالا که عکاسی می‌کنم، آن سینماها برایم نوستالژی شده‌اند.»

به گزارش ایسنا، لاله‌زار و بناهای تاریخی‌اش که روزی پاتوق اهالی فرهنگ بوده، گاهی ورد زبان دوستداران میراث فرهنگی می‌شود و همه از یک چیز گله دارند، چه می‌شد اگر فرهنگی‌ترین خیابان آن روزهای مردم تهران را ثبت ملی می‌کردیم، آن هم وقتی توانسته‌ایم خیابان ۱۸ کیلومتری ولی‌عصر (عج) را ثبت کنیم و آن همه مشکل را به جان بخریم و شهرداری را به میان بیندازیم، حالا مگر چه می‌شود این خیابان هم با وجود تبدیل شدن‌اش به مرکز الکترونیک ثبت شود و میراث‌فرهنگی و شهرداری در این راه یک گام جلوتر بردارند.

مهمترین وجه خیابان «لاله‌زار» داشتن سالن‌های سینما و تئاتر بوده، مکان‌های تاریخی که روزی همه مردم شهر و شاید دیگر شهرها وقتی امروز نامش را می‌شنوند فقط به یاد فیلم‌ها و تئاترهایی می‌افتند که در صف‌های طولانی منتظر وارد شدن به سالن‌های سینما بودند.

هر چند بعد از انقلاب بیشتر سالن‌های تئاتر، سینماها همچنان سرپا ماندند، اما آن‌ها هم به مرور در این خیابان تاریخی و قدیمی از پا افتادند، حالا در میان آن همه مشکلات کوچک و بزرگ در ۲۱ شهریور سال گذشته، این خبر منتشر شد؛ «در شرایطی که همزمان با روز ملی سینما در روز ۲۱ شهریور مدیرکل دفتر ثبت آثار تاریخی خبر از ثبت سینما و محور خیابان لاله‌زار داده بود، تابلوی چند سینمای قدیمی در محور این خیابان تاریخی که هنوز در فهرست آثار ملی به ثبت نرسیده است، حذف شدند.»

با حذف تابلوی سر در سینماهای خیابان لاله‌زار تقریبا هیچ امیدی به حفظ باقی‌مانده‌های تاریخ و فرهنگ لاله‌زار باقی نمانده بود، اما بی‌خبر از تلاش‌هایی که یک عکاس جوان برای حفظ حس نوستالژی‌های خود در کودکی دنبال می‌کند.

سینما ایران

لاله‌زار، تفرجگاهی که امروز خیابانی مرده است

حالا داوود قهردار عکاسی که چند سال است، سراغ پژوهش و ثبت تصاویر از سینماهای تهران به خصوص سینماهای قدیمی لاله‌زار  کرده و حتی قرار است کتابی از آن‌چه تا امروز در مورد سینماهای قدیمی لاله‌زار به دست آورده را منتشر کند، او برخی از تصاویر ثبت شده‌اش را در نشستی با عنوان «لاله‌زار؛ باغ تفرج تهران مدرن» در شهرداری منطقه ۱۲ تهران به نمایش گذاشت.

وی به ایسنا می‌گوید: پروژه سینماهای تهران یکی از دغدغه‌های من بود و خیابان لاله‌زار را به عنوان یکی از تاریخی‌ترین خیابان‌های تهران می‌شناسند، هر چند هنوز نتوانسته‌ام به بخشی از سالن‌های سینماهای لاله‌زار راه پیدا کنم، چون بسیاری از ان‌ها امروز به انباری لوازم الکتریکی تبدیل شده و مالکان ترس از انتشار عکس‌ها و به وجود امدن دردسر برای خود را دارند، اما تلاش می‌کنم تا رضایت آن‌ها را برای عکاسی جلب کنم.

او سینما «متروپل» در لاله‌زار نو که بخش‌هایی از فیلم سینمایی «متروپل» مسعود کیمیایی نیز در آن ساخته شده را نسبت به دیگر سینماهایی که عکاسی کرده‌ است، سالم‌تر می‌داند و ادامه می‌دهد: هنوز صندلی و سقف‌های آن پابرجاست و معتقدم قابلیت احیا را دارد، جالب است که این سالن در اختیار سینمادار است، هر چند سینماهای دیگر که بیشترشان به کسبه لاله‌زار فروخته شده‌اند به انباری لوازم الکتریکی تبدیل شده اند.

به گفته‌ی وی «بهروز بهبهانی» پسر «رضا بهبهانی» صاحب سینما بسیار علاقه‌مند است که این اثر با کمک وزارت ارشاد، شهرداری و میراث فرهنگی بار دیگر به سالن سینما یا یک موزه تبدیل شود، او حتی در جلسات شهرداری هم شرکت کرده است.

سینما متروپل

او ۱۶ سینما را متعلق به خیابان لاله‌زار قدیم و دو سینما را متعلق به خیابان لاله‌زار نو در ضلع شمالی تقاطع جمهوری می‌داند و اضافه می‌کند: سینما «ریتس» که در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده، معماری ارزشمندی دارد. در گذشته یکی از پرفروش‌ترین سینماهای ایران بوده و مسعود کیمیایی حتی علاقه ‌داشته تا فیلم‌اش را در آنجا بسازد.

قهردار که به گفته‌ی خودش حتی در سالن‌های «نصر» و «پارس» تئاتر هم تماشا کرده است و هنوز کارهای شادروان سعدی افشار، زری برومند و احمد بهروزی در تئاتر نصر را به یاد دارد، اظهار می‌کند: هیچ کدام از سینماهای لاله‌زار در دهه ۳۰ و ۴۰ قدرت رقابت با سینما «ریتس» را نداشته‌اند، اما آن در نهایت مصادره می‌شود و سرانجام  در سال‌های ۷۰-۷۱ از گردش کار خارج می‌شود.

وی یادی از دوران نوجوانی خود می‌کند و می‌گوید: از نوجوانی عاشق سینماهای قدیمی تهران بودم، به اندازه‌ای که به یک خواننده قهار مجلات حوزه سینما تبدیل شدم و به محض این که در مطبوعات خبری منتشر می‌شد که فلان سینما قرار است تعطیل شود، به آن سینما می‌رفتم تا حداقل یک فیلم در آن‌جا ببینم و به این بهانه فضای سالن سینما را نیز به خاطر بسپارم.

قهردار با بیان این‌که این سال‌ها که برای عکاسی سراغ این خیابان می‌روم و از کنار این سینماها رد می‌شوم، آن‌ها برای من حسِ نوستالژی دارند. از کنار سینما «شیرین» یا «توسکا» که رد می‌شوم، یادم می‌آید که فیلم «غریبانه» را در سینما «شیرین» یا فیلم «دو زن» را در «توسکا» دیده‌ام.

او ادامه می‌دهد: من زیاد به سینما «سانترال» یا سینما «مرکزی» در میدان انقلاب یا سینما «شهرتماشا» می‌رفتم.سینما «سپیده» باشگاه فیلم بود و فیلم‌های مستند را آنجا می‌دیدیم. آن وقت‌ها جوانان زیاد کتاب می‌خریدند یا سینما می‌رفتند و میدان انقلاب خودش یک پاتوق فرهنگی بود.

وی با اشاره به وجود سینمای تابستانی در پشت بام سینما «سپیده» که از دوران گذشته تا امروز هنوز سرپاست، ادامه می‌دهد: در آن‌جا  پرده سینماها و جاهایی که صندلی نصب بوده مشخص است. البته ما در تهران هنوز حدود ۱۵ - ۱۶ سینمای تابستانی داریم. نمی‌دانم چرا سینماهای تابستانی احیا نمی‌شود. احیا سینماهای تابستانی هزینه‌ای ندارد. صرفاً با گذاشتن تعدادی صندلی و یک پرده سینما و آپارات‌خانه آن‌ها قابل احیا هستند.

به گفته‌ی این پژوهشگر سینماهای تهران، نخستین سینماهای تهران در خیابان فردوسی، لاله‌زار و نادری بودند، سینما البرز متعلق به سال ۱۳۰۶ نیز نخستین سینما به شکل نوین بود که در لاله‌زار ساخته شده است و به نام سینما «ایران» شناخته می‌شده است.

او سالن‌های تئاتر «نصر»، «باربد» و «دهقان»، «پارس» یا «گیتی» را از قدیمی‌ترین سالن‌های نمایش تئاتر در لاله‌زار معرفی می‌کند که به مرور همه‌ی آن‌ها تعطیل شدند.

سینما شهرزاد

انجمن‌سینماداران و پژوهش‌های شخصی به اطلاعات امروزی سینماهای قدیمی منجر شدند

وی که برای انجام پژوهش‌هایش بواسطه‌ی انجمن سینماداران به تاریخچه سینماهای قدیمی دسترسی پیدا کرده، می‌گوید: پرونده کامل سینماها را در اختیارم قرار دادند که به پژوهش‌هایم کمک زیادی کرده و خوشبختانه می‌توانم با اسناد کامل، کتاب را منتشر کنم. هر چند اطلاعات در فضای مجازی و در کتاب‌ها زیاد است اما متأسفانه از یک سو پراکنده‌اند و از سوی دیگر احتمال اشتباه در آن‌ها زیاد است اما با کمک این اسناد شای